ULTRATOVUSH BILAN SHOLI POXOLIGA ISHLOV BERISH

Аннотация

Ultratovushdan foydalanish mahsulot unumini oshirib, vaqtni qisqartiradi. Sholi poxolini 100 °C da 15 daqiqa davomida 10 Vt quvvatga ega ultratovush bilan ishlashda, ultratovushsiz bir xil haroratda 60 daqiqa davomida (43,1%) ishlov berishdan ko‘ra yuqori unum (44,6%) ga erishildi. Quvvatning 50 Vt ga oshishi bilan unum53,1% gacha ko‘tariladi va bu 30 Vt dan ortiq nurlanish kuchida eng sezilarli bo‘ladi. Калит сўз: lignin fraksiyasi, TS fraksiyasi, GS fraktsiyasi, STD (sellyulozani tozalanganlik darajasi), dimetilsulfoksid karbamid, ultratovush ion suyuqligi, sholi poxolii, termik ishlov berilgan sholi poxoli. Tadqiqot maqsadi: Dimetilsulfoksid karbamid muhitida termik ishlov berishda sholi poxoli biomassasining komponentlarini kimyoviy aylanishlarini va kislotali va fermentli gidroliz jarayonida sholi poxoli polisaxaridlarining reaksion qobiliyatiga ta‘sirini o‘rganish. IS muhitida sholi poxoli biomassasiga termik ishlov berishdan olingan mahsulotlarni fraksiyalashning sxemasi tavsiya qilingan bo‘lib, u tarkibida 75 % gacha sellyuloza bo‘lgan TS (texnik sellyuloza) fraksiyasini, 81 % gacha bo‘lgan gemitsellyuloza fraksiyasini va aromatik fragmentlari yuqori tarkibli lignin fraksiyasini ajratish imkonini beradi. Olingan mahsulotlar ilmiy tadqiqotning ob‘ektlari hamda kimyoviy va biokimyoviy jarayonlar uchun xom ashyo sifatida foydalanilishi mumkin. Dimetilsulfoksid karbamiddan qayta foydalanishda samaradorligini yo‘qotmasdan undan butunlay aralashmalarni chiqarilishini ta‘minlaydigan yuqori kritik CO - ekstraksiyasi 2 va adsorbsiyasi jarayonlarining sharoitlari aniqlandi. Mavzuning dolzarbligi: Ma‘lum bo‘lishicha, dimetilsulfoksid karbamid muhitida sholi poxolii polisaxaridlariga termik ishlov berilishidan keyin kislotali va fermentli gidroliz sharoitlarida ularning reaksion qobiliyati mos tarzda 1,5 va 5,3 marta ortadi. IS dan sholi poxoli biomassasiga termik ishlov berish orqali quyi molekular mahsulotlarini ilk bor olish uchun yuqori kritik CO - ekstraksiyasi va faollashtirilgan ko‘mir adsorbsiyasi metodlari 2 qo‘llanilgan. Ma’lum bo‘lishicha, IS dan mahsulotlarni ajralishi va 125 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 regeneratsiyasi uchun taklif qilingan metodlarning yuqori samaradorligi aniqlandi. EKSPERIMENT QISMI Dimetilsulfoksid muhitida sholi poxoliga ultratovushli issiqlik bilan ishlov berish. Sholi poxoli dimetilsulfoksid muhitida 5, 10 va 15 daqiqa davomida 80-140 °C harorat oralig'ida 10, 30 va 50 Vt ultratovushli nurlanish bilan ishlov berildi. Ultratovushdan foydalanish sellyulozaning tozalanganlik darajasi (STD) ning oshishiga yordam beradi va ishlash muddatini qisqartiradi. Shunday qilib, sholi poxolini 100 °C da 15 daqiqa davomida 10 Vt quvvatga ega ultratovush bilan ishlov berishda, ultratovushsiz bir xil haroratda 60 daqiqa davomida (43,1%) ishlov berishdan ko‘ra yuqori STD (44,6%) ga erishildi. Quvvatning 50 Vt ga oshishi bilan STD 53,1% gacha ko‘tariladi va bu 30 Vt dan ortiq nurlanish kuchida eng sezilarli bo‘ladi. Ultratovushsiz sholi poxolini qayta ishlashda, xuddi shunday tozalash darajasi 120 °C da 7 soat davomida olingan. Xuddi shunday sharoitda gemitsellyulozaning taxminan 60 % ajralgan. Quvvatning 50 Vt ga oshishi bilan GS fraktsiyasining chiqishi 4% ga, lignin fraktsiyasi esa atigi 1% ga oshadi. Sholi poxolidan gemitsellyulozaning 90% dan ortig'i 140 °C da 15 daqiqa ichida olinadi. Ultratovush bilan ishlov berishda GS fraktsiyasi ajralishining oshishi lignin va gemitsellyuloza o‘rtasidagi ester aloqalarining yanada samarali yo'q qilinishi bilan bog'liq bo'lishi mumkin, ularning sholi poxolida mavjudligi ish natijalari bilan tasdiqlanadi. Natijada, agar sholi poxolini ultratovushsiz 100 °C da 1 soat davomida ishlash paytida lignin fraktsiyasining rentabelligi 5,9% bo‘lsa, 10 Vt quvvatga ega ultratovushdan foydalanilganda, uning unumdorligi 15 daqiqada allaqachon 6,7% gacha oshadi va quvvat 50 Vt gacha ko‘tarilganda - 7,8 % gacha oshadi. O‘rganilgan sharoitda lignin fraktsiyasining maksimal rentabelligi 140 °C da (15 min, 50 Vt) da 10,8% ni tashkil qildi. Harorat sellyulozaning tozalanganlik darajasi (STD) ga aniqroq ta‘sir qiladi. Ta‘kidlanishicha 80-120 °C (30 Vt) harorat oralig'ida STD ning oshishi bir xil darajada gemitsellyuloza va ligninni olib tashlashga bog‘liq va 140 °C da bu birinchi navbatda gemitsellyulozani olib tashlash bilan bog‘liq. Qayta ishlash haroratining STD ga ta‘siri TS fraksiyasining elementar tarkibini qiyosiy tahlil qilishda ham 126 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 namoyon bo‘ladi. Haroratning oshishi bilan fraktsiyaning vodorod bilan to‘yinganlik darajasining oshishi va uning oksidlanish darajasining pasayishi kuzatiladi, bu qoldiq ligninning aromatik birikmalarini olib tashlash natijasida yuzaga kelishi mumki