УВЕЛИЧЕНИЕ ПОТОКА ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ – ВАЖНЫЙ ФАКТОР ПОВЫШЕНИЯ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ СРЕДЫ

Аннотация

In this article, the state of the investment environment in our country is examined as one of the general characteristics of economic, social, organizational, legal, political, environmental and other conditions that determine the feasibility and attractiveness of investment activities, as well as the feasibility of its implementation. Proposals and conclusions were given. Key words: investments, saving money, growth, profit, investment environment, investment attitude, investment attractiveness. XI SON - NOYABR, 2024 479-447894 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr www.e-itt.uz Кириш. Мамлакатимизда олиб борилаётган иқтисодий ислоҳотларнинг асосий негизида мамлакатимизга хорижий капитал оқими ва инвестицияларни жалб қилиш устувор вазифа сифатида қаралмоқда, бир қанча чора-тадбирлари ишлаб чиқиб амалда фойдаланиб келинмоқда. Мамлакатнинг иқтисодий ривожланиш даражаси, инвестиция фаоллигининг ўсиш суръатлари инвестиция муҳитига кўп жиҳатдан боғлиқдир. Инвестиция муҳитининг жозибадорлиги хорижий инвестициялар оқимини кўпайтиришнинг муҳим омили ҳисобланади. Иқтисодиётда инвестиция фаолиятининг ривожланиши, ички ва ташқи инвестицияларни жалб қилишнинг кўлами, йўналишлари ва самарадорлиги, бевосита, инвестиция муҳитига боғлиқдир. Адабиётлар шарҳи. Ушбу масалага Россия Федерациясининг иқтисодчи – олимларидан ижобий натижага эришилишини таъминлашга хизмат қилувчи таърифни бериб ўтишган. Игошина (2005) “инвестициялар – пулни сақлаш, кўпайтириш ёки ижобий миқдордаги даромадни таъминлашни ҳисобга олган ҳолда уни жойлаштириш мумкин бўлган ҳар қандай восита сифатида ифодаланади”. Профессор Нешитой (2006) эса - инвестицияларнинг мазмунини “фойда олиш ёки бошқа самараларга эришиш мақсадида ўз ёки ўзга мамлакатнинг турли тармоқларига, тадбиркорлик лойиҳалари, ижтимоий-иқтисодий дастурлар ҳамда инновация лойиҳаларини амалга оширишга йўналтирилган пул маблағларини (капитални) узоқ муддатга жойлаштиришдир” деб тавсифлаган. Инвестицияларга аниқ бир таъриф берилмаган бўлсада ҳам проф. Ғозибеков (2003) ўзининг илмий асарларида инвестициянинг моҳиятини молиявий категория сифатида талқин этишга эришган. У киши “Инвестицияларнинг мазмуни аниқ ва ишончли манбалардан маблағлар олиш, уларни асосли ҳолда сафарбар этиш, рисклар даражасини ҳисобга олган ҳолда капитал қийматини сақлаш ва кўзланган самарани олишдан иборат бўлади” деб таъриф берган. Инвестициялар мазмун – моҳиятига проф. Ҳайдаров (2003) қуйидаги таърифни беради: “Инвестиция – бу мулк шаклидан қатъий назар, тадбиркорлик асосида фаолият кўрсатаётган жисмоний ва юридик шахслар ёки давлатнинг иқтисодий ва ижтимоий самара олиш мақсадида ўз бойликларини қонун доирасида бўлган ҳар қандай тадбиркорлик объектига сарфлашидир”. Тадқиқот методологияси. Тадқиқотни амалга оширишда услубий асос сифатида молиявий ва иқтисодий таҳлилнинг бир қатор усулларидан фойдаланилди. Хусусан, иқтисодий, мантиқий, илмий абстракциялаш, қиёсий таҳлил, монографик тадқиқот, динамикада ўрганиш, маълумотларни гуруҳлаш, индукция ва дедукция ҳамда статистик усуллардан фойдаланилди. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Инвестиция муҳитининг ҳолатини инвестиция фаолиятини амалга оширишнинг мақсадга мувофиқлиги ва жозибадорлигини аниқлайдиган иқтисодий, ижтимоий, ташкилий, ҳуқуқий, сиёсий, экологик ва бошқа шарт-шароитларнинг умумлаштирувчи хусусиятлари белгилаб беради. Инвестиция муҳити деганда, мамлакат иқтисодиёти ёки унинг маълум бир ҳудудига киритиладиган инвестицияларнинг самарадорлигини ва хавфсизлигини таъминлашга қаратилган иқтисодий, ижтимоий, сиёсий, ташкилий- ҳуқуқий, экологик, маданий ва бошқа шарт-шароитлар мажмуаси тушунилади. У муайян ҳудудга инвестициялар киритишнинг мақсадга мувофиқлиги ва жозибадорлигини 480 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr www.e-itt.uz белгилайдиган шарт-шароитларнинг мавжуд ижобий ва салбий томонларини англатади. Инвестиция муҳити инвестиция муносабатларини амалга ошириш мумкин бўлган имкониятлар ва қулайликлар мажмуасини ўзида акс эттирган воқеликдир. Инвестиция муҳитини яхшилашдан мақсад инвестиция салоҳиятини ошириш учун зарур ва мақбул шарт-шароитларни яратиш, инвестиция фаолиятини жадаллаштириш ва пировардида, иқтисодиётни юксалтириш, ижтимоий муаммоларни ҳал этиш, ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш имконини яратишдан иборат. Инвестиция муҳити ҳолати яратилган ҳуқуқий база ва унинг асослари, қонун ҳужжатларининг сифатли тузилиши ва уларга риоя қилинишини талаб этади. Инвестициявий жозибадорлик – мамлакат, тармоқ ёки алоҳида олинган бирор- бир корхона инвестицияларининг даромадлилиги, ривожланиш истиқболлари ва инвестиция риски даражаси нуқтаи назаридан баҳоланиши. Инвестициявий жозибадорлик инвестиция салоҳияти ва инвестиция риски даражасини шакллантирадиган икки гуруҳ омилларнинг бир вақтда таъсир этиши орқали аниқланади. Бу каби кўрсаткичларга баҳо бериш орқали инвестицияларнинг мақсадга мувофиқлиги ҳамда жозибадорлиги, инвестиция риски даражасини аниқлаш мумкин. 1-жадвал Мамлакатнинг инвестиция муҳити ва уни келтириб чиқарадиган омиллар (Вахаб