МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОЦЕНКИ УРОВНЯ ФИНАНСОВОЙ ГРАМОТНОСТИ НАСЕЛЕНИЯ

Аннотация

This article describes the economic content of financial literacy of the population, and it substantiates its role and importance in ensuring the socio-economic development of the country at the present stage. Keywords: financial literacy, economic policy, economic education, financial services, human well-being and quality of life, knowledge, skills and values. 317 317-324 I SON – IYUL-AVGUST www.e-itt.uz I SON. 2024 Кириш. Иқтисодие тнинг барқарор ва мутаносиб ривожланиши, аҳоли турмуш даражаси ва фаровонлигининг ошиши ку п жиҳатдан фуқароларнинг иқтисодии ҳодиса ва жарае нларга онгли равишда муносабатда бу лиши, иқтисодии тафаккур ва ку никмаларнинг ривожланишига боғлиқ. Чунки, фуқаролар қанчалик юқори иқтисодии фаоллик ва молиявии саводхонликка эга бу лса, уларнинг иқтисодии фаолияти, ҳае тнинг турли жабҳаларида қабул қилае тган қарорлари шу даражада самарали бу лади. Аи ниқса, молиявии саводхонлик мамлакатдаги ишбилармонлик муҳитининг ривожланишига, тадбиркорлик фаолиятининг кенгаи ишига қулаи имкон яратади. Шу у ринда Президентимиз Ш.Мирзие евнинг (2018) Олии Мажлисга Мурожаатномасида “Ҳақиқатан ҳам, биз фақат фаол тадбиркорлик, тинимсиз меҳнат ва интилиш орқали тараққие тга, фаровон ҳае тга эриша оламиз” дея таъкидлаши аҳоли орасида тадбиркорлик фаолиятини кенг тарғиб этиш, ҳар бир фуқаронинг бу борадаги имкониятларидан ту лиқ фои даланиш зарурлигини ку рсатади. Мамлакатимизда кеи инги и илларда амалга оширилае тган ижтимоии -иқтисодии ислоҳотлар натижасида бозор муносабатларининг шаклланиш жарае нлари янада жадалроқ тус олмоқда, иқтисодии ҳодиса ва жарае нларни тартибга солишда бозор механизмларидан фои даланиш салмоғи сезиларли равишда ортиб бормоқда. Иқтисодии ресурслардан фои даланиш, янги иш у ринларини яратиш, ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш каби муҳим жиҳатларга ку проқ моддии манфаатдорлик, рағбатлантириш, иқтисодии дастакларни ишга тушириш орқали е ндошилмоқда. Буларнинг барчаси эса иқтисодие тимизнинг демократик бозор тамои иллари асосида қаи та таркиб топишига замин бу лмоқда. Бироқ, шу у ринда таъкидлаш лозимки, иқтисодие тда самарали ва демократик бозор тамои илларини ту лиқ таркиб топиши фуқароларнинг иқтисодии билим ва малакалари, ку никмалари даражасига, уларнинг иқтисодии маданиятига ҳам боғлиқ. Иқтисодии маданиятнинг етарли даражада шаклланиши ва самарали амал қилиши эса ҳар бир шахснинг молиявии саводхонлик даражасини тақозо этади. Шунга ку ра, ҳозирда жаҳоннинг аксарият мамлакатларида аҳолининг молиявии саводхонлигини ошириш масаласи долзарб аҳамият касб этмоқда. Бизнинг мамлакатимизда ҳам аҳоли молиявии саводхонлигини таъминлаш ва ошириш муҳим бу либ, бу борадаги тизимли чора- тадбирларни белгилаш аваало мазкур масаланинг иқтисодии мазмуни ва иқтисодии тараққие тни таъминлашдаги у рнини ку риб чиқишни тақозо этади. Адабиётлар шарҳи. Молиявии саводхонлик ва уни таъминлаш масалаларига хорижии олим ва мутахассислар томонидан кенг эътибор қаратиб келинмоқда. Аввало, мазкур тушунча таърифига ту хталиб у тиладиган бу лса, ижтимоии луғат ва талқинларда унга қуи идагича е ндошилган: “Молиявии саводхонлик – бу инсон молиявии хулқ-атвори соҳасидаги унинг фаровонлигини яхшилаш ва ҳае т сифатини оширишга олиб келувчи билим, ку никма ва қадриятлар мажмуи; ҳае тдаги воқеалар ва иқтисодии шарт-шароитлардаги у згаришларни ҳисобга олган ҳолда қисқа муддатли қарорлар ва узоқ муддатли молиявии режалаштириш орқали шахсии молияни бошқаришдаги қобилият ва қатъии ликни, асосии молиявии тушунчаларни англаб етишни ифодаловчи даража” (wikipedia). А.Судакованинг (2015) таъкидлашича “Ҳозирги вақтда молиявии саводхонлик тушунчаси молиявии маълумот, компетентлик, хабардорлик ва бошқа атамалар билан узвии боғлиқ. Молиявии саводхонликнинг ку рсатиб у тилган тушунчалар билан асосии фарқи унга тегишли бу лган асосии элементларнинг татбиқ этилиш кенглиги ва бае н этилишининг чуқурлигида намое н бу лади. Шахснинг молиявии саводхонлиги 318 www.e-itt.uz I SON. 2024 тушунчасини у з фаровонлигини ошириш учун молиявии жиҳатдан асосланган қарорлар қабул қилиш имконини берувчи компетенциялар и иғиндиси сифатида талқин этиш мумкин. Аи ни вақтда у устун равишда молиявии ва вақт бу и ича и у қотишларни энг кам даражага туширишга имкон яратади”. Мазкур тушунчалар О.Кузина (2015) томонидан нисбатан батафсил ва етарли даражада тушунарли ҳолда бае н этилган. Шунингдек, С.Хастон (2010) томонидан молиявии саводхонликка тегишли 52 та маълумотлар базасида ту планган 71 та таҳлил асосида аи рим дастлабки таърифлар белгилаб берилган. Иқтисодии ҳамкорлик ва ривожланиш ташкилоти (ИҲРТ) ҳужжатларида молиявии саводхонликка қуи идагича расмии таъриф берилган:“Молиявии саводхонлик – бу шахсии молиявии фаровонликка эришиш учун асосли молиявии қарорлар қабул қилиш имконини берувчи хабардорлик, билим, ку никма, қадриятлар (ҳае тии и у налишлар) ва хулқ-атвор каби элементларнинг мажмуи” (OECD, 2011). Е.Гарцуеванинг (2017) таъкидлашича, молиявии саводхонлик “инсоннинг ижтимоии такрор ишлаб чиқаришда инвестор сифатида онгли иштирок эта олиш