СЛОВА ПРИЛАГАТИТЕЛЬНОЙ КАТЕГОРИИ В УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКЕ

Аннотация

Adjective words can be replaced by nouns and perform the noun function. That is, in this case, the quality does not represent the sign, but the object. As adjectives are used instead of nouns, words from other word. Key words: quality, category, category, series. Аннотация: Прилагательные слова могут заменяться существительными и выполнять функцию существительного. То есть в этом случае качество представляет не признак, а объект. Так как прилагательные используются вместо существительных, слова из другого слова. Ключевые слова: качество, категория, разряд, ряд. Language: Uzbek Citation: Mattiyev , A. (2024). WORDS OF ADJECTIVE CATEGORY IN UZBEKI. Universal International Scientific Journal, 1(6), 10–12. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1097 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.13798947 Sifat kategoriyasidagi so‘zlar biror predmet, odam, qaysar qiz, qattiq ishmol, shinam uy. Demak, voqea-hodisa va holatning belgi predmet, holat va voqea-hodisaning belgisini, xususiyatlarini (yani rang-tusi, hajmi, shakli, xossa-xususiyatini ifodalash uchun xizmat qiluvchi xarakter, xossa-xususiyatlari, vazni, mazasi) so‘zlar sifat deb ataladi. Sifatlar semantik jihatdan 9 ifodalash uchun xizmat qiladi. Masalan: sabrli turga bo‘linadi . 10 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(6) Sifatning ma’no turlari. Sifatlar semantik 9) predmetning ho‘l-quruqlik holatini ma’nosi jihatidan asosan 9 turga ajratiladi: ifodalovchi sifatlar: ho‘l, nam, namxush, namtob, Xarakter-xususiyat, xossa bildiruvchi sifatlar. quruq, qoq, qoqquruq, shilta, shalabbo va b. Bunday sifatlar, ayniqsa, inson xarakter-xususiyatiii 10) tinch va notinch holatlarni ifodalovchi ifodalab kelgan so‘zlar tilda juda ko‘p qo‘llanadi: sifatlar: tinch, jim, jimjit, sokin, osuda, osoyishta, yaxshi, yoqimtoy, muloyim, ziyrak, mahmadona, notinch, betinch, bezovta va b. dilkash va h.k. Bulardan bir turkumi inson, predmet Shuningdek, silliq, g‘adir-budir, g‘ijim, tekis, va hayvonlarning xarakter-xususiyatini ifodalashda siyrak, zich; qalin, yupqa, omonat, puxta, g‘uj, umumiy qo‘llanadi, bir turkumi esa faqat inson shovul, tanho, gavjum, ochiq, berk kabi sifatlar ham xarakteri yoki predmeg xossasini ifodalashga xos turli holatlarni ifodalab keladi. Yuqorida keltirilgan bo‘lib qolgan. holat bildiruvchi sifatlarning‘ deyarli hammasi Holat bildiruvchi sifatlar. Predmet, xodisaga, darajalanadi, shakl o‘zgartuvchi qo‘shimchalarni inson va hayvonga xos holat yoki vaziyat turli qabul qiladi va ko‘pchiligi ko‘chma ma’noda sifatlar orqali ifodalanishi mumkin: qo‘llanadi . 1) tabiiy holat belgilari, a) ijobiy ma’noda: Rang-tus bildiruvchi sifatlar. Predmetning belgi go‘zal, ko‘hlik, chiroyli, suluv, latif, qomatdor va b.; xususiyatlaridan biri rang-tusdir. Bir turkum sifatlar b) nuqsoniy belgilar: cho‘loq, mayib, maymoq, predmetning ana shu belgisini ifodalash uchun bukir, cho‘tir, soqov, xunuk, g‘ilay, kar, pes, ko‘r, qo‘llanadi: oq, qizil, qora, ko‘k, yaigil, malla va b. qiyshiq va b. Qayd etilgan sifatlarning ayrimlari Shakl-ko‘rinish bildiruvchi sifatlar. Bunday hayvon va predmetlarning belgisi uchun ham sifatlar orqali predmetning turli shakl-ko‘rinishlari, qo‘llanaverishi mumkin; ichki va tashqi formalari ifodalanadi: dumaloq, 2) jismoniy yoki fizik holatlarni ifodalovchi yassi, uzunchoq, qiyshiq, to‘garak, do‘ng va b. sifatlar: bardam, baquvvat, tetik, yosh, keksa, qari, .Shakl-ko‘rinish bildiruvchi sifatlar bilan holat ojiz, zaif va b. Bunday sifatlar predmet belgilari bildiruvchi sifatlar ba’zan mos kelishi mumkin: uchun ham qo‘llana oladi; semiz, ozg‘in, pachoq, bukir kabi. 3) ruhiy holatni ifodalovchi sifatlar: xursand, Hajm-o‘lchov-masofa bildiruvchi sifatlar. xafa, jinni, sog‘, sergak, xushyor, g‘azabnok, Bunday sifatlar predmetning hajmi, o‘lchovi, darg‘azab, tajang, kindor, ma’yus, g‘amgin, miqdori kabi belgilarini ifoda etadi: keng, tor, uzun, alamdiyda, alamzada va b.; chuqur, chog‘, yirik va b. Bu sifatlar ayrim 4) kishining hayotiy holatini, ahvolini tomonlari bilan shakl va holat bildiruvchi sifatlarga ifodalovchi sifatlar: boy, badavlat, kambag‘al, o‘xshab ketadi: Keng dala... hamma yoq lolalardan qashshoq, yo‘qsil, gado, yetim, mushfiq, bechora, libos kiygan. Ummatali yukni orqalab, katta ko‘cha musofir va b.; tomonga yurdi. Katakday kichik, yer bag‘irlagan 5) predmetning harorat belgisini ifodalovchi qing‘ir qiyshiq xarob uylarda rus ishchilari sifatlar: issiq, sovuq, iliq, salqin, ilmiliq kabi; yashaydi. 6) tozalik, ifloslik holatlarini ifodalovchi sifatlar: Maza-ta’m bildiruvchi sifatlar. Bu tur sifatlar toza, ozoda, sof, musaffo, saxtiyon, kir, isqird, irkit predmetga xos xususiyatlardan biri bo‘lgan maza- va b.; ta’mni ifodalashga xizmat etadi. Maza- ta’mni 7) predmetning eskilik, yangilik holatlarini ifodalash uchun ot turkumidagi so‘zlardan ham ifodalovchi sifatlar: yangi, eski, churuk, uvada, foydalaniladi: shakar, novvot, nomakob, suv, zahar, juldur va b. miya, kakra kabi. 8) predmetning