SHARQ VA G’ARB ADABIYOTLARIDA AYOL OBRAZI: TAQQOSIY TAHLIL

Аннотация

This article compares the specifc interpretations of the image of a woman in Eastern and Western literature. In Eastern literature, a woman is often idealized as a symbol of beauty, devotion, and spirituality, while in Western literature, she is depicted in a complex and individualistic image. Female characters in Alisher Navoi's "Layli and Majnun", Shakespeare's "Hamlet" and "Romeo and Juliet" refect cultural and social peculiarities. The article highlights the similarities and differences between these images, as well as the gender relations of society through them. Keywords: Eastern and Western literature, individualistic image, image, gender relations, classical Eastern poetry. ОБРАЗ ЖЕНЩИНЫ В ВОСТОЧНОЙ И ЗАПАДНОЙ ЛИТЕРАТУРЕ: СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ Аннотация. В статье проводится сравнительный анализ своеобразных интерпретаций образа женщины в восточной и западной литературе. В то время как в восточной литературе женщины часто идеализируются как символы красоты, 2 22 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ преданности и духовности, в западной литературе они изображаются как сложные и индивидуалистичные натуры. Образы женщин в произведениях Алишера Навои «Лейли и Меджнун», Шекспира «Гамлет» и «Ромео и Джульетта» отражают культурную и социальную идентичность. В статье рассматриваются сходства и различия между этими образами, а также гендерные отношения в обществе через них. Ключевые слова: восточная и западная литература, индивидуалистический образ, имидж, гендерные отношения, классическая восточная поэзия. Adabiyot har bir jamiyatning madaniy va ma’naviy o‘lchovini aks ettiruvchi ko‘zgudir. Ayol obrazi esa har doim adabiyotda alohida mavqega ega bo‘lib, u jamiyatning madaniyati, qadriyatlari va gender munosabatlarini ifodalaydi. Sharq va G‘arb adabiyoti tarixida ayol obrazi turlicha talqin qilingan, bu talqinlar har ikki hududning madaniy, diniy va ijtimoiy xususiyatlarini aks ettiradi. Ushbu maqolada Sharq va G‘arb adabiyotlarida ayol obrazining yaratish usullari va ularning funksional roli taqqosiy o‘rganiladi. Asosiy qism 1. Sharq adabiyotida ayol obrazi. Sharq adabiyotida ayol obrazlari asosan ramziy va didaktik xususiyatga ega. Mumtoz Sharq she’riyatida ayol odatda go‘zallik, sadoqat va ma’naviy yuksaklik timsoli sifatida tasvirlanadi. Masalan: Navoiyning "Layli va Majnun" dostonida Layli obrazi: Sadoqatli, lekin jamiyat ta’siri va taqdir qurboni. Firdavsiyning "Shohnoma" asarida Rudaba yoki Tohminey kabi ayol obrazlari: Ayollar jasorat, sadoqat va oilaviy qadriyatlarni ifodalovchi qahramonlar sifatida ko‘rsatiladi.Sharq adabiyotida ayollar odatda jamiyat tomonidan belgilangan an’anaviy rollarda tasvirlanadi. Ular oilaviy qadriyatlarning qo‘riqchisi sifatida ko‘riladi. 2. G‘arb adabiyotida ayol obrazi. G‘arb adabiyotida ayol obrazi ko‘proq erkinlik va individualizm bilan bog‘liq. Ular ko‘pincha jamiyat me’yorlariga qarshi kurashuvchi yoki o‘z shaxsini izlovchi qahramonlar sifatida tasvirlanadi. Masalan: Shekspirning "Ofeliya" (Hamlet) va "Juliya" (Romeo va Juletta) kabi obrazlari: Ayollar sevgi va taqdir qurboni bo‘lib, insoniy hissiyotlarning murakkabligini aks ettiradi. Jeyn Ostin romanlarida ayol qahramonlar: Ayollar o‘z huquqlarini va erkinliklarini himoya qilishga intiladilar 2 23 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ (masalan, Elizabet Bennet – "Mag‘rurlik va taassub"). Emil Zolya yoki Sharlotta Bronte ijodidagi ayollar: Ijtimoiy tengsizlik va gender muammolariga qarshi kurashuvchi obrazlar sifatida gavdalanadi. 3. Sharq va G‘arb ayol obrazlarining o‘xshashligi va farqlari Sharq va G'arb adabiyotida ayol obrazidagi o‘xshashliklar: Har ikkala hudud adabiyotida ayollar ko‘pincha sevgi va oilaga bog‘langan qahramonlar sifatida tasvirlanadi. Ayol obrazlari madaniyatning ahloqiy va ma’naviy qadriyatlarini aks ettiradi. Sharq va G'arb adabiyotida ayol obrazidagi farqlar: Sharq adabiyotida ayollar ko‘proq idealizatsiya qilingan bo‘lsa, G‘arbda ular murakkab, realistik va konfiktli qahramon sifatida ko‘rsatiladi. Sharqda ayollar ko‘proq jamiyat me’yorlariga moslashgan, G‘arbda esa ko‘proq o‘zligini qidiruvchi yoki jamiyat me’yorlariga qarshi kurashuvchi bo‘ladi. Xulosa Sharq va G‘arb adabiyotlaridagi ayol obrazlari nafaqat san’at, balki jamiyatning madaniy va tarixiy o‘ziga xosligini aks ettiradi. Sharq adabiyotida ayol go‘zallik va ma’naviyat timsoli sifatida ko‘rilgan bo‘lsa, G‘arb adabiyotida u o‘z huquqlari va erkinligi uchun kurashuvchi shaxs sifatida tasvirlangan. Ushbu tahlil jamiyatlarning ayollarga bo‘lgan munosabatini tushunish uchun muhim ahamiyat kasb etadi va bu mavzuda tadqiqotlarni davom ettirish zaruratini ko‘rsatadi.