PARAZITLAR KELTIRIB CHIQARADIGAN KASALLIKLAR VA ULARNING OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.

Аннотация

The purpose of this article is to introduce the wide and diverse world of parasites, the diseases they cause, and how they fit into the broader field of public health. The article provides an overview of the types of parasites, their distribution methods, individual life cycles, and the global problem of parasitic diseases. Current control and prevention strategies and directions for future research are highlighted, as well as disease examples for dangerous and some of the most important parasitic diseases. Key words: parasitology, leishmania donovani, Trypanasoma gambiense, causative agent of opisthorchiasis. 119 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 ЗАБОЛЕВАНИЯ, ВЫЗВАННЫЕ ПАРАЗИТАМИ, И МЕРЫ ИХ ПРОФИЛАКТИКИ. Абдуллаева .И.Б , Рузиева .Г.Т Термезский университет экономики и сервиса, г. Термез, массив Фараван 43Б-дом, e-mail: esadir_74@rambler.ru Аннотация: Цель этой статьи — представить широкий и разнообразный мир паразитов, болезни, которые они вызывают, и то, как они вписываются в более широкую область общественного здравоохранения. В статье представлен обзор видов паразитов, способов их распространения, индивидуальных жизненных циклов и глобальной проблемы паразитарных заболеваний. Освещены текущие стратегии контроля и профилактики, а также направления будущих исследований, а также примеры опасных и некоторых наиболее важных паразитарных заболеваний. Ключевые слова: паразитология, leishmania donovani, Trypanasoma gambiense, возбудитель описторхоза. Kirish.Parazitlar keltirib chiqaradigan xavfi bo'lgan bemorlarda boshqa kasalliklarga o'xshash alomatlar bo'ladi. Umumiy simptomlar fokal nevrologik alomatlar, bosh og'rig'i, uyquning buzulishi, ko'ngil aynishi, qusish yoki papillaning shishishi (obstruktiv gidrosefali). Parazitlar keltirib chiqaradigan markaziy asab tizimining shikastlanishi immuniteti zaif yoki zaiflashgan bemorlarda paydo bo'lishi mumkin. Dizenteriya amyobasi (Entamoeba hystolitica) — amyobiaz yoki amyoba dizenteriyasining qo‘zg‘atuvchisi.Y o‘g ‘on ichakda parazitlik qiladi.Organizm rezistentligi (chidamliligi) kamayganda (sovuqqa oldirish, avitaminoz, issiq harorat ta’sirida bo‘lish) forma minutda kattalashadi (30-50 mkm gacha), ichakning devoriga kiradi va to‘qima shakliga aylanadi. Natijada, qon tomirlari jarohatlanadi, qon oqishi kuzatiladi, yaralar paydo bo'ladi (yarali kolit).Sistalar tashqi muhit omillari ta’siriga o‘ta chidamlidir. Sistalar tarqalishida mexanik tashuvchilar (ularda parazit ko‘ paymaydi, faqat mexanik ravishda ko‘ chiriladi) — suvaraklar, pashshalar katta rol o‘ynaydi. Odamga yuvilmagan mevalar, sabzavotlar, qaynatilmagan suv, iflos qo'llar orqali 120 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 yuqadi.Kasallarda qon va shilliq aralash tez-tez ich ketish kuzatiladi. Amyobalar qon tomirlari orqali jigar, miya, o‘pka va boshqa a’zolarga borib, o‘sha a’ zolar yiringlashiga (abssess) sabab bo'lishi mumkin Leishmania donovani — ichki leyshmanioz qo‘zg‘atuvchisi.Avval teriosti yog‘ kletchatkasining retikuloendotelial hujayralarida joylashib, keyin jigar, taloq, suyak ko‘migi hujayralariga o‘tadi.Leyshmaniyalar ichki a’zolar hujayralarida ko‘payadi, periferik qonda uchramaydi.Visseral leyshmanioz bilan asosan bolalar kasallanadi. Kasallarda harorat ko‘tariladi, kamqonlik kuzatiladi, jigar, taloq, limfa tugunlari kattalashadi. Uni yuqtirmaslik uchun shaxsiy choralar — iskabtoparlar chaqishidan himoyalanish. Jamoat choralariga esa iskabtoparlar ko‘payishiga qarshi kurashishni amalga oshirish, kemiruvchilarni va daydi itlarni yo‘qotishdir.Ularning xivchinsiz shakllari odam va hayvonlar terisidagi fagotsitar hujayralar sitoplazmasida yashaydi. Xivchinli shakllari esa iskabtopar organizmida yashaydi. Tananing ochiq joylarida juda qiyin tuzaluvchi yaralar hosil qiladi. Yaralar bitganidan keyin o‘ 121 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 rnida chandiqlar qoladi.Leyshmaniozlar antropozoonozlar guruhiga mansub hisoblanadi. Trypanasoma gambiense — tripanosomoz (Afrika uyqu kasalligi)qo'zg‘atuvchisi.Qon plazmasida, limfada, limfa bezlarida, orqa miya suyuqligida, bosh va orqa miya to‘qimalarida parazitlik qiladi.U bilan kasallangan bemorlarda seruyqulik, mushaklar holsizligi alomatlari kuzatilib, kasallik 7-10 yilgacha davom etadi va bu ko‘pincha o‘limga olib keladi.Shaxsiy choralar — dorilarni ichish, umumiuy choralar — se-se pashshalarini yo‘qotish, ular ko'payadigan joylar, chakalakzorlarni tozalash. Jigar so‘rg‘ichi (Fasciola hepatica) — fassiolez qo‘zg‘atuvchisi. Jigarning o‘t yoʻllarida, o‘t pufagida, ba’zan oshqozon osti bezida parazitlik qiladi. Odamga qaynatilmagan suv ,yuvilmagan meva va sabzavotlardan yuqadi. Natijada jigar