ЎЗБЕКИСТОН ШАРОИТИДА ГЕЛМИНТОЗ КАСАЛЛИКЛАРИНИНГ 2012 - 2022 ЙИЛЛАРГА КЩРА РЕТРОСПЕКТИВ ЭПИДЕМИОЛОГИК ТАҲЛИЛИ

Аннотация

Parasitic diseases occur in almost all countries. About a third of the world's population is infected with parasitic pathogens. In the conditions of Uzbekistan, hymenolepiasis associated with helminths is mainly recorded in comparison with other areas in the mountainous regions of Namangan, Fergana, Syrdarya and Surkhandarya regions. For example, based on data from the Republican Center for Sanitary and Epidemiological Safety for 2011, it was found that Namangan -556, Fergana -435.5, Syrdarya -330.3 and Surkhandarya -220.4 have these intensive indicators. Keywords: Intestinal helminth infections, planned preventive measures against helminths, epidemiological situation. Мавзунинг долзарблиги: Ўзбекистон шароитида инсон учун характерли бўлган касалликлар орасида гелминтозлар етакчи ўринлардан бирини эгаллаб келмоқда. ЖССТ берган маълумотларга кўра Африка, Осиё ва Лотин Америкаси Давлатлари ахолисининг 85-90% дан ортиғи гелминтозлар билан касалланиш хавфи остида яшаб келмоқдалар. Расмий маълумотларга кўра, гелминтоз касаллиги билан касалланиш ҳолатлари, болалар ўткир юқумли касалликлар салмоғида паразитозлар ЎРВИ дан сўнг 2-чи ўринни. Яна шуни ҳам такдлаб ўтиш жоизки, Жаҳон банки 7.1 99 2 10 томонидан берилган баҳога кўра, ичак гелминтозлари келтирадиган иқтисодий зарар диарея, сил ва юрак қон томир касалликларидан сўнг 4-ўринда эгаллайди. 270 дан ортиқ гелминтозлар одамларда кузатиладиган турли касалликлар сабабчиси ҳисобланади. Ушбу касалликлар билан асосан ёш гўдак болалар касалланадилар. Кўпчилик ҳудудларда гелминтозларнинг эндемиклиги ижтимоий- иқтисодий, тарихий ва демографик жараёнлар билан боғлиқ. Шунинг учун ушбу касалликларга қарши курашиш ҳам иқтисодий, ҳам сиёсий жиҳатдан долзарб ҳисобланади. Аҳолининг маданий ва турмуш даражасининг яхшиланганлиги шаҳар ва қишлоқ хўжалиги тадбирларини амалга ошириш маданиятининг ошганлиги ҳамда гелментозларга қарши режали профилактик чораларни доимий равишда олиб борилиши, республикамизда ушбу паразитар касалликлар билан касалланиш кўрсаткичлари сезиларли даражада пасайишига олиб келди. Шу билан бирга эришилган муваоффақиятларга қарамай, Ўзбекистонда гелминтозларнинг 10-12 тури қайд этилмоқда. Энтеробиоз, гименолепидоз, аскаридоз, тениаринхоз, трихотсефалиоз каби гелминтозлар баъзи вилоятларда оммавий равишда тарқалган. Тошкент шаҳарида гелминтозларнинг тарқалишида ижтимоий ва экологик омилларнинг таъсирини ўрганишга бағишланган илмий изланишлар кам олиб борилган. Ушбу иш айтиб ўтилган вазифаларни ҳал этишга бағишланган. Бу эса бажарилган илмий ишнинг долзарблиги ва замонавийлигини кўрсатади. Мақсад: Ўзбекистон шароитида гелминтозларни келтириб чиқарувчи омиллар ва ушбу омилларнинг касалланиш кўрсаткичига таъсирини ўрганиш орқали гелминтоз касалликларнинг эпидемиологик таҳлили ва профилактикасини такомиллаштириш Тадқиқотнинг материаллари: Республика ва Самарқанд вилояти Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлги хизматининг гелминтозлар билан касалланиши бўйича 2012-2022 йиллардаги расмий ҳисоботлари ва эпидемик ўчоқларида ўтказилган эпидемиологик текширув натижаларининг маълумотларидан фойдаланилди. Тадқиқот натижалари: Республикада гелминтозлар бўйича эпидемиологик вазиятни барқарор деб бўлмайди. Расмий ахборотларга қараганда, 2020 йилда республикада 7649651 киши гелминтозларга текширилган бўлиб, шулардан 264807 (3,5%) нафари гелминтозлар билан касалланганлар (1-расм). Шунингдек эхинококкоз касаллиги 5,7% ни (нисбий кўрсаткичларда) ташкил этди. 7.1 100 2 10 ( !"#$ &$"# !"&' %& )*+),-./0 123-),-34/0 1,-4/526)7780 9312,/:-/0; -./0 1 расм. Ўзбекистон Республикасида гелминтозлар билан касалланган беморларнинг касаллик турлари бўйича тақсимланиши (2020 йил) Республиканинг тоғли ва тоғ олди минтақаларида аскаридоз ва трихотсефалёз ўчоқлари учрайди. Хоразм вилояти тениаринхознинг тарихий ўчоғи бўлиб ҳисобланади. Эхинококкоз республиканинг Қашқадарё, Самарқанд, Сурхондарё, Сирдарё ва Фарғона вилоятларида фақат спорадик кўринишда аниқланади. Республикада тениаринхоз хасталигининг кўплаб ўчоқлари мавжуд. Шу билан бирга Ўзбекистонда мулоқот йўли билан тарқаладиган энтеробиоз (212096 нафар) ва гименолепидоз (45944) беморлари кўплаб учрамоқда ва улар республиканинг барча ҳудудларида кенг тарқалган. Гименолепидоз беморларининг аксарияти Наманган (14324 нафар) ва Фарғона (11241 нафар) вилоятларида аниқланган. Ўзбекистон Республикасида гелминтозлар бўйича нохуш эпидемиологик вазият мавжудлиги 2020 йилда ташқи муҳит манбаларини (тупроқ, очиқ сув ҳавзалари, ичимлик ва оқова сувлар) ҳамда сабзавот ва мевалар синамаларини санитария-гелминтологик текшириш натижалари асосида яна бир бор тасдиқланди (1-жадвал). 7.1 101 2 10 1 жадвал 2020 йилда Ўзбекистон Республикасида санитария-гелминтологик текширишлар натижалари бўйича маълумот Ичимлик Сабзавотлар ва Очиқ сув тупроқ суви Оқава сувлари мевалар хавзалари (жами) Синамалар Ижобий Вилоятлар сони натижалар Ижобий Ижобий Ижобий Ижобий Жами Жами Жами Жами натижалар натижалар натижалар натижалар Тошкент шаҳри 2248 5 (0