ПУТИ РЕАЛИЗАЦИИ ЭФФЕКТИВНОЙ НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКИ ПРИ ОРГАНИЗАЦИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ СВОБОДНЫХ ЭКОНОМИЧЕСКИХ ЗОН

Аннотация

The article examines the relationship between the free economic zones operating on the territory of our state and the content of the tax policy. At the same time, the relationship between the functioning of free economic zones and the degree of effectiveness of the tax policy, the state's activities in the field of creating free economic zones, the level of their impact on the country's economy, as well as the development of theoretical proposals and practical recommendations in order to increase the effectiveness of the implemented tax policy. Keywords: free economic zone, tax policy, trade turnover, employment, benefits, efficiency. Кириш. Ҳозирги глобаллашган даврда ҳар бир давлат у з олдига улкан мақсадларни қу и иши аниқ, лекин бу мақсадлар инвестицияларсиз ташкил этилиши қии индир. Инвестиция жарае нлари қуи идаги иқтисодии тизимнинг турли даражаларида амалга оширилади: минтақавии , миллии , халқаро, глобал. Шу инвестицияларнинг мажозии маънода у чоғи ҳисобланган эркин иқтисодии зоналар ҳисобланади. Дарҳақиқат, эркин иқтисодии зоналар одатда ту ғридан-ту ғри хорижии инвестицияларни жалб қилиш, экспортни ку паи тириш ва диверсификация қилиш, иш у ринларини яратишга қаратилганлиги, шу билан бирга ҳукуматлар маҳаллии иқтисодие т узоқ муддатда билим ва технологияларнинг тарқалишидан фои да ку ришини англатади. Янги У збекистонни барпо этиш жарае нида минтақаларнинг ижтимоии -иқтисодии тараққие тини таъминлаш, жумладан, саноат тармоқларини ривожлантириш ва маҳаллии минерал-хомаше ресурслар негизида юқори қу шимча қии матли маҳсулотлар ишлаб чиқаришни и у лга қу и ишга алоҳида эътибор берилмоқда. “У збекистон-2030” стратегиясида мамлакатимизнинг инвестициявии жозибадорлигини янада ошириш ва қимматли қоғозлар бозорини жадал ривожлантиришда Барча иқтисодии зоналарда зарур инфратузилмадан (и у л, электр энергияси, сув ва оқова тизими) узлуксиз фои даланиш имкониятларини яратиш, шунингдек, миллии иқтисодие тнинг экспорт салоҳиятини кучаи тириш ва унинг таркибида қу шилган қии мати юқори бу лган маҳсулотлар улушини кескин оширишда дуне нинг 50 та нуфузли брендлари билан махсус иқтисодии зоналарни ташкил қилиш каби 2030 и илгача эришиладиган мақсадларнинг самарадорлик ку рсаткичлари белгилаб берилган (Фармон, 2023). Мазкур мақолада эркин иқтисодии зоналарнинг 2022-2023 и илларда яратилган саноат маҳсулоти ҳажми, зоналарда банд бу лганлар сони ва иш ҳақи жамғармаси, тақдим этилае тган солиқ имтие злари, рентабеллик даражаси, ту ланган солиқ ва и иғимлар, ташқи савдо операциялари ва иштирокчиларнинг барқарор реи тингида тутган у ринлари таҳлил қилиш ва мавжуд муаммоларнинг ечими сифатида асослантирилган таклифлар ишлаб чиқилган. Адабиётлар шарҳи. Ҳозирги вақтда «эркин иқтисодии зоналар» тушунчасини аниқлашга замонавии олимларнинг турлича е ндашувлари мавжуд. Аксарият олимларнинг таъкидлашича, ЭИЗлар алоҳида режимга эга миллии иқтисодии маконнинг бир қисми бу либ, бу ерда мамлакатнинг бошқа ҳудудларида қу лланилмаи диган имтие злар ва рағбатлантириш тизими қу лланилади, яъни у биринчи навбатда географик жиҳатдан мустаҳкамланган ҳудуд ҳисобланади (Авдокушин, 1999). Бошқалар эса ЭИЗни жаҳон иқтисодие тининг 276 www.e-itt.uz II SON. 2024 муҳим институти ва халқаро иқтисодии интеграциянинг алоҳида шакли деб ҳисоблаи дилар (Повлов, 2006). У збекистон Республикасининг меъе рии -ҳуқуқии базаси таърифга бир хил е ндашувни у з ичига олади. Таҳлил қилинае тган тушунчаларнинг асосии фарқи ЭИЗларни яратиш ва амалга ошириш мақсадларининг хилма- хиллигидадир. Шу муносабат билан ҳатто кичик бизнес субъектлари ҳам вилоят е ки бутун мамлакатнинг умумии иқтисодии тизимига интеграциялашган бу либ, улар фаолиятининг асосии и у налишлари фаолиятнинг билим ва юқори технологияли соҳаларига у тмоқда. Ахборот технологиялари ривожи таъсирида корхоналарнинг ҳудудии жои лашуви аҳамиятининг камаи иши ҳам савдо бозорларини, хомаше харид қилиш марказларини кенгаи тириш ва меҳнат ресурсларини масофадан туриб ишлашга жалб этиш имконини берае тгани ҳам бундан кам эмас (Guangwen, 2003). Приходко, Воловик (2007) ЭИЗнинг бешта асосии тури мавжуд: савдо, саноат- ишлаб чиқариш, техник-амалга ошириш, хизмат ку рсатиш ва интеграциялашган, бу тасниф ЭИЗ доирасидаги иқтисодии ихтисослашувга асосланади. Сафронов (2016) эркин иқтисодии зоналарни функционал нуқтаи назар билан қуи идагиларга ажратади: 1) божсиз савдо транспорт ва омбор хизматларини ривожлантириш ва экспорт маҳсулоти билан бирлаштирилган ташқи савдога; 2) инновацион жарае нларга, юқори технологияларни ривожлантириш ва у злаштиришга и у налтирилган технопарклар ва технополислар 3) номоддии ку п истеъмол товарлари (у и инчоқлардан электроникагача) экспорт ишлаб чиқаришга и у налтирилган комплекс ишлаб чиқариш зоналари; 4) чегараланган ҳудудларда норезидентларнинг чет эл валютаси билан операцияларини ру и хатдан у тказиш, солиққа тортиш, банк сири ва бошқалар бу и ича имтие зли шароитлар яратилган оффшор зоналар. Хорижии мамлакатларда индустриал зоналарни барпо этиш ва ривожлантириш У збекистонда ба