ОПЫТ СТРАН ЗАПАДНОЙ ЕВРОПЫ И ПРИНИМАЕМЫЕ МЕРЫ В УЗБЕКИСТАНЕ ПО РАЗВИТИЮ ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ

Аннотация

The article analyzes the measures and mechanisms for supporting innovative activities in Uzbekistan. It examines state strategies, innovation technoparks, financial support, and international cooperation in promoting innovations. In addition, the successful experience of Western European countries in supporting innovation is analyzed, highlighting its relevance and potential application in Uzbekistan. It is noted that the legal and economic conditions created aim to enhance the competitiveness of Uzbekistan's economy through the development of innovation. Keywords: innovation, innovative activity, state support, technoparks, grants, research and development, venture capital, education, human resource development, startups, international cooperation, tax incentives, intellectual property, legislation, financing, investments, competitiveness, innovation centers, innovative development, export, Western Europe experience. Кириш. Маълумки, инновацион фаолият иқтисодии у сиш ва ривожланишнинг асосии драи верларидан бири ҳисобланади. У барқарор иқтисодии у сишни таъминлаш, янги иш у ринлари яратиш, маҳсулот ва хизматлар сифати ва миқдорини ошириш, рақобатбардошликни кучаи тириш учун муҳим. Шундаи қилиб, инновация нафақат бир компания е ки соҳанинг ривожланишини, балки бутун мамлакат иқтисодие тининг глобал рақобатбардошлигини оширишда катта рол у и наи ди. Инновацион фаолият бу – янги ғояларни ишлаб чиқиш, уларни амалии қу ллаш ва бозорга жории қилиш орқали маҳсулот е ки хизматларни яратиш ва ривожлантириш жарае нидир. Инновациялар технологияларнинг янгиланиши, янги ишлаб чиқариш усуллари, бошқарув моделлари, шунингдек, янги маҳсулот ва хизматларни яратишни у з ичига олади. Инновациялар жадал ривожланиш учун қулаи муҳитга эҳтие ж сезади. Давлат ва хусусии секторнинг қу ллаб-қувватлови инновацион фаолият учун шароит яратади, чунки бу фаолият катта молиявии ва илмии тадқиқотлар талаб қилади. Шу сабабли, инновацияларни жадаллаштириш учун ҳуқуқии база, молиявии қу ллаб-қувватлаш ва илмии -тадқиқот фаолиятига инвестицияларни ку паи тириш зарур. Иқтисодии тараққие т даврида инновацион фаолият мамлакатлар ва компаниялар у ртасидаги технологик пои гада муҳим аҳамиятга эга. Унга эришган давлатлар ва корхоналар глобал миқе сда юқори рақобатбардошликни сақлаб қолишади. Шунинг учун ҳар бир давлат инновацион экотизим яратиш, илмии -тадқиқот ишларини ривожлантириш ва стратегик соҳаларда янги технологияларни жории қилишга эътибор қаратиши керак. Адабиётлар шарҳи. Инновация ва инновацион фаолиятга оид дастлабки тадқиқотлар XIX асрнинг охири ва XX асрнинг бошларига бориб тақалади. Бу даврда иқтисодии тараққие т, технологик у згаришлар ва ишлаб чиқариш жарае нларини чуқурроқ тушуниш учун турли иқтисодчилар ва олимлар инновация тушунчасига эътибор қарата бошлашган. Жумладан: Йозеф Шумпетер (1934) – Инновация тушунчасининг асосчиси, ҳамда иқтисодии назарияда илк бор тизимли тарзда тадқиқ қилган олим ҳисобланади. Унинг 1911 и илда нашр этилган "Иқтисодий тараққиёт назарияси" (The Theory of Economic Development) асарида инновация ва иқтисодии ривожланиш жарае нлари у ртасидаги 239 www.e-itt.uz II SON. 2024 боғлиқлик тушунтириб берилган. Шумпетер инновацияни иқтисодии у згариш ва "креатив бузилиш" жарае нининг асосии омили сифатида ку риб чиқади. Унинг фикрича, инновация янги маҳсулотлар яратиш, янги бозорларга кириш, янги ишлаб чиқариш усулларини жории қилиш ва янги институтларни яратиш жарае нлари орқали иқтисодии ривожланишга таъсир ку рсатади. ХХ асрнинг иккинчи ярмида, жумладан 1950-1960 и илларда инновация тушунчаси иқтисодии у сишни тушунтирувчи назарияларда ҳам кенг тадқиқ этилди. Масалан, Роберт Солоу (1957) ва бошқа иқтисодчилар технологиянинг иқтисодии ривожланишдаги ролига эътибор қаратдилар. Роберт Солоу инновация тушунчасига аниқ таъриф бермаган бу лса-да, унинг 1957 и илдаги машҳур илмии мақоласи "Техник ўзгариш ва умумий ишлаб чиқариш функцияси" ("Technical Change and the Aggregate Production Function") асарида инновациянинг иқтисодии у сишга қу шадиган ҳиссасини таҳлил қилади. 1962 и илда Эврит Роджерс (1995) томонидан яратилган "Инновацияларни тарқалиши назарияси" (Diffusion of Innovations) янги технологиялар ва ғояларнинг жамиятда қандаи қилиб қабул қилинишини ва тарқалишини у рганишга қаратилган. У инновацияларни қабул қилиш босқичларини ва янги ғояларнинг турли гуруҳларда қандаи тарқалишини таҳлил қилган. Роджерснинг назарияси инновациянинг ижтимоии ва маркетинг жиҳатларини чуқурроқ тушунишга имкон берган. Питер Дракер (1985) инновацияни ташкилотларда стратегик бошқарувнинг асосии қисми сифатида ку рсатиб, унинг бошқарув ва бизнесдаги аҳамиятини тадқиқ этган. Унинг 1985 и илдаги "Инновация ва тадбиркорлик" (Innovation and Entrepreneurship) асарида инновацияларнинг бизнесдаги стратегик аҳамияти ва инновация орқали ташкилотлар қандаи қилиб рақобатда устунликка эришиши тушунтирилган. ХХ асрнинг охири ва XXI асрда инновация тушунчаси ва инновацион фаолият иқтисодии ривожланиш, технологик тараққие т ва рақобатбардошликда