Bolalarni zo’ravonlikdan himoya qilishning xalqaro-huquqiy va milliy mexanizmlari

Аннотация

Yoshlar davlat kelajagi hisoblanganligi bois bolalarga bo’lgan e’tibor, ularning huquq va erkinliklarini himoya qilish har bitta davlat siyosatida muhim o'rin egallaydi va ushbu soha nafaqat milliy darajada, balki xalqaro miqyosda keng e'tibor berilishni talab qiladi desak adashmagan bo'lamiz. Har yili dunyo bo’ylab millionlab bolalar zo’ravonlikning turli ko’rinishlaridan aziyat chekayotganligi va bu son yildan-yilga oshib borayotganligi mavzuning qay darajada dolzarb ekanligidan dalolat beradi va bolalarni zo’ravonlikning har qanday shakllaridan himoya qilishning xalqaro-huquqiy mexanizmlarini yanada mustahkamlash zaruriyati paydo bo'lmoqda. Ushbu maqolada bolalarni zo’ravonlikdan himoya qilishning xalqaro- huquqiy va milliy mexanizmlari yoritib beriladi. Kalit so’zlar: bola huquqlari, jismoniy zo’ravonlik, ruhiy zo’ravonlik, “Bola huquqlari to’g’risida”gi 1989-yildagi Konvensiya, BMTning bola huquqlari bo’yicha qo’mitasi, himoya orderi. International legal and national mechanisms to protect children from violence Annotation Since the youth are considered to be the future of the state, attention to children, protection of their rights and freedoms occupies an important place in the policy of every state, and undoubtedly this area requires wide attention not only at the national level, but also at the international level. The fact that every year millions of children around the world suffer from various forms of violence and this number is increasing year by year shows how relevant the topic is and the need to further strengthen the international legal mechanisms to protect children from all forms of violence. This article highlights the international legal and national mechanisms for protecting children from violence. 215 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Key words: child rights, physical abuse, mental abuse, 1989 Convention on the Rights of the Child, UN Committee on the Rights of the Child, protection warrant. Bola huquqlari va ularni himoya qilish masalasi barcha davlatlarda, ularning shaklidan qat’iy nazar, eng dolzarb ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy muammolardan biri bo’lib, uni hal qilishda butun dunyo hamjamiyati manfaatdor bo'lishi kerak. Afsuski, zo’ravonlik butun dunyo bo’ylab millionlab bolalar uchun dahshatli haqiqat bo’lib qolmoqda. Zo’ravonlik bolalarning rivojlanishiga to’sqinlik qiladi va ularning rivojlanish qobiliyatiga va ilm olish faoliyatiga salbiy ta’sir qiladi. Bu oddiy munosabatlarga xalaqit beradi, o'z qurbonlarida o'zini past baholaydi, hissiy stress va depressiyani keltirib chiqaradi va ba'zi hollarda ularni xavfli xatti-harakatlarga, o'ziga zarar etkazishga va tajovuzkor xatti-harakatlarga undaydi. Bundan tashqari, zo'ravonlik jamiyat uchun jiddiy iqtisodiy yo'qotishlarga olib keladi, uning insoniy salohiyatiga salbiy ta'sir qiladi va ijtimoiy taraqqiyotga to'sqinlik qiladi. Mavjud ma'lumotlarga ko'ra, har yili dunyo bo'ylab 1,5 milliardgacha bola zo'ravonlikka duchor bo'ladi1. Zo'ravonlik hamma joyda, jumladan, bolalar o'zlarini butunlay xavfsiz his qilishlari kerak bo'lgan joylarda - bolalar bog'chalarida, maktablarda va oilalarda sodir bo'layotgan holatlar aniqlangan. Ko'pincha yosh bolalar zo'ravonlikdan aziyat chekishadi chunki ular doimo shikoyat qilish va yordam so'rashga qodir emaslar. Bunday bolalarda, shuningdek, doimiy ruhiy yoki jismoniy zarar ko'rish xavfi yuqori bo’ladi. Bolalar huquqlarini xalqaro himoya qilish masalasi XX asr boshlarida, Birlashgan Millatlar Tashkiloti tashkil topishidan ancha oldin butun dunyoda jiddiy masala sifatida ko’tarilgan. Bolalar huquqlarini himoya qilishning xalqaro mexanizmlarini yaratish zarurati 1913-yil 23-26-iyulda Bryusselda bo'lib o'tgan Bolalarni himoya qilish bo'yicha xalqaro kongressda muhokama qilindi va unda bolalar alohida himoya va g'amxo'rlikka muhtoj aholi qatlami deb tan olindi. Bola huquqlarini himoya qilish va bolalarga nisbatan zo’ravonlikka qarshi kurashning xalqaro-huquqiy mexanizmlariga to’xtaladigan bo’lsak, 1945-yil 26- iyunda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Ustavining imzolanishi inson huquqlarini himoya qilish, shuningdek bolalarni zo’ravonlikdan himoya qilishni yangi darajaga 1 https://violenceagainstchildren.un.org/ru/news/protecting-children-violence-human-rights-imperative 216 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 ko’tardi2. Bolalar huquqlarini himoya qilish sohasidagi asosiy universal xalqaro shartnoma BMTning 1989-yildagi Bola huquqlari to’g’risidagi Konvensiyasidir3. Unda bolalarning quyidagi asosiy huquqlari belgilab qo’yilgan: yashash huquqi shu jumladan omon qolish va sog’lom rivojlanish; tug’ilgandan keyin ro’yxatdan o’tish, ism va fuqarolikka ega bo’lish, ota-onasini bilish va ularning g’amxo’rligida bo’lish huquqi; individuallikni, shu jumladan oilaviy aloqalarni saqlash hu