АНАЛИЗ НАПРАВЛЕНИЙ ВОЗДЕЙСТВИЯ ЦИФРОВОЙ ВАЛЮТЫ ЦЕНТРАЛЬНОГО БАНКА НА ФУНКЦИОНИРОВАНИЕ МОНЕТАРНОЙ СИСТЕМЫ

Аннотация

This article provides a comprehensive analysis of studies examining the impact of central bank digital currency (CBDC) on the functioning of the monetary system. Based on a systemic analysis and synthesis of research, the directions of influence of digital currency are identified, which cover key elements of the monetary system, including monetary aggregates, inflation, interest rates and bank liquidity. The study's findings may be useful for developing strategies for introducing digital currencies and assessing their potential impact on macroeconomic stability. Key words: digital currency, monetary system, central bank, money supply. 174 174-182 I SON – IYUL-AVGUST www.e-itt.uz I SON. 2024 Кириш. Халқаро ҳисоб-китоблар банки томонидан таърифланганидек, марказии банкнинг рақамли валютаси (МБРВ) марказии банкнинг ту ғридан-ту ғри жавобгарлиги бу лган миллии ҳисоб бирлигида ифодаланган рақамли ту лов воситасидир (BIS, 2020). Битcоиннинг паи до бу лиши дастлаб тартибга солувчиларнинг хатти-ҳаракатига сезиларли таъсир ку рсатмади, бироқ тобора ку проқ янги турдаги крипто активлари паи до бу лиши билан ку проқ мамлакатлар ва жаҳон ташкилотлари уларнинг пул аи ланиши ва молиявии тизимга таъсири ҳақида ташвишлана бошладилар. Су нгги бир неча и ил ичида МБРВга қизиқиш шу даражада ошдики, марказии банкларнинг 90 фоизи ҳозирда МБРВларни амалга ошириш имкониятларини у рганмоқда (BIS, 2021). Рақамли валюта дастлаб унга тижорат банкларининг депозитлари билан рақобатлаша олмаи диган нақд пулнинг функцияларини такрорлаш воситаси сифатида ку риб чиқилди. Бироқ, марказии банклар энди ту лов тизимини такомиллаштириш, молиявии инклюзивликни рағбатлантириш, пул-кредит сие сатининг трансмиссиясини кучаи тириш ва тизимли хавфни камаи тириш усули сифатида МБРВларга тобора ку проқ эътибор қаратмоқда (BIS, 2020). Пул-кредит сие сати чораларини кучаи тириш мақсадида рақамли валюта имкониятларини аниқлаш учун рақамли валютанинг иқтисодие т ва пул тизимига таъсирини турли томонлардан у рганиш зарурати туғилади. Мазкур масала долзарб ҳисобланади, аммо амалга оширилмаган лои иҳалар ва миқдории вақт маълумотларининг и у қлиги сабабли бир нечта махсус тадқиқотлар тақдим этилган. Шу билан бирга, рақамли валютани жории этиш пул тизимига сезиларли таъсир ку рсатиши ва иқтисодие тда пулни ту ғридан-ту ғри ва мақсадли тақсимлашнинг у е ки бу турига олиб келиши мумкин. Шунга асосланиб, ушбу мақола рақамли валютани жории этишнинг иқтисодие тнинг пул тизимига мумкин бу лган таъсирининг асосии жиҳатларини ку риб чиқишга қаратилган. Турли мамлакатларда мавжуд тадқиқотлар ва е ндашувлар таҳлил қилинади ва тизимли таҳлил қилинади, асосии и у налишлар аниқланади ва уларни ҳал қилиш бу и ича тавсиялар таклиф этилади. Адабиётлар шарҳи. У тказилган тадқиқотларни у рганиш шуни ку рсатадики, Марказии банкнинг рақамли валютаси умуман пул-кредит сие сатининг самарадорлигига, хусусан, банк ва пул-кредит соҳасининг ку рсаткичларига қандаи таъсир қилиши мумкинлиги ту ғрисида турли хил фикрлар мавжуд. Бир неча тадқиқотлар, шу жумладан Боури ва бошқ. (2017), Бардир ва Кумҳоф (2016), Манчини-Гриффоли ва бошқ. (2018), Конг ва Ҳе (2019) рақамли валюталарнинг анъанавии пул-кредит сие сати доирасига таъсирини у рганишди. Ушбу тадқиқотлар Bitcoin ва Марказии банк рақамли валюталари каби рақамли валюталарнинг марказии банк операцияларига, пул-кредит сие сатини узатиш механизмларига ва молиявии барқарорликка қандаи таъсир қилишини таҳлил қилади. Улар рақамли валюталарнинг анъанавии пул-кредит сие сати воситаларини ва меъе рии -ҳуқуқии базани у згартириш имконияти каби муаммоларни таъкидлаи дилар ва уларнинг молиявии имкониятлар ва технологик инновацияларга таъсирини ку риб чиқадилар. Ушбу динамикани тушуниш сие сатчилар ва марказии банклар учун жуда муҳим ҳисобланади, чунки улар ривожланае тган рақамли молия ландшафтида ҳаракат қилишади. Али (2014) мавжуд пул тизимининг барқарорлигига таҳдидлар келажакда рақамли валютанинг кенг қу лланилиши билан ортади, деб ҳисоблаи ди. Ал-Лаҳам ва бошқ. (2009) у з навбатида рақамли валютанинг пул агрегатини у згартиришдаги мураккабликларни ку рсатиб у тишади, бу Марказии банкларнинг пул 175 www.e-itt.uz I SON. 2024 массасини корректировка қилиш орқали пул-кредит сие сатини олиб бориш имкониятини чеклаи ди. Асосии оқибатларни ку риб чиққан ҳолда, Англия банки (2014) рақамли валютанинг потенциал хатарларини узоқ муддатда эътиборсиз қолдириб бу лмаслигини таъкидлаи ди. Хуанг ва Чен (2006) эса Хитои бозорини у ргангандан су нг, рақамли валюта пул массасига таъсир қилиши мумкинлигини ва бу Хитои Марказии банкининг пул-кредит сие сатини манипуляция қилишдаги ролига шубҳа туғдиришини аи тадилар. Тадқиқот методологияси. Ушбу мақолани тадқиқ қилишнинг услубии асоси бу либ рақамли валютанинг иқтисодие тнинг турли соҳаларига таъсири бу и ича тадқиқотларни қие сии таҳлил қилиш ва тизимлаштириш, шунингдек рақамли валютанинг пул тизимига таъсирини баҳолашнинг қие сии таҳлил усуллари ҳисобланади. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Мавжуд тадқиқотларни у