SURXANDARYO VILOYATI BOYSUN TUMONIDA JOYLASHGAN OMONXONA SUVINING TARIXI VA HOZIRGI KUNDAGI ORNI .

Аннотация

В данной статье представлены сведения об истории воды Омонханы Байсунского района Сурхандарьинской области, влиянии воды на организм человека и развитии там реакционных систем. Ключевые слова: Хисарский хребет, Сурханский оазис, Аброр Джаббаров, Шифобахшская вода, Нуринбек Коллибеков, Дилдора Зиядова, 150 земледельцев, Музаффар, Нилуфар Умарова. Inoyatova Yulduz Qaxramon Qizi . 2nd-year student of Termiz University of Economics and Service, majoring in history Scientific supervisor: Candidate of History, Associate Professor: F.J.Yormatov 81 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-11 ANNOTATION: This article provides information on the history of Omonkhana water in Boysun district of Surkhandarya region, the impact of water on the human body and the development of reaction systems there. Key words. Hisar ridge, Surkhan oasis, Abror Jabbarov, Shifobakhsh water, Nurinbek Qollibekov, Dildora Ziyadova, 150 farmers, Muzaffar, Nilufar Umarova. Kirish. Surxondaryo viloyati uzoq vaqt sir bo‘lib keldi. XIX asrning oxirgi choragigacha Hisor tizmasining janubida joylashgan togʻlar deyarli oʻrganilmagan edi. 1875-yilda “Hisor ekspeditsiyasi” davomida Surxondaryo viloyatining yangi xususiyatlari kashf etila boshlandi. Maʼlum boʻlishicha, Surxon vohasi tekislikning pastida joylashgan boʻlib, sharqdan, shimoldan va gʻarbdan togʻ tizmalari bilan o‘ralgan. Janubdan vohani Oʻrta Osiyodagi eng sersuv daryo – Amudaryo yuvib turadi. Geografik joylashuvi hamda orografik xususiyatlari mintaqaning o'ziga xos iqlimini shakllantirgan. Hisor tizmasining gʻarbiy cho‘qqilari vodiyni sovuq havo massalarining kirib kelishidan himoya qiladi, janubiy tomoni ochiqligi esa issiq tropik havoning kirib borishi uchun zamin yaratadi.. Boysun tumani markazidan sharqqa eltuvchi katta yo‘l chetidagi belgi “Omonxona” sanatoriysiga yetaklaydi. Sanatoriy Omonxona qishlog‘ida joylashgan. Mahalliy oqsoqollarning aytishicha, bu yerda 700 yildan beri odamlar yashaydi. Buni qishloqdagi eski qabriston va undagi qabr toshlari ham tasdiqlaydi. “Omon” so‘zi sog‘lom, xavfsiz, tinch, osoyishta, “xona” so‘zi esa xona, joy, manzil, makon ma’nolarini bildiradi. Xullas, “Omonxona” tinchlik, salomatlik va osoyishtalik maskanidir. Katta yo‘ldan burilib, qirlar orasidan 15 kilometr yurganingizdan so‘ng qishloq markaziga yetib borasiz. O‘z nomi oshkor bo‘lishini istamagan fuqarolarning e'tiroz qilishlaricha, asrlar osha ota-bobolari iste'mol qilib kelgan suv 2 yildan buyon aholiga pullanmoqda. Sihatgoh oldiga chiqarilgan quvurlardan suvlar qadoqlangan idishlarga quyib berilmoqda — hech qanday yorliqlarsiz. Holbuki, 2017 yilgacha bu suvni qishloqliklar va bu yerga kelgan mehmonlar tekinga, bemalol tashib ichishgan. «Omonxona» sihatgohi direktori o‘rinbosari Abror Jabborov bilan aloqaga chiqqanimizda u hukumatning 2014 yil oktabr oyidagi farmoyishiga ko‘ra, «Omonxona» sihatgohi «O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ ixtiyoriga berilganini aytib o‘tdi. Mazkur farmoyishdan so‘ng sihatgoh atrofi o‘ralgan. Xususan, suv chiqadigan buloq muhofaza zonasi yaratilgan. Shifobaxsh suv sifati nazoratga olingan. 2017 yilda undan quvur tortilib, suv sihatgoh darvozasi oldigacha chiqarilgan. Chunki, sihatgohga davolanish uchun keluvchi doimiy 200-300 atrofidagi bemorlar ham shu suvdan iste'mol qilishadi.Farmoyish ijrosi ta'minlanishi asnosida 2015 yilda shifobaxsh suvning sarfi hisobi yuritilib, uning har bir litriga 56 so‘m narx belgilangan. Bugungi kunda qayta 82 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-11 hisoblash natijasida uning bir litri barchaga 200 so‘mdan sotilmoqda. Sihatgohda shifobaxsh suv realizatsiyasiga mas'ullaridan biri — «Omonxona» sihatgohi kassiri Sharif Jalolovning aytishicha, shu buloqdan suv qadoqlash fabrikasiga ham uzatiladi. Fabrikada gazlangan va gazlanmagan holda, 1,5 litrlik plastik idishlarga quyiladi. Aynan o‘sha sanoat usulida qadoqlanadigan suvlarga o‘rnatilgan tartibda yorliqlar yopishtiriladi. Oddiy fuqarolar esa darvoza oldidagi quvurlardan chiqayotgan suvni o‘zlari uchun xarid qilishadi.Omonxona qishlog‘i bo‘ysunadigan «Inkabod» mahalla fuqarolari yig‘ini raisi Ahmad Qurbonov bilan bog‘landik.Raisning aytishicha, 230 xo‘jalik, 1100dan ziyod aholi istiqomat qiladigan Omonxona qishlog‘iga Boshbuloq chashmasidan ichimlik suvi tortib kelingan, biroq 29-maktabgacha tortib keltirilishi kerak bo‘lgan suvni tortish ishlari mablag‘ yetishmovchiligi tufayli oxirigacha yetkazilmagan. Lekin rais qishloqning bir qismiga Boshbuloq chashmasidan ichimlik suvi kelgani, undan odamlar tekin foydalanishayotganini ham aytib o‘tdi.Rostdan ham katta ko‘chalarda yorliq yopishtirilmagan 5 va 10 litrlik plastik idishlarda sotilayotgan «Omonxona» suviga ishonsa bo‘ladimi? Ha, biz bunday idishlarga suv Omonxona sihatgohi darvozasi oldida quyib olinayotganiga guvoh bo‘ldik. Demak, ko‘chada katta idishlarda sotuvga chiqarilgan Omonxona suvi sanoat usulida emas, shu yerlik aholi tom