ATA–ANA HÁM PERZENTLER MÚNASIBETLERINIŃ ÓZGESHELIKLERI

Аннотация

In our country, attention to the family has always been in the center of attention. Family strength, family happiness, mutual respect between family members are concepts inherent in our mentality. It is an inseparable part of our national values, which have been passed down from generation to generation for centuries. Keywords: Family, parents, children, system of interpersonal relationships. РАЗЛИЧИЯ МЕЖДУ РОДИТЕЛЯМИ И ДЕТЬМИ Аннотация. Внимание к семье всегда было в центре внимания в нашей стране. Сила семьи, семейное счастье, взаимное уважение между членами семьи – понятия, признанные в нашем менталитете. Он – неотделимое дитя нашего национального таланта, передающегося из поколения в поколение. Ключевые слова: Семья, родитель, ребенок, система межличностного общения. Shańaraqtaǵı óz-ara múnasibetlerdiń tamırları. Shańaraqlıq múnasibetler attraktsiyası. Unatıp qalıwdıń sırtqı jaǵımtaylıqqa baylanıslılıǵı, sheriklik múnasibetleriniń dinamikasın sáwlelendiriwshi “úsh filtr” teoriyası. Romantik múnasibetler dinamikası, ózine qaratıw, kónigiw, kútiw, kewil qalıw, hádden asıw yaki múnasibetler shegarasınıń buzılıwı, múnasibetlerdiń juwmaqlanıwı, er-hayallar múnasibetlerin muwapıqlastırıwǵa baylanıslı nızmlıqlar, neke modeli, ata-ana shańaraǵında arttırılǵan tajriybe hám onıń jas shańaraqqa tasiri, social hám shańaraqlıq múnasibetler. Shańaraq hám nekediń payda bolıwına baslawshı faktorlardan biri, ásirese, biziń sharayatımızda, perzent tuwılıwı bolıp tabıladı. 313 NEW RENAISSANCE 2024 DECEMBER INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 1 | ISSUE 10 Perzentsiz er-hayal baylanısların, ulıwma shańaraqqa tiyisli qatnasların oyda sawlelendiriw qıyınshılıqlı. Ilimiy derekler tariyxan insaniyat ata-ana hám perzentler qatnasları ayriqsha basqıshlar hám rawajlanıw nizamlıqların basınan keshirgenliginen gúwalıq beredi. Adamzat tariyxı sonnan dárek beredi, zamanlar asa ata-ananıń balaǵa salıstırǵanda jeke menshik sıpatında qaraw, onıń ústinen húkimranlıq etiwi barǵan sayın perzent mútajlikleri menen esaplasıw, onıń barlıq tileklerin orınlaıp, oǵan sheksiz ǵamxorlıq kórsetiwge shekem bolǵan qatnaslarǵa aynalǵan. Ata-ana bala qatnasların eger tariyxıy dáwirlerge qarasaq, ata-ananıń balaǵa jantasıw usılları boyınsha qatar basqıshlardı basdan keshirgenlıgin kóriw múmkin. Shańaraqta perzent tuwılıwı, onıń sanı hám tárbiya beriw múmkinshilikleri máselesi mudamı aktual bolǵan. Bıraq ayırım Batıs mámleketlerinde, atap aytqanda, Rossiyada shańaraqta bala sanınıń keskin azayıp ketiwi qatnası menen erli zayıptıń reproduktivlik huqıqı, mádeniyatı hám xulqi máselesi áyne dáwirde oǵada aktual másele bolıp tabıladı. Rus alımı S.P.Kapitsanıń (1999 ) pessimistik boljawına kóre, Rossiyada 1995-2025 jıllar aralıǵinda tuwılıwdıń azayıwı 2 mln (optimistik boljaw ) 32 mln ǵa shekem túsip (pessimistik boljaw ) ketedi, bul sanlar 1995-jılǵı 147,9 mln. xalıq sanına tiykar etip alınǵan. Sonıń ushın jáhán ilimpazları, Xalıq aralıq fondları (atap aytqanda, YuNFPA, YuNISEF) shańaraqta saw bala tuwılıwı siyasatı arqalı Jer júziniń túrli regionlarında reproduktivlik xulqni muwapıqlastırıw máselesine bólek itibar berip, anıq izertlewler ótkerip atır. Bundaǵı tiykarǵı mashqala – ananıń reproduktivlik xulqın basqarıw hám muwapıqlastırıw, onıń salamatlıǵın qorǵaw, saw perzent tuwılıwına kepillik beriw bolıp tabıladı. Reproduktivlik qulıq - bul shańaraqta perzent tuwılıwı menen baylanıslı xulq bolıp tabıladı. Ol shańaraq aǵzaların óz dáwiriniń puqarası retinde social kelip shıǵıwı, jası, salamatlıǵı dárejesi, mádeniyatına tikkeley baylanıslı bolǵan minez-qulqı bolıp tabıladı. Bul háreketlerdiń túp motivi áwele insandaǵı ózinen násil qaldırıw, shańaraqta er-hayallıq minnetin ótewge bolǵan qızıǵıwshılıq hám uqıpǵa barıp taqaladı. Insan shaxsın qáliplestiriw shańaraqtan baslanadı; atap aytqanda, balada shıdamlılıq, ádetler, minez-qulıq, qulıq, átirapǵa qatnas, ıqtıqat hám qarawlar payda boladı. Sol sebepli turmısda insandı kámal taptırıw sharayatları, tásir kórsetiw múmkinshiliklerin izbe-iz úyrenbey turıp, shaxstıń qásiyetleri hám olardı keltirip shıǵarıwshı faktorlar tuwrısında oylaw múmkin emes. Aytıp ótiw kerek, shańaraq social tariyxıy belgige iye bolǵan arnawlı bir social gruppanıń kórinisi. Mısalı, onıń aǵzaların aǵayın-tuwısqanlıq, neke, turmıs sharayatı birligi, ádep-ikramlılıq ulıwmalıǵı, ruwxıy mútajlik sáykesligi sıyaqlı baylanıslar óz-ara baylanıstırıp turadı. Shańaraq quramalı social gruppa bolıp, biologiyalıq, social, etikalıq, ideologiyalıq hám psixik qatnaslardıń birlesiwi nátiyjesinde payda boladı. 314 NEW RENAISSANCE 2024 DECEMBER INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 1 | ISSUE 10 Usınıń nátiyjesinde tirishilik hám shańaraq aǵzaları múnasibetlerindegi ózgerisler onıń materiallıq-xojalıq, ekonomikalıq negizi ózgeriwine tikkeley baylanıslı. Shańaraq aǵzalarınıń óz- ara mámilelerin izertlew etken Venger sotsiologi M.Komloshi 10-14 jasdaǵı mektep oqıwshılarınıń oqıwǵa hám miynetke bolǵan qatnasına tikkeley tási