SHO’RXOK MAYDONLARDA YETISHTIRILGAN POLIZ EKINLARINI O‘SISHI VA RIVOJLANISHI

Аннотация

Sirdaryo viloyatida tarvuz va qovun ekilgan tajriba dalalarida ularni yetishtirish, ekinlarining hosildoriligini asosli ko‘rsatgichlari, ekinini yetishtirish agrotexnikasi, tuprog‘ining sho‘rlanish darajasi, sho‘r yuvishlardan oldingi tuproq namligi, ekinlarni sug‘orish uchun berilgan suv me’yori dastlab tuproq g‘ovakliklarini va naychalarini suv bilan tuproqda to‘liq to‘yinganligi ko‘rsatkichlar qayd etildi. Kalik so‘zlar: Tarvuz, qovun, ekin, sho‘r yuvish, agrotexnika, sug‘orish me’yori, tuproq g‘ovakligi, tuproq namligi. Kirish: Sugʻoriladigan yerlar tarkibidagi kuchli shoʻrlangan va shoʻrxok tuproqlar asosan tabiiy va antropogen omillar tasirida qayta shoʻrlanish natijasida vujudga kelgan boʻlib, bunday yerlar eng koʻp Qoraqolpogʻiston Respublikasida 138,8 ming gektar, Jizzax viloyatida 7900,5 ming gektar, Sirdaryo viloyatida 26,2 ming gektar, Navoiy viloyatida 7,9 ming gektar, Qashqadaryo viloyatida 12,2 ming gektar, Buxoro viloyatida 23,7 ming, Xorazm viloyatida 25 ming gektarni tashkil etadi. Qishloq xoʻjaligidagi bunday salbiy oqibatlarni oldini olish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil apreldagi PQ-1958-sonli “2013-2017-yillarda sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash va suv resurslaridan oqilona foydalanish chora tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 24-fevraldagi 39-sonli “2013-2017-yillar davrida sugʻoriladigan yerlarning meliorativ xolatini yaxshilash va suv resurslaridan oqilona foydalanish boʻyicha davlat dasturining soʻzsiz bajarilishini taminlashga doir qoʻshimcha chora tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan 2013-2017-yillarda sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash davlat dasturi ishlab chiqildi. Dasturga asosan eski kollektor- zovur tarmoqlarini tozalash, yangilarini qazib ishga tushirishhamda vertical zovur tarmoqlarini rekonstruksiya qilish va yangilarini foydalanishga topshirish, meliorativ nasos stansiyalarini tamirlash, rekonstruksiya qilish va yangilarini qurish, qudratli meliorativ mashina parklarini tashkil qilish, va boshqa ishlar amalga oshirildi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi PQ-4947-sonli “Oʻzbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish boʻyicha Harakatlar strategiyasi toʻgʻrisida”gi farmonida qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish sohasiga intensive usullarni, eng avvalo, suv va resurslarni tejaydigan zamonaviy agrotexnologiyalarni qoʻllash muhim vazifalardan biri etib koʻrsatilgan. Tadqiqotning ob’yekti Sirdaryo viloyati, Mirzaobod tumani “Bahorning ilk kunlari” fermer xo‘jaligi va “Mirzacho’l Donald Duck” MCHJning och tusli bo‘z, kuchli sho‘rlangan va sho‘rxok tuproqlar, qovunning “Dakaro” hamda tarvuzning “Auprodyuser” navlari hisoblanadi. Tajriba maydoni tuprog‘ining sho‘r yuvishdan oldingi 4 ` ES ko‘rsatgichi (2020y 10-noyabr) 3.7-jadval Takrorlanishlar Tuproq ES. Sho‘rlanish № qatlami, sm dm/m. darajasi 0-30 4,12 sho‘rxok 30-50 3,76 sho‘rxok 1 50-70 3,55 sho‘rxok 70-100 3,30 sho‘rxok o‘rtacha 3,68 sho‘rxok 0-30 3,47 sho‘rxok 30-50 3,30 sho‘rxok 2 50-70 3,14 sho‘rxok 70-100 3,00 sho‘rxok o‘rtacha 3,228 sho‘rxok 0-30 4,35 sho‘rxok 30-50 4,12 sho‘rxok 3 50-70 3,78 sho‘rxok 70-100 3,63 sho‘rxok o‘rtacha 3,970 sho‘rxok Tajriba daladagi yer osti suvlarining sathi bahor oylariga kelib yog’in ko’p yog’ganligi hisobiga 0,5 metrgacha ko’tarilib kelsa yozning oxirgi oylariga kelib yer osti suvlari sathi 1 yoki 1,5 metrgacha tushib ketadi va mineralizatsiyasi ES-17,4 va pH-7,3 ni tashkil qildi. 1-rasm.Agrotexnik tadbirlar Tajriba maydonida yetishtirilgan poliz ekinlarini agrotexnik tadbirlar 1-variant Kuzda shudgor qilish ishlari olib borildi so‘ngra tekislash ishlari olib borildi va o‘qariqlar olindi hamda 390 m2 maydonda o‘qariq bo‘ylab sho‘r yuvish ishlari olib borildi, sho‘r yuvish tadbirlari qish oylarida o‘tqazildi va sho‘r yuvish uchun 155 m3 suv sarflandi. Bahorning birinchi oyida yerning holatiga qarab yer tekislash ishlari olib borildi hamda 2 marta chizil va mola qilish ishlari olib borildi va o‘qariq olish hamda egat olish ishlari olib borildi. 5 ` 12 aprelgacha ko‘chat ekish uchun agrotexnik tadbirlarni barchasi tadqiqot o‘tqazish uslublariga asoslanib olib borildi. 14 aprelda ko‘chat ekishlari olib borildi. An’anaviy sug‘orish usulida sug‘orish ishlari olib borildi. 2-variant Kuzda shudgor qilish ishlari olib borildi so‘ngra tekislash ishlari olib borildi va cheklarga bo‘lish ishlari amalga oshirildi hamda 390 m2 maydonda tomchilatib sug’orish usuli bilan sho‘r yuvish ishlari o‘tqazildi, sho‘r yuvish tadbirlari qish oylarida o‘tqazildi va sho‘r yuvish uchun 155 m3 suv sarflandi. Bahorning birinchi oyida yerning holatiga qarab yer tekislash ishlari olib borildi hamda 2 marta chizil va mola qilish ishlari olib borildi. 12 aprelgacha ko‘chat ekish uchun agrotexnik tadbirlarni barchasi tadqiqot o‘tqazish uslublariga asoslanib olib borildi. 14 aprelda ko‘chat ekishlari olib borildi. An’anaviy sug‘orish usulida sug‘orish ishlari olib