MONTESSORI VA VALDORF TIZIMIGA ASOSLANGAN BOLALAR BOGʻCHALARINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI.

Аннотация

Today, various advanced methods are being implemented to develop preschool education pedagogy. This article discusses the comprehensive development of children in preschool institutions through the Montessori and Waldorf educational systems, highlighting their innovative approaches and unique characteristics. It also examines the similarities and differences between these systems, with particular emphasis on the importance of children's freedom and independence within these educational frameworks. Keywords: preschool education pedagogy, Maria Montessori and Waldorf educational systems, innovative approaches, didactic tools, practical life exercises area, language area, mathematics area, sensory development area. “Biz ta’lim va tarbiya tizimining barcha bo‘g‘inlari faoliyatini bugungi zamon talablari asosida takomillashtirishni o‘zimizning birinchi darajali vazifamiz deb bilamiz”. Shavkat Mirziyoyev 477 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА ISSN: 3030-3001 SJIF 2023: 3.019, 2024: 5.444 ResearchBib IF: 13.14/ 2024 Том 2, Выпуск 9 Jahon taʻlim sohasidagi rivojlanish tendensiyalari axborotlashgan jamiyatda oʻqitishning zamonaviy didaktik vositalarini kengroq joriy etish va ularning samaradorligini yanada oshirishning dolzarbligini koʻrsatmoqda. Bugungi kunda maktabgacha ta'lim pedagogikasini rivojlantirish maqsadida ko'plab ilg'or usullar tatbiq etilmoqda, masalan, Mariya Montessori hamda Valdorf texnologiyasidir. Bu usul, asosan, bolalarning mustaqil ta’lim va tarbiya jarayoniga asoslanadi va ularning qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan. Montessori metodikasi bolalarni o'zlariga qulay muhitda mustaqil o'rganishga, o'z qobiliyatlarini aniqlashga va rivojlantirishga imkon beradi. Ushbu usulning asosiy tamoyillari orasida individual yondashuv, o'z-o'zini boshqarish, va tajriba orqali o'rganish kabi prinsiplari mavjud. Montessori sinflarida maxsus tayyorlangan o'quv materiallari va muhit bolalarga o'z qiziqishlariga asoslangan holda o'rganish imkoniyatini beradi. Bu jarayon bolalar uchun ta'limni qiziqarli va samarali qiladi, shuningdek, ularning ijodkorlik, muammolarni hal qilish qobiliyatlari va mustaqilliklarini rivojlantiradi. XX asrning boshida italiyalik olim va shifokor Mariya Montessori maxsus pedagogik tizimni yaratdi. Ushbu tizimning maqsadi — bolaga o‘z tezligida o‘sish va rivojlanish imkonini beradigan muhit va sharoit yaratishdir. Bolalar o‘zlari nimani va qanchalik vaqt davomida qilishlarini mustaqil ravishda tanlashlari mumkin. Bugungi kunda Montessori tizimida ishlayotgan barcha bolalar muassasalari xalqaro standartlarga muvofiq faoliyat yuritadi. Ushbu standart uchta asosiy tarkibiy qismlarga asoslanadi: to‘g‘ri tashkil etilgan muhit, tayyorlangan pedagoglar va turli yoshdagi guruhlar. Montessori bog‘chasida bolalar dars olishadigan guruh Montessori sinfi deb ataladi. Bino odatda to‘rt zona bo‘yicha ajratilgan: 1. Amaliy hayot mashqlari zonasi: Bolalarga kundalik ishlarni o‘rgatadi. Masalan, kiyinish, ortiqcha narsalarni yig‘ish yoki ovqat tayyorlash. 2. Ona tili zonasi: Yozish va o‘qishga tayyorlanishga yordam beradi. Bu yerda ko‘plab obyektlarning tasvirlari bo‘lgan kartochkalar, qattiq harflar, harakatlanuvchi alifbo va oddiy kitoblar mavjud. 3. Matematika zonasi: Raqamlar bilan tanishadi va hisoblashni o‘rganadi. 4. Sensor rivojlanish zonasi: Bolaning sezgi organlarini rivojlantiradi. Masalan, ko‘zlarini yopib, tanish bo‘lmagan predmetlarni qo‘l bilan ushlash yoki turli kattalikdagi qo'ng'iroqlarni tinglash. Har bir zonada o‘yinchoqlar o‘rniga Montessori materiallari mavjud bo‘lib, ular Xalqaro Montessori Assotsiatsiyasi tomonidan tasdiqlangan. Ushbu materiallar 478 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА ISSN: 3030-3001 SJIF 2023: 3.019, 2024: 5.444 ResearchBib IF: 13.14/ 2024 Том 2, Выпуск 9 aniq foydalanish qoidalari va funksionalligi bilan ajralib turadi: o‘rgatuvchi materiallardan foydalanish bolalarga nafaqat o‘yin-kulgi, balki ma'lum ko‘nikmalarni rivojlantirish imkonini beradi. Masalan, bolalar hisoblashni, ranglarni ajratishni yoki o‘rmon va lopatka bilan ishlashni o‘rganadilar. Agar oddiy bolalar bog‘chasida bolalar kuklalar va mashinalar bilan o‘ynab, qoidalarni o‘zlari yaratgan bo‘lsalar, Montessori sinfida materiallar o‘z-o‘zidan qanday ishlatilishini belgilaydi. Masalan, hidli idishlar bolalarga hid bilishni va hid sezgisini rivojlantiradi, yopiq qutilar turli to‘ldiruvchilar bilan shovqinlarni titratib, ovozning rang-barangligini o‘rganish imkonini beradi. Har bir material sinfda faqat bitta nusxada mavjud. Agar u band bo‘lsa, bola kutishga majbur bo‘ladi. Bu orqali sabr-toqat va boshqalarga nisbatan hurmat tarbiyalanadi. Bolalarga sinfga o‘z o‘yinchoqlarini olib kelish taqiqlanadi, chunki biror o‘yinchoq, masalan, maxsus qo‘shin yoki samolyot, bolani asosiy maqsad — atrofdagi makonni o‘rganish va o‘z istaklarini eshitishni o‘rganishdan chalg‘itishi mumkin. Montessori muhitida t