BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA KITOBXONLIK SAVODXONLIGINI RIVOJLANTIRISH KOMPITENSIYASI

Аннотация

This article analyzes the importance and structural elements of the competence of developing reading literacy in elementary school students. Factors affecting the formation of this competence in modern educational conditions are considered, including the role of the teacher, teaching materials, and the learning environment. Also, the article offers effective methods and strategies for competence development. Key words: reading, student, teacher, lesson, education, literacy, competence, ability, element, analysis, effective method, methodology. 158 Yanvar, 2025-Yil Kitobxonlik madaniyatini yuksaltirish-buyuk maqsadlarimizga erishishning muhim kafolatidir. Shavkat Mirziyoyev Boshlangʻich sinf oʻquvchilarida kitobxonlik savodxonligini rivojlantirish kompetensiyasi - bu ularning kitoblar bilan ishlash, matnni tushunish, maʼlumotni tahlil qilish va oʻz fikrlarini ifoda etish koʻnikmalarini oʻz ichiga olgan murakkab koʻnikmalar majmuasidir. Bu kompetensiya nafaqat oʻqishni oʻrganish bilan chegaralanmay, balki kitoblarni tanlash, oʻqishni rejalashtirish, oʻqiganlarini tahlil qilish va baholash, shuningdek, kitoblar dunyosi bilan oʻzaro taʼsir oʻrnatishni ham oʻz ichiga oladi. Boshlangʻich sinf oʻquvchilarida kitobxonlik savodxonligining rivojlanganlik darajasini aniqlash uchun bir nechta usullardan foydalanish mumkin. Ushbu usullar sifatli va miqdoriy baholashni oʻz ichiga oladi: 1.Sifatli baholash usullari: -Kuzatish: Oʻqituvchi oʻquvchilarning kitob tanlashini, oʻqish jarayonini, matn bilan ishlashini, oʻqiganlarini muhokama qilishini kuzatadi va yozib oladi. Bu oʻquvchilarning oʻqishga boʻlgan munosabatini, qiziqishini, tushunish darajasini va mustaqil fikrlash qobiliyatini baholashga yordam beradi. -Suhbat: Oʻqituvchi oʻquvchilar bilan suhbatlashib, ularning oʻqish haqidagi fikrlarini, oʻqigan kitoblari haqidagi taassurotlarini, qiyinchiliklarini va yutuqlarini aniqlaydi. Bu oʻquvchilarning kitoblarga boʻlgan munosabatini, matnni tushunish darajasini va oʻz fikrlarini ifoda etish qobiliyatini baholashga yordam beradi. -Portfel: Oʻquvchilarning oʻqishga oid ishlarini (yozma ishlar, chizmalar, prezentatsiyalar, sharhlar va boshqalar) yigʻgan portfel ularning rivojlanish dinamikasini kuzatishga imkon beradi. -Kuzatuv jadvallari: O'qituvchi o'quvchilarning turli ko'nikmalarini (masalan, o'qish tezligi, tushunish darajasi, so'z boyligi, matnni tahlil qilish va boshqalar) kuzatib boradigan jadvaldan foydalanadi. 2.Miqdoriy baholash usullari: -Testlar: O'qish texnikasi, matnni tushunish va kitoblar bilan ishlash ko'nikmalarini baholash uchun maxsus testlardan foydalanish mumkin. Testlar oddiy so'zlarni to'g'ri o'qishdan tortib, murakkab matnlarni tushunishgacha bo'lgan turli darajadagi savollarni o'z ichiga olishi kerak. -Anketalar: O'quvchilarning o'qishga bo'lgan munosabatini, kitoblarga bo'lgan qiziqishini va ularning o'qish odatlarini aniqlash uchun anketalardan foydalanish mumkin. 159 Yanvar, 2025-Yil -Sinov o'qishlari: O'qish tezligini va tushunish darajasini o'lchash uchun maxsus sinov o'qishlari o'tkaziladi. Kitobxonlik savodxonligining tarkibiy qismlarini baholash: Aniq baholash uchun kitobxonlik savodxonligini quyidagi komponentlarga bo'lib baholash tavsiya etiladi: -O'qish texnikasi: To'g'ri va tez o'qish, so'zlarni tushunish. -Matnni tushunish: Asosiy g'oya, tafsilotlarni ajratish, matn tuzilishi, matn turini aniqlash. - Kitoblar bilan ishlash: Kitob tanlash, kitob bilan ishlash strategiyasi, kitob haqida fikr bildirish. -Axborotni izlash va baholash: Turli manbalardan foydalanish, axborotning ishonchliligini baholash. -Tanqidiy fikrlash: Matnni tahlil qilish, xulosa chiqarish, o'z fikrini shakllantirish. Ushbu usullarni birgalikda qoʻllab, oʻquvchilarning kitobxonlik savodxonligini har tomonlama baholash mumkin. Baholash natijalari oʻqituvchiga oʻquv jarayonini takomillashtirish, oʻquvchilarga individual yordam koʻrsatish va ularning kitobxonlik savodxonligini oshirish boʻyicha samarali strategiyalarni ishlab chiqishga yordam beradi. Eng muhimi, baholash jarayoni oʻquvchilar uchun stressli emas, balki qiziqarli va ragʻbatlantiruvchi boʻlishi kerak. Ushbu kompetensiyani rivojlantirish quyidagi tarkibiy qismlarga ega: 1. O'qish texnikasi: - Tovushni aniqlash va birlashtirish: So'zlarni to'g'ri va tez o'qish. - O'qish tezligi va tushunish: O'qish tezligini oshirish va o'qiganlarini tushunish. - Ekspressiv o'qish: His-tuyg'ularni ifoda etgan holda o'qish. 2.Matnni tushunish: - Asosiy g'oyani aniqlash: Matndagi asosiy fikrni aniqlay olish. -Tafsilotlarni ajratish: Matndagi muhim detallarni ajratib ko'rsatish. -Matn tuzilishini tushunish: Sarlavha, bandlar, bo'limlar kabi matnning tarkibiy qismlarini tushunish. -Matn turini aniqlash: Hikoya, she'r, axborot xabari va h.k. kabi matn turlarini ajratib olish. -Matnni tahlil qilish: Matndagi ma'lumotlarni tahlil qilish, xulosa chiqarish. -Matn bilan bog'liq savollarga javob berish: O'qigan matn bo'yicha savollarga javob bera olish. 3.Kitoblar bilan ishlash: - Kitob