KARP YETISHTIRADIGAN XO’JALIKLARNI TASHKIL ETISH, KARP HOVUZLARINI QURISH TEXNOLOGIYASI

Аннотация

Ushbu maqolada karp baliqlari biologiyasi va ularning reproduktiv xususiyatlari haqida so’z yuritiladi. Bundan tashqari maqolada karp baliqlari xo’jaliklarini tashkil qilishda ahamiyat berilishi kerak bo’lgan meyorlar haqida so’z yuritiladi. Karp hovuzlarining tuproq va suv xusuiyatlari haqida ham ma’lumotlar keltirilgan. Kalit so’zlar: karp, hovuz, suv manbalari, pH ko’rsatkichi, suvning ifloslanishi, zaharli moddalar, fitoplankton, zooplankton, suv o’simliklari. Mo’tadil iqlimli hududlarda iqtisodiy jihatdan muhim tur bo’lgan karp (Cyprinus carpio Linnaeus, 1758) sovuqqa chidamli, shuningdek issiqlikni yaxshi ko’radi va intensiv dehqonchilik uchun juda mos keladi. Kislorodga oz miqdorda ehtiyoj sezadi va kultivatsiya paytida ushlash, tortish kabi jarayonlarga sezgir emas, oson shikastlanmaydi, suv haroratining 4-30°C gacha o’zgarishiga qisqa vaqt ichida moslashadi[3]. Karp ekologiyaga juda chidamli. U 20 °C dan yuqori haroratda optimal darajada o’sishiga qaramasdan, u <1 °C suv haroratiga va keskin harorat o’zgarishiga uzoq vaqt davomida ta’sir qilishi mumkin. Karp muntazam ravishda 5% sho’rlanish va pH 5-9 oralig’ida o’sadi. U sho’rlanish tajribada 12% ga oshirilganda ham o’sishda davom etadi. Tabiiy karp bilan solishtirganda, orqa qismi balandroq, to’g’ri, tanasining katta qismi tarozisiz, tarozilari tanasining turli joylarida tarqoq va yumaloq bo’lgan, tez o’sib boruvchi, sun’iy akvakulturaga yaxshi moslashgan tur bo’lib, sharoit va yuqori ozuqa qiymatiga ega. Tabiiy yashash joyi, yoshi va o’sish xususiyatlari Tabiiy yashash joyi ko’llar, hovuz va daryolardir . Bu suv harorati va ozuqa holatiga qarab tez o’sadigan baliqdir. Ularning 20-25, hatto 35-40 yil umr ko’rishi, bo’yi 1 m dan oshib, vazni 25-30 kg ga yetgani ma’lum qilingan[1]. Oziqlanish xususiyatlari Karp - hammaxo’r baliq bo’lib, pastki qismida oziqlanadi. Ularning oziq- ovqatlari bentik suv hayvonlari, plankton, o’simlik qismlari va o’simlik 65 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference qoldiqlaridan iborat. Pastki qismdagi kichik suv jonzotlarini loy bilan olib, loyni orqaga tashlaydi. Shuning uchun u loyda bo’shliqlar hosil qiladi. Katta karp ba’zi kichik baliqlarni yeyishi ham kuzatilgan. Eng yaxshi ozuqa olish va undan foydalanish 16-25 ° C suv haroratida va ayniqsa 23-24 ° C da sodir bo’ladi. Reproduktiv xususiyatlar U tabiiy muhitda, ko’llarda va sekin oqadigan daryolarda, suv harorati 18-22 ºC bo’lganda, guruh bo’lib urug’laydi. Lichinkalar o’simliklarga yopishgan tuxumdan 3-4 kun ichida paydo bo’ladi. Adabiyotlar tahlili va metodologiya May va iyul oylarida suv harorati 18-20 ºC ga yetganida, urug’lantirish sayoz va mo’l-ko’l ekilgan suv uchastkalarida sodir bo’ladi. Karpning ko’payishining eng muhim omili suv harorati bo’lganligi sababli, Shimoliy mamlakatlarda u kamdan-kam ko’payadi yoki umuman ko’paymaydi. Urug’lantirish bir hafta ichida tugaydi. 1 kg tana vazniga 200-300 ming tuxum qo’yadi. Tuxumlar shaffof va yopishqoq, diametri taxminan 1 mm. Shishgan tuxumning diametri taxminan 1,6 mm. Suv o’simliklarida qo’yilgan tuxumlar 3-4 kunda chiqadi[2]. Tuxumdan chiqadigan lichinkalarning uzunligi 5 mm. Tuxumdan chiqqan lichinkalar 1-3 kun davomida biriktiruvchi organlari bilan suv o’simliklariga yopishadi. Bu davr oxirida ular suv yuzasiga chiqadilar, suzish pufagini havo bilan to’ldiradilar va suzishni va oziq-ovqat olishni boshlaydilar. Ular asosan o’simlik va hayvonlarning planktonlari (yosunlar, rotiferlar, mayda qisqichbaqasimonlar) bilan oziqlanadi. Uzunligi 18 mm ga yetganda, ular bentos organizmlar bilan oziqlana boshlaydilar. Karp yetishtirishda suv havzalarini to’liq saqlash, yozda suv havzasi tagidan va devorlaridan oqish va bug’lanish natijasida kelib chiqadigan yo’qotishlarni qoplash, suvda iste’mol qilinadigan kislorod miqdorini qoplash uchun minimal miqdorda suv (0,5-1,0 l/min/ga) talab qilinadi. Suv miqdori hovuz tuprog’i va iqlim sharoitiga qarab o’zgarib tursada, hovuzdan chiqishda kislorod miqdori 5- 6 mg/l dan past bo’lmasligi kerak. Hovuzlarga beriladigan suv miqdori qanchalik ko’p bo’lsa, baliqlarning zichligi shunchalik yuqori bo’ladi. Karp ishlab chiqarishda ariq, buloq suvi, ko’l suvi, yer osti suvlari yoki qisqasi sovuq bo’lmagan barcha suvlardan foydalanish mumkin. Daryo oqimlari kislorod va ozuqa moddalarining yuqori miqdorini o’z ichiga olgan bo’lsada, ular suv toshqini va pestitsidlarning to’kilishi xavfi tufayli ehtiyotkorlik bilan ishlov berishni talab qiladi. Bundan tashqari, maishiy yoki sanoat oqava suvlari bilan ifloslanish xavfi va suv sathining mavsumiy pasayishiga e’tibor qaratish lozim. 66 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Agar kerak bo’lsa, daryo oqimidan olingan suvni hovuzlarga berishdan oldin tindirish kerak bo’lishi mumkin. Buloq suvlari nafaqat kislorodga kam, balki zaharli gazlarni saqlash xavfiga ham ega. Suvda kislorod miqdori kam bo’lsa, suvni tomchilatish orqali kislorod miqdorini oshirish mumkin. Shu t