DETERMINATION OF TECHNICAL PARAMETERS OF LIGHTWEIGHT FIRE-RESISTANT SHEMATO GISHT

Аннотация

Olovbardosh mahsulotlarning sifatini yaxshilash, turini ko‘paytirish, mexanik va boshqa xossalarini yaxshilash maqsadida bir qator ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan olovbardosh mahsulotlarning yengil vaznli turini olish hozirgi sanoatda keng qamrovda olinayotgan sohalardan hisoblanadi. Kaolin asosidagi xom ashyolarga yengil vaznni berish uchun turli yog‘och qirindilari va ko‘mir kukunlaridan foydalanish shu sohada qilinayotgan ishlar sirasiga kiradi. Qo‘shimchalarni turli nisbatlarda qo’shish orqali bir qator tajribalar amalga oshirildi va natijalar olindi. Kalit so‘zlar: olovbardosh, shamot, yengil vaznli, yog‘och qipig‘i, ko‘mir kukuni Yonuvchan qo‘shimchalar usuli bilan yengil vaznli olovbardosh g‘isht olishda koks va ko‘mir eng ko‘p ishlatiladigan qo‘shimchalardan ikkitasidir. Ularning partiya tarkibidagi hissasi 20 – 30 % gacha yеtishi mumkin. Ushbu materiallarning narxi 2-4 marta farq qiladi. Shu munosabat bilan bu komponentlar yordamida ishlab chiqarilgan mahsulot tannarxini pasaytirish imkoniyatini baholash, ularning xususiyatlarining o‘zgarishini hisobga olgan holda yengil materiallar xossalarini qiyosiy tahlil qilish maqsadga muvofiqdir. [1] Yog‘och qipiqlari issiqlik izolyatsiyasi xususiyatlari yaxshilangan g‘isht ishlab chiqarish uchun sinovdan oʻtkazilayotgan organik chiqindilardan biridir. Agar Biz har yili kesiladigan daraxtlarning hajmini hisobga olsak, yoqilg‘i uchun o‘tin ishlab chiqarishda, arralangan yog‘och, shponlar, sellyuloza va qog‘oz ishlab chiqarishda arralash paytida hosil bo‘lgan organik chiqindilarning miqdori nihoyatda ko‘pdir. Kimyoviy nuqtai nazardan, yog‘och qipiqlari taxminan 60% uglerod, 34% kislorod, 5% vodorod va 1% azotdan iborat [2]. Quyida yog‘och qipig‘i yonishidan hosil bo‘lgan qurum va ko‘mir tarkibi roentgen fluoresansiyali spektrometr orqali olingan natijani ko‘rishimiz mumkin: 320 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 12, 31 Декабрь 1- rasm. Yog‘ochsozlik sanoati yog‘och qipig‘i qoldig‘i tarkibi 2-rasm. Ko‘mir kukuni tarkibi Tajribamizda kaolin va shamotni 60:40 nisbatda aralashtirib unga ko‘mir va yog‘och qipig‘ini 2 markali elakdan o‘tgan o‘lchamdagi fraksiyalarini aralashtirib, unga 12 % namlik berib presslab oldik. Tuzilgan tarkiblar 1-jadvalda ko‘rsatilgan: 1-jadval Xom ashyolar 321 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 12, 31 Декабрь T/r Kaolin, % Shamot, % Ko‘mir, % Yog‘och qipig‘i, % 1 54 36 - 10 2 51 34 - 15 3 51 34 15 - 4 48 32 20 - 5 42 28 30 - 6 36 24 40 - Namunani 1200 oC haroratda kuydirib oldik. Olingan mahsulotlardagi massa kamayishi, suv yutuvchanligi, g‘ovakligi, kimyoviy tarkibi tekshirildi. 2-jadval Tartib Qo‘shimchalar turi va Massa Suv Termik raqami miqdori kamayishi, yutuvchanligi, qisqarishi, % % % 1 10 % yog‘och qipig‘i 27,3 31 10 2 15 % yog‘och qipig‘i 26,3 28 11 3 15 % ko‘mir 19,6 20,8 9 4 20 % ko‘mir 23,7 28 8,5 5 30 % ko‘mir 33,4 36,6 10 6 40 % ko‘mir 40,8 51 9 Tayyor namunalarning kimyoviy tarkibini aniqlash maqsadida rentgen floresansiyali spektrometridan foydalandik va undan quyidagi natijani oldik. 322 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 12, 31 Декабрь 3-rasm. 15 % yog‘och qipiqli shamot g‘isht tarkibi 4-rasm. 40 % ko‘mirli shamot g‘isht tarkibi Olingan natijalar 10 % yog’och qirindisi qo’shilgan tarkibning nisbiy qaraganda yaxshiroq effekt berganligini ko’rsatdi. Foydalailgan adabiyotlar 1. B. V. Seden, “Effect of the type of burnout additive on the properties of ceramic material,” Vest. Tuvinskogo Gos. Univ., Tekh. Fiz.-Mat. Nauki, No. 3, 18 – 21 (2015); 2. B. Chemani, H. Chemani, Effect of adding sawdust on mechanical-physical properties of ceramic bricks to obtain lightweight building material, Int. J. Mech. Mechatr. Eng. 6 (2012) 2521–2525. 323 https://universalpublishings.com