CHAQALOQLIK DAVRIDA PSIXOLOGIK RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI SENSOR VA PERSEPTIV HAMDA KOGNITIV RIVOJLANISH PREDMETLAR BILAN O‘YNASH HISTUYG‘UNING O‘SISHI YOKI JONLANISH KOMPLEKSILARIN ORGANISH

Аннотация

This topic is dedicated to exploring the key aspects of psychological development during infancy. It examines sensory and perceptual development, focusing on how infants perceive and process the environment through their senses. Additionally, it highlights the stages of cognitive development, such as the formation of thinking, memory, and perception. The role of playing with objects is emphasized as a way for infants to discover the world, develop coordination skills, and express their emotions. Keywords: infant, baby, sensory, perceptual, cognitive development. ОСОБЕННОСТИ ПСИХОЛОГИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ В МЛАДЕНЧЕСКОМ ВОЗРАСТЕ: СЕНСОРНОЕ, ПЕРЦЕПТИВНОЕ И КОГНИТИВНОЕ РАЗВИТИЕ, ИГРА С ПРЕДМЕТАМИ, ЭМОЦИОНАЛЬНЫЙ РОСТ И ИЗУЧЕНИЕ КОМПЛЕКСА ОЖИВЛЕНИЯ Аннотация. Данная тема посвящена изучению ключевых аспектов психологического развития в младенческом возрасте. В ней рассматривается сенсорное и перцептивное развитие, то есть процессы восприятия и принятия окружающего мира через органы чувств. Также освещаются этапы когнитивного развития, такие как формирование мышления, памяти и восприятия. Подчеркивается, что через игру с 1285 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 предметами ребенок открывает для себя мир, развивает координационные навыки и способность выражать свои эмоции. Ключевые слова: младенец, грудничок, сенсорное, перцептивное, когнитивное развитие. Chaqaloq tug‘ilgandayoq amalda qo‘llashga tayyor bo'Igan sensor va harakat malaka instinktlariga ega bo‘ladi, bu uning olamga moslashib olib o‘z rivojlanishida tezgina o‘sib ketishga yordam beradi. Chaqaloqda tug‘ilganidan boshlab, masalan, ko'pgina murakkkab harakatlar, asosan organizmni yetilish jarayonida genetik berilgan dastur asosida, shuningdek, reflektor, ya’ni bu harakatlar dasturi kaliti sifatida kodlangan o‘ziga xos ichki va tashqi rag‘batlar ta’sirida hayotining birinchi soatlaridan keyin maxsus tayyorgarliksiz, darhol yuzaga keladi.Go‘daklik davri inson hayotidagi organik ehtiyojlarini kislorodga, ovqatga, issiq yoki sovuqqa) qondirishga nisbatan yo‘naltirilgan xatti-harakatlarning tug'ma, instinktiv shakllari sof holda kuzatiladiganyagona davr hisoblanadi. Insonga xos bo‘lgan xatti-harakatlarni va yangi tajribalarni egallash uchun beqiyos imkoniyatlaming borligi go‘dak yoshidagi bolalaming asosiy xususiyatlaridandir. Organik ehtiyoj laming yetarli darajada qondirib borilishi, to‘g‘ri tashkil etilgan kun tartibi, rejim va to‘g‘ri tarbiya natijasida bola psixik rivojlanishi uchun asos bo'ladigan taassurotlarga ega bo‘Iishiga, harakatga, muloqotga, nisbatan yangi turdagi ehtiyojlar turkumi yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi. Bola tug‘ilishining birinchi haftasidanoq, uning ko‘rish va eshitish sezgilari jadal sur’atda rivojlanadi. Tug‘ruqxonalarda bolalar hayotlarini birinchi kunidayoq kunduzgi yorug‘lik tushib turgan deraza tarafiga yuzi bilan instinktiv buriladi. 0 ‘tkazilgan tadqiqotlardan aniqlandiki, tug‘ilganiga bir yarim sutka bo‘lgan bola miyasida ko‘ruv organiga rangli qo‘zg‘atuvchilar ta’siriga javob potensiallarini ko‘rish mumkin. Bu vaqtga kelib miyada shartli reflekslar shakllanishi yuzaga keladi. Hid bilish eng muhim sezgi organi sifatidau tug‘ilgandan keyin darhol ishlay boshlaydi. Shunday o‘ziga xoslikka oddiy ko‘rish, harakat va eshitish ham ega. Bola hayotining boshlang‘ich ikki oyida og‘zini chetiga qandaydir predmet bilan teginganda,bunga javoban reflektor o‘girilish qobiliyatini namoyon etadi.barmoqlari ustiga tegilsa, ulami qattiq siqib oladi, qo‘llari, oyoqlari, boshi bilan umumiy koordinatlashmagan harakatlami amalga oshiradi. Unda yana harakatlanayotgan obyektlami ko‘zi bilan kuzatish, ular tomoniga boshini o‘girish qobiliyati ham mavjud Chaqaloq narsalaming mazasini ajrata oladi. U boshqa narsalar mazasiga qaraganda shirin suyuqlikni xush ko'radi va hatto shirinlik darajasini aniqlay oladi. 1286 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Chaqaloq hidlami sezadi, ularga boshini burish, yurak urishi va nafas olishi chastotasining o‘zgarishi bilan javob beradi.Yana bola organizmiga o‘zini saqlash va rivojlanishiga yordam beruvchi jarayonlar guruhi tug‘ma ravishda berilishini alohida aytib o‘tish joizdir. Ular ovqat hazm qilish, qon aylanish, nafas olish, tana harorati,moddalar almashinuvi iarayonlari va hokazolami boshqarish bilan bog‘liq. Shubhasiz, so‘rish, himoyaviy, mo‘ljal oluvchi, ushlab oluvchi, tayanch harakati va qator boshqa reflekslar tug‘ma hisoblanadi, bulami barchasi bola hayotining ikkinchi oyida aniq ko‘rinadi. O‘tkir yorug‘likdan bola «bevosita» ta’sirlanadi, ya’ni o‘tkir yorugiikka qaray olmay, undan ko‘zini yumadi. Predmetlami ko‘z bilan idrok qila olmaydi, chunki ularda ko‘rish mexanizmi hali о‘sib yetmagan bo‘ladi, bu mexanizmlar kattaroq yoshda paydo bo‘ladi. Yetti- to‘qqiz kunlik bola ba’zan sekin harakatlanayotgan predmetga qarab qoladi, lekin uzoq vaqt qarolmaydi. Ko‘zini bir nuqtaga qaratish psixik taraqqiyotda muhim rol o‘ynaydi. Bola ikki-uch oylik bo‘lganda, yaqinida