Awareness skills of the philosophical methodological problems of science in those engaged in scientific research

Аннотация

ВВЕДЕНИЕ: В данной статье подчеркивается важность формирования навыков гносеологического опыта и осознания философско- методологических проблем науки у лиц, занимающихся научными исследованиями. КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: Научное исследование, гносеологический опыт, наука, философско- методологические проблемы, осведомленность, навыки, Математическое моделирование, логическое моделирование, техническое моделирование Annotation INTRODUCTION: This article emphasizes the importance of developing the skills of epistemological experience and awareness of philosophical and methodological problems of science in individuals engaged in scientific research. In addition, in epistemology, any science that has a specific subject of study consisting of "thinking, truth, subject, object, materiality and spirituality, man and computer, emotions and rationality, theory and practice, concepts and categories" is the essence of this subject. KEYWORDS: Scientific research, epistemological experience, science, philosophical and methodological problems, awareness, skills, Mathematical modeling, logical modeling, technical modeling 428 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 9, 30 Сентябрь Ilmiy izlanish murakkab, serqirra va ziddiyatli kechadigan jarayondir. Tadqiqotchi ichki va tashqi ta’sirlari ostida izlanish olib boradi, mazkur ta’sirlarni ilmiy maqsadga yo‘naltirish oson emas. Ilmiy tadqiqot o‘tkazish metodikasini egallagan, ilmiy metodlardan yaxshi xabardor va ularni qo‘llay oladigan shaxs ko‘zlagan maqsadiga erishadi, ilm-fan sohasida biror e’tiborli fikr ayta oladi. Ilmiy tadqiqot o‘tkazishning asosiy maqsadi obyektning real holatini ideal holatga ko‘tarish hisoblanadi. Mazkur maqsadga yetishning samarali yo‘llarini, mexanizmlarini topish va jamiyatga taklif etish olimning vazifasidir. Mualliflar yosh tadqiqotchilarni o‘z burchini obyektiv bajarishga, buning uchun esa ilm-fanda shakllangan metodlarga tayangan holda ijodiy kreativ pozitsiyada turishga da’vat etadilar. Ilmiy tadqiqot mavzusini tanlashgacha bo‘lgan jarayonlarni tadqiqotchining «o‘zini o‘zi izlash», «o‘zligini topish» davri deb atash mumkin. Bu davrda tadqiqotchi hali biror-bir mavzuni tanlashdan, uni biror muammo bilan bog‘lashdan uzoq bo‘ladi. Tajriba ko‘rsatadiki, ilm sohasiga birinchi qadam tashlaganidayoq mavzu topib, uni biror muammo bilan bog‘lay olgan tadqiqotchi deyarli uchramaydi. Demak, mavzu tanlashda ilm sohasidan, mavzuga oid izlanishlar va muammolardan yaxshi xabardor mutaxassisning yordami, maslahati zarur. Bunday mutaxassis mavzu tanlashga ta’sir etuvchi obyektiv omillardan xabardor bo‘lgani uchun ham «ilmiy rahbar», «ilmiy maslahatchi», tadqiqotni ratsional olib borishni o‘rgatuvchi «ustoz» deb ataladi. Mavzuni tanlashga undovchi obyektiv omillar quyidagilardan I borat: – ijtimoiy taraqqiyot talabi; – ilmiy-texnik taraqqiyot talabi; – iqtisodiy rivojlanish omili; – madaniy yuksalish ehtiyoji. Ilm-fanning ijtimoiy taraqqiyotga xizmat qilishi aksiomadir. Shuning uchun tanlanadigan mavzu ijtimoiy taraqqiyot maqsadlari va vazifalari bilan bog‘liq bo‘lishi zarur. Ijtimoiy taraqqiyot deganda umuminsoniy rivojlanish, umumbashariy qadriyatlarni asrash va ko‘paytirish, ijtimoiy hayotni yanada insoniylashtirish, global muammolarni hal etish, insoniyat erishgan yutuqlarni, pozitiv tajribalarni yanada ko‘paytirish nazarda tutila di. Mazkur maqsad va vazifalarga xizmat qilish orqaligina ilm-fan, o‘tkaziladigan tadqiqot, tanlanadigan mavzu pozitiv ahamiyat kasb etadi. 429 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444 Том 2, Выпуск 9, 30 Сентябрь Mavzuning dolzarbligini asoslash orqali tadqiqotchi muammoning davr, taraqqiyot, ilm-fan uchun qanchalik muhimligini isbotlaydi. Mavzuning dolzarbligini yuqoridagi obyektiv va subektiv omillar orqali asoslash mumkin. Mavzuning o‘rganilmaganligi yoki kam o‘rganilgani, muammoga oid ziddiyatli yondashuvlir, konsepsiyalar yoki pastulatlar ilgari surilayotgani, u yoki bu hodisaning pozitiv natijalariga olib kelmayotgani, taraqqiyotga to‘siq bo‘layotgani, shaxs va jamiyat munosabatlarida «begonalashuv» hollarining paydo bo‘layotgani, huquqiy normalarni deviant xulq-atvorga samarali ta’sir etolmayotgani dolzarb mavzular sifatida tadqiq etilishi mumkin. Biroq mavzu dolzarbligini asoslashda ilmiy izlanishlardan kelib chiqarilgan bitta pastulatga tayanish darkor. U – tadqiqot obyekti (predmeti)ning real holati bilan ideal holati o‘rtasidagi qarama-qarshiliklardan kelib chiqishdir. Masalan, ob’ekt (inson) bugun, real holatida ikkita – o‘zbek va rus tillarini biladi. Lekin u ideal holatida qirqta tilni bilishi, o‘rganishi va ularda bemalol gaplashishi mumkin. Tadqiqot qanday sabablar, omillar insonning ideal holatga yetishiga to‘siq bo‘lmoqda, nimalar qilganda insonni ideal holatga yetkazish, tarbiyalash mumkin, degan savollarga