BUYRAK USTI BEZI VA ULARDAN ISHLAB CHIQARILADIGAN GORMONLAR

Аннотация

There are many hormones in the human body. This article contains information that everyone should know about the beneficial and harmful properties of hormones produced by the adrenal gland. The length of the adrenal gland is 40-60 mm, height 20-30 mm, thickness 2-8 mm, weight 12-13 g. Key words: kidney, adrenal gland, hormones, androgen, estrogen, glucocorticoid, adrenaline, nervous system, mineralocorticoid, aldosterone, corticosterone. Аннотация: В организме человека существует множество гормонов. В этой статье содержится информация, которую должен знать каждый, о полезных и вредных свойствах гормонов, вырабатываемых надпочечниками. Длина надпочечника 40-60 мм, высота 20-30 мм, толщина 2-8 мм, масса 12-13 г. Ключевые слова: почки, надпочечники, гормоны, андрогены, эстрогены, глюкокортикоиды, адреналин, нервная система, минералокортикоиды, альдостерон, кортикостерон. Buyrak usti bezi qorinparda orqa boʻshligʻida buyraklarning yuqori uchida joylashgan.U uchburchak ,yarimoysimon shakllarda uchraydi .Buyrak usti bezi XI-XII koʻkrak umurtqalari sohasida joylashadigan.Yangi tugʻulgan chaqaloqda buyrak usti bezining bittasining ogʻirligi 8-9 g boʻlib,qalinligi 1.2- 148 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 1.3 sm ,balandligi 2.3-2.8 sm .Oʻsha vaqt buyrak usti bezida poʻstloq moddasi yaxshi,magʻiz moddasi esa kam rivojlangan boʻladi.Bola hayotining dastlabki uch oyida buyrak usti bezining ogʻirligi 3.5 g gacha kamayadi. Endokrin tizimning bir qismi sifatida buyrak usti bezi gormonlar ishlab chiqaradi. Gormonlar organizmning o'ziga xos funktsiyalarini, masalan, metabolizm, o'sish va ko'payishni boshqaradigan moddalardir. Tananing boshqa ko'plab qismlari buyrak usti bezlari bilan o'zaro ta'sir qiladi, jumladan: Gipotalamus. Gipofiz bezi. Buyraklar. Simpatik asab tizimi Buyrak usti bezining 2 ta qavati bor. Ular tashqi poʻstloq qavat va ichki magʻiz qavat .Buyrak usti bezlari tashqi—poʻstloq qavati adrenokortikal bez va ichki — magʻiz qavati adrenal bezdan iborat boʻlib, har ikkala qavat strukturasi va funksiyasi alohida. Poʻstloq qavati kimyoviy tuzilishiga koʻra steroidlar qatoriga kiradigan, taʼsiri jihatdan farq qiladigan 3 xil gormon ishlab chiqaradi. Ushbu gormonlar xolesterin va askorbin kislotadan sintezlanadi. Buyrak usti bezi tashqi tomondan fibroz gʻilof bilan oʻralgan.Buyrak usti bezining poʻstloq moddasi uch qavatga boʻlinadi.Ular ---Tashqi koptokchali qavat ---Oʻrta dastali qavat ---Ichki toʻr qavat Koptokchali qavat mineralokortikoid (aldosteron) ishlab chiqaradi.Dastali qavat glyukokortikoid (gidrokortizon,kortikosteron) ishlab chiqaradi.Toʻr qavati esa androgen ishlab chiqaradi.Buyrak usti bezining magʻiz moddasida ikki xil hujayralar boʻladi.Ular epinefrotsitlar va norepinefrotsitlardir.Epinefrotsitlar magʻiz moddasining asosini tashkil qiladi va adrenalin gormonini ishlab chiqaradi.Noroepinefrotsitlar uncha katta boʻlmagan guruhlar shaklida joylashadi va noradrenalin gormonini ishlab chiqaradi. 149 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 Mineralokortikoidlar yaʼni aldosteron, kortikosteron, dezoksikortikosteronlar mineral almashinuvini boshqaradi, bularning eng faoli aldosteron tashqi qatlamdan ishlab chiqariladi va u organizmda suv-tuz almashinuvi jarayoniga taʼsir etadi,buyraklarga qon bosimini tartibga solishga yordam berish uchun qon va tananing toʻqimalarida tuz miqdorini nazorat qilishga yordam beradi. U buyrakda harakat qilib ,natriy va suvni ushlab turishga va kaliyni yoʻqotishga olib keladi. Agar tanadagi tuz va suv darajasi past boʻlsa, bu qon bosimining pasayishi xavfini tugʻdirishi mumkin .Biroq, haddan tashqari koʻp aldosteron yuqori qon bosimiga olib kelishi mumkin . 150 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 Glyukokortikoidlardan kortizol stress gormoni deb ataladi, chunki u haddan tashqari tahdidlarga himoya reaksiyasini shakllantiradi va quyidagilar uchun javobgardir: Qon bosimi ortishi; Yurak urish tezligining oshishi; Qon tomir tonusi; Mushak funksiyasi; Kortizol oqsil, yogʻ va uglevod almashinuvida qatnashadi, organizmning kasallikka qarshilik kuchini oshirib, yalligʻlanishning tez tuzalishiga olib keladi. Buyrak usti bezlari poʻstloq qavatining jinsiy gormonlari — androgen va estrogenlar jinsiy bezlar faoliyatini boshqaradi, bolalik davrida jinsiy aʼzolarning rivojlanishini taʼminlaydi; balogʻat yoshiga yetganda bu gormonning ahamiyati kamayadi.Androgenlar ovoz ,tana va yuzdagi soch oʻsishi va tana shakli kabi erkaklar jismoniy xususiyatlarining rivojlanishini nazorat qiladi.Estrogen ishlab chiqarilishi uchun androgenlar kerak. Estrogen- ayol jinsiy gormoni .U ayollarning koʻpayishi va jinsiy rivojlanishini , koʻkrak oʻsish