BOSHQARUV HISOBI TIZIMIDA KORXONA FAOLIYATINI BYUDJETLASHTIRISHNI TAKOMILLASHTIRISH

Аннотация

This article discusses about the necessary information about planning and budgeting in management accounting and the subject of science. Keywords: Market mechanisms, cost management, investment projects. Kirish: Tashkilotlar faoliyati ichki iqtisodiyotga xos bo'lgan o'zgaruvchan tashqi muhitda amalga oshiriladi. Moliyaviy oqimlarni va natijalarni rejalashtirish, buxgalteriya hisobi va nazorat qilish uchun samarali texnologiyalarni qo'llash orqali yuqori tijorat xavflarini kamaytirish mumkin. Samarali moliyaviy menejment texnologiyalarining mavjudligi, birinchi navbatda byudjetlashtirish har qanday korxonaning hayotiyligini belgilovchi omilga aylanmoqda. Byudjet tizimini o'zi yangi emas. Bozor iqtisodiyotining shakllanishi sharoitida hamma narsani rejalashtirgan va taqsimlagan "markaz" bozorga almashtirildi. Endi korxonaning o'zi ehtiyojlarni hisobga olgan holda o'z faoliyatini rejalashtirmoqda. Agar ilgari rejalashtirish asosan jismoniy nuqtai nazardan amalga oshirilgan bo'lsa, hozir xarajat ko'rsatkichlarida rejalashtirish dolzarb bo'lib qolmoqda. Ushbu tajribani qo'llash kerak, ayniqsa bugungi kunda ko'plab rivojlanayotgan kompaniyalar ushbu sohadagi sobiq Sovet davlatlarining korxonalaridan ancha orqada qolishganligi sababli. Ammo rejalashtirish funktsiyasini endi biz o'zimiz amalga oshirishimiz kerak, bugungi kunda korxonalar samarali rejalashtirish va rejalarning amalga oshirilishini nazorat qilmasdan, o'zini o'zi boshqarish tizimiga aylanmoqda. 136 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 Byudjetlashtirish - Bu natijalar byudjet tizimi tomonidan tuziladigan korxonaning kelajakdagi faoliyatini rejalashtirish jarayoni. Odatda, byudjetlashtirish operatsion rejalashtirishning bir qismi sifatida amalga oshiriladi. Kompaniyaning strategik maqsadlaridan kelib chiqqan holda, byudjetlar tashkilotning ixtiyorida iqtisodiy resurslarni taqsimlash muammolarini hal qiladi. Byudjetlashtirish beradi miqdoriy aniqlik kompaniyaning mavjudligi uchun tanlangan istiqbollar. Bunday sharoitda buxgalteriya hisobi amaliyotining istiqbolli yo'nalishlaridan biri, uning muhim tarkibiy qismi hisoblangan boshqaruv hisobining ahamiyati beqiyos darajada ortib boradi. Binobarin, boshqaruv hisobi korxona faoliyatini tezkor va istiqbolli boshqarishda asosiy o'rinlardan birini egallashi, xalqaro standart talablariga to'liq muvofiq kelishi, xarajatlar va mahsulot tannarxini boshqarish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish imkoniyatlarini aniqlashi lozim. Boshqaruv hisobi yangicha talqinda to'rtta o'zaro uzviy bog'liq bolgan: byudjetlashtirish (boshqaruv hisobi tizimida rejalashtirish), xarajatlar hisobi va mahsulot tannarxini kalkulatsiya qilish, javobgarlik markazlari bo'yicha segmentar hisob va hisobot, ichki xo'jalik bo'linmalari o'rtasida transfert bahoni shakllantirish kabi qismlardan iborat. Asosiy qism: Boshqaruv hisobi:— bu bozor munosabatlari zaruriyati bilan paydo bo'lgan, korxona va uning turli bo'g'inlaridagi tarkibiy tuzilmalarining faoliyati yuzasidan taktik va strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun xarajatlar va daromadlar to'g'risidagi axborotni taqdim etuvchi; — korxona hisob siyosatiga m uvofiq yuritiladigan, tarkibiga korxona moliyaviyxo'jalik faoliyatini byudjetlashtirish, investitsiya loyihalarini tahlil qilish , xarajatlarni hisobga olish va mahsulot tannarxini kalkulatsiya qilishning ilg'or usullarini qo'llash javobgarlik markazlari bo'yicha segmentar hisobot tuzish, ichki xo'jalik bo'linmalari o'rtasidagi muomalalarda foydalaniladigan transfert baholarini shakllantirish; — evolyutsion yo'l bilan rivojlanib boruvchi ichki xo'jalik hisobining sintetik tizimi, bir nechta iqtisodiy fanlar majmuasida tug“ilgan kompleks fandir. Korxonalarda boshqaruv hisobini samarali yuritishga dastlabki va yig'ma hujjatlaming aylanish tezkorligi, qabul qilingan ichki hisobot shakllari, ulani tuzish davriyligi hamda taqdim qilish muddatlari, axborotlar tizimini takomillashtirishga mosligi ta’sir qiladi. Boshqaruv hisobida hujjatlashtirish va inventarizatsiya, baholash va kalkulatsiya, schetlar va ikkiyoqlama yozuv, balans va hisobot kabi moliyaviy hisob usullarining barcha elementlaridan foydalaniladi. Bundan tashqari, unda iqtisodiy tahlil, iqtisodiy-matematik va statistik usullar ham keng qo'llaniladi. Boshqaruv hisobi an’anaviy buxgalteriya hisobi, operativ-texnik va statistika hisobi hamda iqtisodiy tahlilning ko'pgina unsurlaridan foydalanadi. Boshqaruv hisobining samarali tashkil etilishi va yuritilishi o'z vaqtida oqilona boshqaniv qarorlari qabul qilish, korxona faoliyatini rejalashtirish, tahlil va nazorat qilish imkonini berib, ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi. 137 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 Odatda, korxonalarda boshqaruv hisobi quyidagi faoliyat turlari bo'yicha yuritiladi: — ta’minot-tayyorlov faoliyati; — ishlab chiqarish faoliyati; — moliya-tijorat faoliyati; — tashkiliy faoliyat. Korxonalarda ta’minot-tayyorlov faoliyati takror ishlab chiqarish jar