ТОҒРАЙҲОН (ORIGANUM TYTTHANTHUM GONTSCH) НИНГ ИНТРОДУКЦИЯСИ ВА ГУЛЛАШ ДИНАМИКАСИНИ ЎРГАНИШ

Аннотация

Мақолада Сурхондарё вилояти Термиз шаҳри шароитида Тоғрайҳон (Origanum tytthanthum Gontsch) нинг интродукцияси ва онтогенезини ўрганиш бўйича олинган маълумотлар келтирилган.Тажрибалар давомида Тоғрайҳоннинг интродукцияси, фенологияси ва гуллаш динамикаси аниқланган. Келтирилган натижалар асосида гуллаш биологияси ва экологик омилларга муносабатига кўра бир қанча маьлумотлар қайд этилган. Калит сўзлар: Tоғрайҳон, гуллаш динамикасини, доривор, майса, ювенил, имматур ва етук вегетатив, интродукция,онтогенез, гуллаш биологияси. УДК 581.9 ИЗУЧЕНИЕ ИНТРОДУКЦИИ И ДИНАМИКИ ЦВЕТКОВ ORIGANUM TYTTANTHUM GONTSCH. Асланова Холида Гафуровна. Преподаватель биологии Термезского университета экономики и сервиса. E-mail: xolidaaslanova@mail.ru Tel:+998915835300 Аннотация: В статье приведены сведения, об интродукции и онтогенезии горнога базилика, произрастающего в городе Термезе Сурхандарьинской области душицы обыкновенной (Origanum tytthanthum Gontsch) в городе Термезе Сурхандарьинской области. Bо время проведения опытов были выявлены интродукция, фенология и динамика цветения. Hа основве проведённых опытов цветения биологических и экологических факторов приведены сведения. 7 ISSN (E): 2181-4570 RESEARCHBIB IMPACT FACTOR: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073 VOLUME-2, ISSUE-12 Ключевые слова: душицы мелкоцветная, с мелкими цветочками, динамика цветения, лекарсвенный, поросль, ювенил, имматур и вегетативное созревание, интродукция, онтогенез, цветение биология цветения. UDС 581.9 STUDY OF INTRODUCTION AND FLOWER DYNAMICS OF ORIGANUM TYTTHANTHUM GONTSCH. Aslanova Xolida Gafurovna Biology teacher at Termiz University of Economics and Service E-mail: xolidaaslanova@mail.ru Tel:+998915835300 Annotation: The article provides information on the adaptation and study of the ontogenesis of (Origanum tytthanthum Gontsch) in the city of Termez, Surkhandarya region. During the experiments, the adaptation of (Origanum tytthanthum Gontsch), phenology and flowering dynamics were determined. Based on the results presented, a number of data on the relationship of flowering biology and environmental factors were recorded. Keywords: petals (Origanum tytthanthum Gontsch), flowering dynamics, medicinal grass, juvenile, immature and mature vegetative, physiological adaptation, ontogeny, flowering biology, Кириш. Ҳозирги вақтда фойдали хусусиятларга эга ўсимликларнинг интродукцияси ва уларни янги муҳит шароитида маданийлаштириш энг муҳим вазифалардан бири ҳисобланади. Жамиятимизнинг жадал ривожланиш босқичида аҳоли фаровонлигини ошириш учун ўсимлик хом-ашёларидан озиқ- овқат, фармацевтика, тиббиёт соҳаларида унумли фойдаланиш масалаларини ҳал қилиш долзарбдир. Ҳозирги вақтда дори-дармон ишлаб чиқариш тармоғининг доривор воситаларни табиийлаштириш ва доривор ўсимликлар хом-ашёсига бўлган эҳтиёжни қондириш долзарб вазифалардан биридир. Бутунжаҳон Соғлиқни Сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра, мавжуд дори- дармонларнинг 60% ни доривор ўсимликлар хом ашёларидан олинган препаратлар ташкил этади [1]. 8 ISSN (E): 2181-4570 RESEARCHBIB IMPACT FACTOR: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073 VOLUME-2, ISSUE-12 Республикамизда ҳам маҳаллий доривор ўсимликшуносликни ривожлантириш соҳасида кўпгина илмий ва амалий ишлар бажарилди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020-йил 10-апрел, PQ-4670-сонли Ёввойи ҳолда ўсувчи доривор ўсимликларни муҳофаза қилиш, маданий ҳолда етиштириш, қайта ишлаш ва мавжуд ресурслардан оқилона фойдаланиш чора- тадбирлари тўғрисида қарори дори-дармон ишлаб чиқариш тармоғининг ўсимликлар хом-ашёсига бўлган талаби имкон даражасида қондирилди. Республика Вазирлар Маҳкамасининг “Ўзбекистон Республикаси тиббиёт ва дори-дармон ишлаб чиқариш тармоқларини давлат муҳофазасига олиш” қарорида таъкидланганидек, маҳаллий флорага мансуб бўлган доривор ўсимликларни асраш ва уларни маданий ҳолда кўпайтириш керак[2]. Бугунги кунда инсон саломатлиги ва уни асраш муаммолари, мамлакатимизда ҳам энг долзарб масалалардан бири бўлиб қолмоқда. Шу жиҳатдан мамлакатимизда инсон соғлиги учун фойдали ҳусусиятларни сақловчи қимматли ўсимликлар хом ашёсини ишлаб чиқариш ҳамда етиштириш йўлларини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Тоғрайҳонни қимматли доривор ва озиқ-овқат хом ашё манбаси эканлигини ҳисобга олган ҳолда, турли тупроқ-иқлим шароитларида ўсимликдан экспортбоп хом ашё етиштириш йўлларини ишлаб чиқиш долзарб аҳамиятга эга. Шу ўринда, Тоғрайҳон (Origanum tytthanthum Gontsch) экспорт салоҳиятини оширишга катта эътибор бериб, соҳа мутахассислари олдига вазифа қилиб қўйдилар. Бугунги кунда инсон саломатлиги ва уни асраш муаммолари, мамлакатимизда ҳам энг долзарб масалалардан бири бўлиб қолмоқда. Шу жиҳатдан мамлакатимизда инсон соғлиги учун фойдали ҳусусиятларни сақловчи қимматли ўсимликлар хом ашёсини ишлаб чиқариш ҳамда етиштириш йўлларини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда [3]. Тоғрайҳонни қимматли доривор ва озиқ-овқат хом ашё манбаси эканлигини ҳисобга олган ҳолда, турли тупроқ-иқлим шароитларида ўсимликдан экспортбоп хом ашё етиштириш йў