СТОМАТОЛОГИК КАСАЛЛИКЛАРНИ ПРОФИЛАКТИКА ҚИЛИШДА МАҲАЛЛИЙ АҲОЛИ ОВҚАТЛАНИШ ХУСУСИЯТЛАРИНИ ЎРГАНИШ

Аннотация

The article explores dietary habits as one of the key factors influencing the widespread prevalence of dental diseases. The relationship between sugar consumption and the development of caries is analyzed, and the preventive effectiveness of fluoridated drinking water is evaluated. This study aims to develop practical recommendations for reducing dental diseases by improving the dietary culture of the local population. Keywords: caries, sugar consumption, fluoridated water, dental prevention, dietary culture. КИРИШ: Стоматологик касалликлар, жумладан карийес ва пародонт касалликлари, аҳоли саломатлигига жиддий таъсир кўрсатади. Карийес ривожланишида овқатланиш таркиби ва айниқса шакар истеъмоли ҳал қилувчи омиллардан бири ҳисобланади. Бундан ташқари, фторнинг эмаль тўқимасига мусбат таъсири профилактикада муҳим аҳамият касб этади. Мазкур мақолада шакар истеъмоли ва карийес ривожланиши ўртасидаги боғлиқлик ҳамда фторланган ичимлик сувининг самарадорлигига қаратилган тадқиқот натижалари тақдим этилган. МАТЕРИАЛЛАР ВА УСУЛЛАР Тадқиқот иштирокчилари: Тадқиқот Термез шаҳридаги 200 нафар турли ёшдаги ва жинсдаги аҳоли ўртасида ўтказилди. Иштирокчилар икки гуруҳга бўлинди: 1. Шакар истеъмолини юқори даражада амалга оширувчилар. 2. Шакар истеъмоли кам ёки назоратдаги шахслар. Диагностика усуллари: 37 3 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 11, Ноябрь 1. Карийес даражасини баҳолаш учун DMFT индекси қўлланилди. 2. Овқатланиш хусусиятларини ўрганиш мақсадида анкета ва 3 кунлик овқатланиш кундалиги таҳлил қилинди. 3. Фторланган ва фторсиз ичимлик суви истеъмол қилувчи шахслардаги стоматологик касалликларни солиштириш мақсадида сув таркиби лабораторияда текширилди. НАТИЖАЛАР 1. Шакар истеъмоли ва карийес ривожланиши ўртасидаги боғлиқлик Таҳлиллар натижасида шакар истеъмоли юқори бўлган гуруҳда DMFT индекси ўртача 6,2 ни ташкил этган бўлса, шакар истеъмоли камайтирилган гуруҳда бу кўрсаткич 2,7 ни ташкил қилди. Таҳлил натижалари: 1. Шакар истеъмоли даражаси бўйича тақсимот: o 40 нафар респондентда шакар истеъмоли юқори даражада. o 50 нафар респондентда шакар истеъмоли ўртача даражада. o 37 нафар респондентда шакар истеъмоли паст даражада. 2. Карийес ҳолати: o 60 респондентда карийес бор (умумий респондентларнинг 47.2%). o 67 респондентда карийес йўқ (52.8%). 3. Фторланган сув истеъмоли: o 70 нафар респондент фторланган сув истеъмол қилади. o 57 нафар респондент фторланган сув истеъмол қилмайди. 37 4 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 11, Ноябрь 2. Фторланган ичимлик сувининг самарадорлиги Фторланган сув истеъмол қилувчи аҳолида карийес даражаси 35% га камайгани кузатилди. Бундан ташқари, тиш ёйилмаси қаттиқлиги ва микроҳужайралар яхлитлиги фторсиз сув истеъмол қилувчи шахсларга нисбатан яхшироқ кўрсаткичларга эга бўлди. 3. Маҳаллий аҳолида овқатланиш маданияти Анкеталар натижаларига кўра, аҳолининг 67% шакарли маҳсулотларни (пирожное, шакарли чой) ҳар куни истеъмол қилади, ва уларнинг 45% бундай маҳсулотларнинг карийес ривожланишига таъсиридан хабардор эмас. МУҲОКАМА: Тадқиқот натижалари шакар истеъмолини назорат қилиш ва фторланган ичимлик сувидан фойдаланиш стоматологик касалликларни камайтиришда муҳим эканлигини тасдиқлади. Хусусан: • Шакар истеъмолини чеклаш ва овқатланиш маданиятини яхшилаш профилактика чораларининг муҳим қисмидир. • Фторланган сув эмаль мустаҳкамлигини оширишда самаралидир, бу эса стоматологик касалликларнинг олдини олиш имконини яратади. ХУЛОСА: Маҳаллий аҳолида стоматологик касалликларни профилактика қилиш учун шакар истеъмолини назорат қилиш ва фторланган ичимлик сувидан фойдаланиш тарғиб қилиниши лозим. Аҳолининг овқатланиш маданиятини яхшилаш учун таълимий дастурларни жорий этиш ва замонавий стоматологик профилактика усулларини оммалаштириш тавсия этилади. ТАВСИЯЛАР: 1. Мактабларда ва жамоат муассасаларида стоматология бўйича профилактик таълим дастурларини йўлга қўйиш. 2. Шакарли маҳсулотлар истеъмолини чеклаш бўйича кампаниялар ўтказиш. 3. Фторланган ичимлик суви билан таъминлашни ҳудудий даражада кенгайтириш. Фойдаланилган адабиётлар 1. Anderson, P., & Barlow, P. (2015). Dietary sugars and dental caries. Public Health Nutrition, 18(5), 827–835. https://doi.org/10.1017/S1368980014002683 2. Featherstone, J. D. B. (2000). The science and practice of caries prevention. Journal of the American Dental Association, 131(7), 887–899. 37 5 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 11, Ноябрь 3. Izmailova, L. A., & Ivanova, O. S. (2019). Analysis of the prevalence of caries and approaches to its prevention among the population of Russia. Dentistry, 98(3), 45– 50. 4. Karpova, E. I. (2020). The effect of fluoridated water on reducing caries in school- age c