IQLIM O‘ZGARISHI VA XALQARO HUQUQ: PARIJ KELISHUVI VA YURIDIK MASALALAR

Аннотация

Climate change is one of the most pressing global issues of the 21st century, and its negative effects are impacting countries worldwide. The Paris Agreement (2015), adopted by the United Nations, marks the beginning of a new era of international cooperation in the fight against climate change. This article analyzes the content of the Paris Agreement, its obligations under international law, and legal issues related to climate change. Keywords: Climate environmental security, international law, Paris development, Climate justice, Environmental migration, international security, Compensation, Loss and Damage mechanism, Developing factors, Monitoring and reporting, Financial resources, Technological silence, Legal security, Migrants' rights, Association of the Agreement, international cooperation. СИСТЕМА ДОХОДОВ ГОСУДАРСТВЕННОГО БЮДЖЕТА Аннотация. Изменение климата является одной из наиболее актуальных глобальных проблем XXI века, и его негативные последствия затрагивают все страны мира. Парижское соглашение, принятое Организацией Объединенных Наций в 2015 году, открыло новую эпоху международного сотрудничества в борьбе с изменением климата. В 1 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ данной статье рассматриваются содержание Парижского соглашения, обязательства в рамках международного права и юридические вопросы, связанные с изменением климата. Ключевые слова: Климатическая экологическая безопасность, международное право, Парижское развитие, Климатическая справедливость, Экологическая миграция, международная безопасность, Компенсация, Механизм потерь и ущерба, Факторы развития, Мониторинг и отчетность, Финансовые ресурсы, Технологическое молчание, Правовая безопасность, Права мигрантов, Соглашение об ассоциации, международное сотрудничество. Kirish: Parij Kelishuvi: Umumiy Sharh Parij kelishuvi 2015-yilda BMTning Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha doiraviy konvensiyasi (UNFCCC) doirasida qabul qilingan xalqaro shartnoma hisoblanadi. Ushbu kelishuv iqlim o‘zgarishini cheklashga qaratilgan bo‘lib, quyidagi asosiy maqsadlarni o‘z ichiga oladi: 1. Global Haroratni Cheklash: Asr oxirigacha global isishni sanoatgacha bo‘lgan darajadan 2°C dan pastroq, ideal holda esa 1,5°C darajada ushlab turish. 2. Moslashuv: Mamlakatlarni iqlim o‘zgarishi oqibatlariga moslashishga tayyorlash. 3. Moliyaviy Yordam: Rivojlangan davlatlarning rivojlanayotgan davlatlarga iqlim o‘zgarishi oqibatlarini yengib o‘tishda moliyaviy yordam ko‘rsatishi. Parij Kelishuvi Doirasidagi Yuridik Masalalar Parij kelishuvi, iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashda xalqaro huquqiy mexanizmlarni mustahkamlashga qaratilgan bo‘lsa-da, bir nechta yuridik muammolar mavjud: 1. Majburiyatlarning Yuridik Tabiati Parij kelishuvi ikki turdagi majburiyatlarni o‘z ichiga oladi: majburiy va tavsiyaviy. Mamlakatlar o‘z milliy hissa rejalarini (Nationally Determined Contributions - NDCs) ishlab chiqishi va amalga oshirishi kerak, lekin bu rejalar huquqiy jihatdan majburiy emas. Ya'ni, har bir davlat o‘zining hissa qo‘shish miqdorini belgilaydi, ammo bu miqdorning bajarilmasligi uchun aniq jazo choralari ko‘rilmaydi. Bu holat, kelishuvning muvaffaqiyatini cheklashga olib kelishi mumkin. 1 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Masalan, agar bir mamlakat o‘zining iqlim o‘zgarishiga qarshi kurash uchun belgilangan maqsadlarni amalga oshirmasa, BMT yoki boshqa xalqaro tashkilotlar tomonidan rasmiy jazo choralari amalga oshirilmaydi. Bu holat, kelishuvning muvaffaqiyatini cheklashga olib kelishi mumkin. 2. Iqlim Adolati Iqlim adolati (climate justice) tamoyili, rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar o‘rtasidagi adolatli yondashuvni talab qiladi. Rivojlangan davlatlar ko‘proq iqlim o‘zgarishiga sabab bo‘lgan, ammo uning oqibatlarini eng ko‘p rivojlanayotgan davlatlar his qilmoqda. Shu bois, rivojlangan davlatlar o‘zining tarixiy iqlim ayblarini hisobga olib, rivojlanayotgan mamlakatlarga texnologik va moliyaviy yordam ko‘rsatish majburiyatini olishi kerak. Misol: AQSh va Xitoy: AQSh tarixan dunyodagi eng katta iqlim islohoti chiqaruvchisi bo‘lsa-da, Xitoy hozirgi vaqtda eng katta emissiya manbaidir. Biroq, Xitoyning iqtisodiyoti hali ham rivojlanish bosqichida bo‘lgani uchun, iqlim o‘zgarishining oqibatlarini ko‘proq sezmoqda. AQSh kabi rivojlangan davlatlar, o‘z tarixiy yuki uchun, Xitoyga yordam ko‘rsatishi zarur, lekin bu yordamning aniq yuridik mas’uliyatini tartibga solish muammoli bo‘lishi mumkin. 3. Atrof-Muhit Migratsiyasi Iqlim o‘zgarishi, qurg‘oqchilik, sel, to‘fon va boshqa tabiiy ofatlar tufayli, odamlar o‘z yurtlaridan ko‘chishga majbur bo‘lmoqda. Biroq, iqlim o‘zgarishi sababli ko‘chishga majbur bo‘lgan migrantlarning huquqlari xalqaro huquq doirasida to‘liq tartibga solinmagan. Hozirda, atrof-muhit migrantlari, ya'ni iqlim o‘zgarishi tufayli ko‘chishga majbur bo‘lgan shaxslar, "qo‘shi