КАРДИОМИОПАТИЯ ВА УНИНГ ТУРЛАРИ: ДАВОЛАШ УСУЛЛАРИ ТАҲЛИЛИ

Аннотация

Cardiomyopathy is a progressive disease of the myocardium or heart muscle. In most cases, the heart muscle weakens and cannot pump blood effectively to the rest of the body. Various factors, including coronary heart disease or certain medications, can lead to different types of cardiomyopathy. These conditions may cause heart failure, arrhythmia, valve problems, or other complications. Keywords: cardiomyopathy, heart, coronary, myocardium, idiopathic Кириш: Кардиомиопатия юрак мушаклари касалликлари гуруҳини ифодалайди, улар турли сабаблар ва патофизиологик механизмларга эга бўлиб, юрак фаолиятини жиддий бузиши мумкин. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (WHO) маълумотларига кўра, кардиомиопатия юрак етказибсизлиги ва тўсатдан юрак ўлимларининг асосий сабабларидан бири ҳисобланади. Кардиомиопатиянинг турлари ва долзарблиги: Кардиомиопатия асосан тўрт турга бўлинади: дилатацион, гипертрофик, рестриктив ва аритмогеник. Ҳар бир тури ўзига хос патогенез ва клиник манзарага эга. Масалан, гипертрофик кардиомиопатия кўп ҳолларда генетик омилларга боғлиқ бўлиб, тахминан 1:500 ёки 0,2% аҳолини қамраб олади (Marian AJ, 2017). Ушбу тур асосан ёшларда тўсатдан юрак ўлимига сабаб бўлади. Дилатацион кардиомиопатия эса 34 8 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 11, Ноябрь тахминан 1:250 учрайди ва кўп ҳолларда юрак трансплантацияси талаб қилинади (Elliott P et al., 2008). Сабаблари ва хавф омиллари Кардиомиопатиянинг келиб чиқишида генетик мутациялар, инфекциялар, токсик таъсирлар (масалан, алкоголизм ёки дори воситалари), шунингдек, автоиммун ва идиопатик сабаблар муҳим ўрин тутади. Инсон геномини ўрганиш натижасида, тахминан 60% ҳолларда гипертрофик кардиомиопатия саркомерал оқсиллар мутацияси билан боғлиқлиги аниқланган (Ho CY, 2010). Шу билан бирга, узоқ муддатли юқори қон босими, қандли диабет ва семизлик каби хавф омиллари дилатацион ва рестриктив кардиомиопатия ривожланишига туртки бўлади (Yancy CW et al., 2013). Тиббий аҳамияти: Кардиомиопатиянинг долзарблиги юрак касалликлари билан боғлиқ глобал ўлим даражасининг юқорилиги билан белгиланади. Европа Кардиология Жамияти (ESC) ҳисоботларига кўра, кардиомиопатия сабаб бўлган юрак етказибсизлиги ривожланган мамлакатларда касалхонага ётқизишнинг асосий сабабларидан биридир. Шунингдек, тадқиқотлар кўрсатадики, эрта диагностика ва замонавий даволаш усуллари ушбу касалликнинг салбий оқибатларини камайтириш имконини беради. Ушбу мақолада кардиомиопатия турлари, уларнинг келиб чиқиш сабаблари, клиник кўринишлари ва замонавий диагностика ҳамда даволаш усуллари таҳлил қилинади. Кардиомиопатияни чуқур ўрганиш ушбу соҳадаги тадқиқотларнинг долзарблигини ва янги илмий ечимларнинг зарурлигини кўрсатади. Материаллар ва методлар: Тадқиқотда кардиомиопатиянинг асосий тўрт тури таҳлил қилинди: 1. Дилатацион кардиомиопатия (DCM) 2. Гипертрофик кардиомиопатия (HCM) 3. Аритмогеник ўнг қоронча дисплазияси (ARVD) 4. Рестриктив кардиомиопатия Диагностика усуллари сифатида қуйидагилар ўрганилди: электрокардиограмма (ЭКГ), эхокардиография (Эхо-КГ), пациент анамнези. Натижалар: Кардиомиопатия турлари: 1. Дилатацион кардиомиопатия (DCM): Юрак камераларининг кенгайиши ва мушакларнинг заифлашиши билан характерланади. Ушбу турли 34 9 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 11, Ноябрь кардиомиопатиянинг сабаблари асосан идиопатик бўлиб, баъзи ҳолларда инфекция, токсик таъсирлар (алкоголизм, кимёвий моддалар) ёки генетик ўзгаришлар натижасида ривожланади. Дилатацион кардиомиопатия жаҳон аҳолисининг тахминан 1:250 қисмида учрайди. 2. Гипертрофик кардиомиопатия (HCM): Наслдан-насл ўтувчи генетик касаллик бўлиб, миокард деворларининг қўшалоқланишига олиб келади. Генетик ўзгаришларнинг тахминан 70% ҳоллари саркомерал генларга оиддир. Жаҳон аҳолисининг тахминан 1:500 қисми ушбу касалликка мойилликка эга. Аксарият беморларда бу ҳолат клиник аломатларсиз кечади, аммо баъзи ҳолларда юрак етказибсизлиги ва аритмияга олиб келиши мумкин. 3. Аритмогеник ўнг қоронча дисплазияси (ARVD): Кам учрайдиган кардиомиопатия тури бўлиб, асосан ёш спортчиларда тўсатдан юрак тўхташи сабабчиси бўлади. Ҳолатнинг асосий механизми – миокард тўқимасининг фиброз ва ёғли инкаргацияси. Жаҳонда ушбу касалликнинг тарқалиш даражаси тахминан 1:5000 ни ташкил этади. 4. Рестриктив кардиомиопатия (RCM): Кам учрайдиган ва жиддий тур бўлиб, юрак камераларининг қаттиқлашиши ва қон оқимига тўсқинлик қилиши билан характерланади. Бу кўпинча амилоидоз ёки саркоидоз каби касалликлар билан боғлиқ. Дунёда рестриктив кардиомиопатиянинг тарқалиш даражаси камдан-кам аниқланади, асосан юқори ёшли аҳолининг 0,2–0,3% да учрайди. Асосий хавф омиллари: Таҳлиллар натижасида кардиомиопатия билан боғлиқ асосий хавф омиллари аниқланди: 1. Генетик мойиллик: Кардиомиопатияларнинг тахминан 30–50% ҳоллари генетик сабабларга эгадир. 2. Қа