Koʻzning optik xususiyatlari

Аннотация

In this article, we will explore the optical properties of the eye and the mysterious mechanisms of the vision process. We will gain insights into how our eyes function and the mechanisms behind vision. Key words: optics, eyeball, myopia, hypermetropia, accommodation, object, eye lens, photoreceptor, rods, cones, sclera, fibrous membrane, cornea. 97 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 Optika Yunoncha "ὀπτική" soʻzidan olingan boʻlib koʻrinish yoki koʻrish degan maʼnolarni anglatadi. Koʻz odam hayotida uni tashqi muhit bilan aloqasida katta ahamiyatga ega aʼzolardan biri xisoblanadi. Ko’z bosh suyagining maxsus chuqurchasida yani ko’z soqqasida joylashgan bo’lib u ko'z va uning yordamchi hosilalari (qovoqlar, kipriklar, qoshlar, koʻz yosh bezlari, koʻz mushaklari va boshqalar) dan iboratdir. Koʻz olmasining boʻlimlari bir nechta manbalardan taraqqiy etadi: - Yorug'lik sezuvchi to'r parda - miya pufagining yon devoridan - Koʻz gavhari - ektodermadan, - Tomirli va fibroz pardalar- mezenximadan taraqqiy etadi. Koʻz optik sistema boʻlib, obyektning yoki biror buyumning tasvirini koʻz soqqasining yorugʻlikka sezgir hisoblangan toʻrsimon pardasida hosil qiladi. Koʻzning anotomik jihatdan tuzilishi: Muguz parda - tiniq boʻlib, soat oynasiga oʻxshash koʻrinishga ega. Uning diametri 12 mm ni qalinligi 1mm ni tashkil qiladi. Sklera - pishiq tolali biriktiruvchi toʻqimadan iborat boʻlib, sklera bilan muguz parda chegarasida vena qoni bilan toʻlgan tor aylanma kanal skleradagi venoz boʻshliq (shlem kanali) bor. 98 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 Oʻrta koʻz olmasining qon tomirli pardasi u pigmentga boy boʻlib, u bevosita skleraning ostida joylashib, koʻruv nervi chiqadigan sohada unga birikib ketadi. Bu parda uch qismdan: xususiy qon tomrli parda, kiprikli tana va rangdor pardadan iborat. Rangdor parda - koʻz olmasining qon tomrli pardasini oldingi qismi boʻlib uning qalinligi 0,4 mm ni tashkil etadi. Inson koʻzi oʻziga xos optik asbob boʻlib, u optikada alohida oʻringa ega. Koʻz kosasi uncha katta boʻlmagan shar shaklida boʻladi. Yangi tugʻilgan chaqaloq koʻz olmasining boʻylama oʻlchami 17.5mm, koʻndalang oʻlchami 16.7mm boʻlsa, katta odamlarda bu oʻlcham: Old-orqa oʻlchami oʻrtacha 24,3 mm, vertikal oʻlchami 23,4mm , gorizangal oʻlchovi 23,6mm ni tashkil qiladi. Koʻz gavharining ikki tomonlama diametri 8-10mm boʻlgan qavariq linzadir, oldingi egrilik radiusi10mm, orqasining egrilik radiusi 6mm, sindirish koʻrsatkichi 1,4 dan kattaroq boʻladi. Shuningdek to'r parda bir necha qatlamdan iborat bo'lib, qatlamlarning qalinligi va yorug'likka sezgirligi turlicha. Ularning yorug'likni sezuvchi xo'jayralari bor. 99 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 Ularning cho'zinchoq uchlari tayoqchalar, konussimon uchlari kolbachalar deb ataladi Koʻz oʻlchamlari hayot davomida 50% oʻssadi uning ogʻirligi 5 yoshda 70%, 20-25 yoshda 3 marta kattalashadi. Koʻz suyuqligini sindirish koʻrsatkichi 1,33 ga Shox pardaning sindirish koʻrsatkichi 1,38 ha Koʻz gavharining sindirish koʻrsatkichi oʻrtacha 1,48 ga teng. Koʻzga tushadigan nurlar eng koʻp shox parda sirtida sinadi. Ko‘rish tizimiga tushgan yorug‘lik elektr impulsiga aylanadi va u ko‘rish nervlari orqali miyadagi markaziy nerv tizimiga yetkaziladi. Fotoreseptorlar sezgirligi juda yuqori bo‘lib, unga tushgan kuchsiz yorug‘likni ham elektr impulsiga aylantirib bera oladi. Yorug‘lik ta’sirida reseptor hujayralarida baʼzi bir malum biokimyoviy reaksiyalarni hosil qiladi va buning oqibatida harakat potensiali yuzaga keladi. Ko'z elektromagnit to'lqinni qabul qilibgina qolmay balki ularni farqlay olish hususiyatiga ham ega, hamda buyum tasvirini, uning rangini va qanday masofada joylashganini ham aniqlaydi. Ba'zi bir umurtqali hayvonlar ham odamlar kabi ranglarni ajrata oladilar. Masalan: otlar, qo'ylar va cho'chqalar faqat qizil va zangori ranglarni farqlay olishadi. Tunda ov qiluvchi hayvonlar masalan: mushuklar, bo'rilar ranglarni farqlashmaydi. Shuningdek hayvonlar ultrabinafshа va infraqizil nurlarni farqlay olmaydilar. Buning sababi esa quyoshdan yerga amalda 290 nmdan kichik to'lqinlar yetib kelmasligidir. Shu sababdan ham insonlarda hamda hayvonlarda bu to'lqin uzunlikni sezuvchi organlar rivojlanmagan. Shuningdek bundan anchа katta boʻlgan to'lqin uzunlikli ultrabinafshа nurlarni ham ko'z sezmaydi. Buning sabab yuqori energiyali ultrabinafshа nurlarining 100 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 10 ko'zdagi yorug'likka sezgir pigmentlarni buzishidir. Shu sababli gavhar va shishasimon suyuqlik nafaqat U