Методы оказания практической психологической помощи в экстремальных ситуациях

Аннотация

For centuries, there have been many major natural and anthropogenic emergencies. However, a concept that fully covers extreme crises and emergencies has not yet been implemented in science. In such acute and unexpected situations, to make people understand, comprehend the situation and take into account their behavior. For centuries, there have been many major natural and anthropogenic emergencies. However, a concept that fully covers extreme crises and emergencies has not yet been implemented in science. In such acute and unexpected situations, to make people understand, comprehend the situation and take into account their behavior. Keywords: emergency, extreme, individuum, correction,emotional stress, shock, relaxation, training session. Инсонлар, фавқулодда вазиятга тўғридан-тўғри гувоҳ, сабабчи ѐки жабрланувчи сифатида экстремал ҳолатларга узвий боғлиқ бўлади. Айнан шу сабабли, одамларнинг кескин ҳолатларга тушишига жавобан, уларда психологик кечинмаларни юз беришини инобатга олиш зурур. Республикамизда фавқулодда вазиятлар вазирлиги тизимида 2014 йилда “Руҳий кўмак бериш бўлими” ташкил қилинган [1]. Мазкур бўлимнинг биринчи галдаги вазифаси инсонларга руҳий ѐрдам кўрсатиш ҳисобланади.Ушбу Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 623 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” бўлимда фаолият юритаѐтган психологлар, фавқулодда вазиятларда иштирок этиб, руҳий зўриқишга тушиб қолган жабрланувчиларга ҳамда қутқарувчиларга ѐрдам кўрсатиб келмоқдалар. Экстремал вазиятларда руҳий зўриқишга тушиб қолган инсонларга психологик ѐрдам кўрсатишда жуда муҳим бир ҳолатга эътибор бериш лозим: ҳақиқий офат, фавқулодда вазиятнинг таъсири тугагандан сўнг, содир этилган воқеаларни англаб олиш жараѐнида бошланади. Айнан шу категориядаги жабрланувчилар руҳий ѐрдамга жуда муҳтож бўладилар. Таъкидлаш керакки, жабрланувчи ва уларнинг яқинларига руҳий ѐрдам кўрсатишда экстремал йўналишдаги психолог-мутахассислар иш олиб борадилар. Тушкунликка тушиб қолган инсонларга атрофида содир бўлаѐтган воқеа ҳодисаларни англаб етиш қийин кечади, ушбу воқеаларни англаб олмаганидан нима бўлаѐтганини сўзлаб бера олмайди. Жумладан, қутқарувчилар билан индивидуал суҳбат ва консультация ўтказилиб борилади. Қолаверса, қутқарувчилар фаолиятида руҳий эмоционал зўриқишларнинг олдини олиш ҳамда уларни турли кутилмаган ҳодисаларга тайѐр туришлари учун Руҳий кўмак бериш бўлими психологлари томонидан тренинг ҳамда релаксация сеанс-машғулотлари ўтказилиб борилади. Иш жараѐнида турли психокоррекцион ва терапевтик методлардан фойдаланилади. Ушбу фаолиятнинг негизида асосан стресс ҳолатларнинг олдини олиш биринчи ўринда туради. Бўлим мутахассислари қутқарувчиларнинг мураккаб шароитли фаолиятида ностандарт холатларга руҳий жиҳатдан тайѐр туришларини таъминлашга ҳаракат қиладилар. Айниқса пандемия даврида ўз яқинларидан айрилган юртдошларимизга ўз вақтида кўрсатилган амалий психологик ѐрдам одамлар ҳаѐтини имкон қадар енгиллаштиради. Дунѐ кутилмаган тасодифларга бой. Кўпинча, бундай ҳолатлар кескин тус олиб, яқинларимиз ѐки ўзгаларнинг ѐрдамисиз руҳиятимизда кечаѐтган ҳиссиѐтларни енга олмаймиз. Айниқса, қадрли инсонларимизнинг вафоти, яқинлар билан муносабатларнинг бузилиши, ажрашиш ҳолатлари бунга мисол бўла олади. Бундай вазиятларда, тушкунликка тушган инсонлар турли дори воситаларни ѐки спиртли ичимликларини истъемол қилишни афзал кўришади. Узоқ вақт давом этадиган кучли эмоционал босим ва мудҳиш кечинмалар турли хил психосоматик бузилишларга олиб келади. Кўпинча фавқулодда ҳолат оқибатида узоқ давом этадиган – атроф муҳитга нисбатан нафрат, қайғу, қўрқув, жаҳл, ранж-алам, депрессия каби ҳолатлар кузатилади. Бундай стресс ҳолатларини бошидан Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 624 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” кечирган инсонлар кўпинча шифокорнинг доимий мижозига айланиб қоладилар [2]. Одатда, кучли руҳий силкинишни бошидан ўтказган кишиларда қўрқув, умидсизлик ҳолатлари юзага келади, бундай тазйиқларга дош бериш учун кучли ирода, чидам зарур бўлади.Бу ўринда руҳий босимларни енгиб ўтиш учун зарур амалий ѐрдам олиш имкониятини яратиш муҳим аҳамият касб этади. “Психологик ѐрдам кўрсатишнинг асосий вазифаси фавқулодда вазиятлар оқибатида пайдо бўлган ҳолатларнинг олдини олиш, янги шароитга мослашув жараѐнини англаш, шахснинг адаптив ва компенсатор ресурсларини активлаштириш каб