БИОЛОГИЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ ЛИНЗЫ (LENS CULINARIS M).

Аннотация

Lentils (lens culinaris M) belong to the legume family and are considered a valuable food product. Lentils are considered a nitrogen-fixing plant that increases soil fertility, and the protein content of the grain is 24-35%. It is important to obtain valuable breeding resources based on the cultivation of lentils in our republic and the study of its biological properties, thereby ensuring the food security of the population. Keywords: Lentils (lens culinaris M), Biological properties, food crop, Nitrogen fixation, growing season, drought resistance, soil fertility, protein and minerals. Annotatsiya: Yasmiq ( lens culinaris M) dukkakdoshlar oilasiga mansub bo`lib ,qimmatli oziq – ovqat ma`hsuloti hisoblanadi. Yasmiq tuproqning unumdorligini oshirishda azot fiksatsiya qiluvchi o,simlik hisoblanib , doni tarkibidagi oqsil miqdori 24-35% ga teng . Respublikamizda yasmiq yetishtirish va uning biologic xususiyatlarini o`rganish asosida qimmatli seleksion manbalar olish va shu orqali aholi oziq – ovqat havfsizligini ta`minlash muhim ahamiyatga ega. 206 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(9) Kalit so‘zlar: Yasmiq ( lens culinaris M ) , Biologik xususiyatlar, oziq – ovqat ekin, Azot fiksatsiyasi, vegetatsiya davri, qurg`oqchilikka chidamli, tuproq unumdorligi, oqsil va minerallar. Аннотация: Чечевица (lens culinaris M) относится к семейству бобовых и является ценным пищевым продуктом. Чечевица считается азотфиксирующим растением, улучшающим плодородие почвы, а количество белка в ее зерне равно 24-35%. В нашей республике важно получать ценные селекционные ресурсы на основе изучения выращивания чечевицы и ее биологических свойств, обеспечивая тем самым продовольственную безопасность населения. Ключевые слова: Чечевица (lens culinaris M), биологические свойства, продовольственная культура, азотфиксация, вегетационный период, засухоустойчивость, плодородие почвы, белок и минеральные вещества. Language: Uzbek Citation: Tokhtaboyeva , F., & Rakhimova , M. (2025). BIOLOGICAL PROPERTIES OF LENTIL (LENS CULINARIS M). Universal International Scientific Journal, 1(9), 206–211. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1392 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.14591120 Burchoqdoshlar (dukkakdoshlar, olgan 57 ta turkumi) bor. Burchoqdoshlardan Fabaceae, Leguminosae)-ikki urugʻ pallali oqsilga boy boʻlgan mosh, noʻxat, loviya, soya, oʻsimliklarning bir oilasi. Yer yuzining hamma yasmiq, yer yongʻoq oziq-ovqat uchun, toʻyimli mintaqalarida keng tarqalgan. Baʼzan oʻtloq oʻsimliklaridan beda, sebarga, esparset burchoqdoshlarni 3 kenja oila- mimozadoshlar yemxashak uchun koʻplab ekiladi. (Mimosaceae), sezalpindoshlar Burchoqdoshlar orasida texnikada (Caesalpiniaceae) va kapalakguldoshlar ishlatiladigan qimmatbaho mahsulotlar (Papilionaseaye yoki Fabaceae) ra ajratiladi. olinadigan, balzamli va qimmatbaho yogʻoch Burchoqdoshlarning barglari koʻpincha ketma- olinadigan daraxtlar bor. Burchoqdoshlarga ket joylashgan, odatda, yon bargli va murakkab mansub koʻp oʻsimliklarning ildizida atmosfera burchoqdoshlar. Gullari asosan boshoqsimon, azotini oʻzlashtiradigan azotobakter yashaydi. shingilsimon yoki kallaksimon toʻpgullarda Shuning uchun burchoqdoshlar azot birikmalari oʻrnashgan, odatda zigomorf, ayrimlarida kam boʻlgan tuproqda ham yaxshi oʻsadi.[1] aktinomorf. Mevasi - dukkak. Yasmiq (chechevitsa) o`simligini Burchoqdoshlarning 12000 turni birlashtirgan dukkakdoshlar oilasini oqsilga boy turlaridan 500 turkumi (Oʻzbekistonda 528 turni o`z ichiga bo`lib, uning vatani Janubiy-G`arbiy Osiyo 207 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(9) hisoblanib Kanada, Hindiston, Turkiya, Biologik xususiyatlari. Yasmiqning Gretsiya, Misr, Rossiyani katta maydonlarida issiqqa talabchanligi o‘rtacha o‘sib yetishtiriladi. Yasmiq ( Lens culinaris Medik) rivojlanishi uchun 15-18°C daraja harorat talab dunyodagi eng keng tarqalgan dukkakli qiladi. O‘sib chiqayotganda ko‘k no‘xatga ekinlardan biri.[2] qaraganda ko‘proq issiqlik talab qiladi. Yasmiqning ildizi o’qildiz, bo’yi 60— 70 Maysalari 4-5°C da unib chiqadi. Havo santimetr. Bargi murakkab, juft patsimon, haroratiga qarab unib chiqquncha 8-12 kun uchida jingalaklari bor. Gullari mayda, pushti, vaqt ketadi. Nihollarning muqobil o‘sish binafsha, ko’k, ko’pincha oq, barg qo’ltiqlariga harorati 23-25°C hisoblanadi. Maysalari qisqa 2-4 tadan joylashgan, o’zidan changlanadi. muddatli sovuqlarga chidamli. Katta Mevasi dukkak, urug’i yumaloq, sariq, pushti, o‘simliklari sovuqda. Hatto harorat -8°C yashil, jigarrang. Hozirgi kunda yer sharida bo'lganda ham zararlanmaydi. O‘suv davri 70- yasmiqning beshta turi uchrab, asosan 105 kun.O‘zidan changlanadi. mamlakatimizda bittasi, ya’ni ovqatga Yetishtirish usuli. Yasmiq dukkakli ishlatiladigan xo‘raki yasmiq ko‘proq ekiladi. o‘simliklar ichida o‘tmishdosh ekinga Xo‘raki yasmiqning respublikamizda katta va talabchan hisoblanadi. Kartoshka kabi qator kichik urug‘li turi uchr