ЗНАЧЕНИЕ МАРКЕРОВ В ИЗУЧЕНИИ ГЕНОМОВ ХЛОПКА

Аннотация

About 90 cotton-growing countries mainly grow 4 types of cotton. G. hirsutum L. covers more than 90% of the area, G. barbadense L. 8%, G. arboretum L. and G. herbaceum L. 1%. Increasing genetic diversity is important for the genetic development of cotton breeding. With the help of these markers, it is possible to create promising competitive varieties in cotton selection. Key words: USA, Cotton Incorporated, BNL SSR, JESPR SSR, EST, Paleotropic - Eugossipium, Neotropic - Karpas, Sturtia. Аннотация: коло 90 хлопкосеющих стран в основном выращивают 4 вида хлопка. G. hirsutum L. занимает более 90% площади, G. barbadense L. 8%, G. arboretum L. и G. herbaceum L. 1%. Увеличение генетического разнообразия важно для генетического развития селекции хлопка. С помощью этих маркеров можно создавать перспективные конкурентоспособные сорта в селекции хлопка. Ключевые слова: США, Cotton Incorporated, BNL SSR, JESPR SSR, EST, Палеотропик — Eugossipium, Неотропик — Карпас, Стурция. Language: Uzbek 18 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(5) Citation: Mirolimov , A. (2024). THE SIGNIFICANCE OF MARKERS IN THE STUDY OF COTTON GENOMES. Universal International Scientific Journal, 1(6), 18–21. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1101 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.13880254 Genetik xilma-xilliklarni molekulyar marker G'o'za turi bo'yicha ekilish asosida o‘rganish o‘rganilayotgan germ\plazmani foizi baholashga yordam beradi, bu kelajakda qimmatli genetik navlarni olishga manba bo‘lib xizmat qiladi. Har bir SSR da 10 dan ortiq allel bo‘lishi G.hirsutum L mumkin. Yuqori polimorfik SSRlar, ayniqsa, 8%2% yaqin turlar o‘rtasida gibridlanishni aniqlash va 90% G. barbadense L gen oqimini (introgressiyani) o‘rganish uchun javob beradi. Ammo SSR markerlarining ham G. arboretum L, G.herbaceum L ba’zi kamchiliklari bo‘lib, asosiy kamchiliklaridan biri – past universallik va yomon o‘tkazuvchanglik, yani har bir turga xos O‘zining tabiiy tolasi, urug‘idan olinadigan bo‘lgan primerlarni ishlab chiqish kerak bo‘ladi moy va ko‘plab mahsulotlari bilan yuqori [1]. Paxta tolali o‘simlik bo‘lib, 180 million iqtisodiy ahamiyatga ega. Shuning uchun g‘o‘za insonning daromad manbaiga aylangan[7]. Paxta molekulyar va klassik seleksiya tadqiqotlarida jahon bozorida tola sifati bilan baholanadi[4]. muhim ahamiyatga ega. Hozirda molekulyar Hozirda 84 ta mamlakatda o‘stiriladi. Paxta tolasi markerlar bilan bu o‘simlikning genetik ishlab chiqarish bo‘yicha dastlabki o‘rinda Xitoy farqlarini aniqlash eng muhim maqsadlardan keyin Hindiston, AQSH, Pokiston va Braziliya biridir[7]. turadi. Yurtimizda g‘o‘zaning 34 ta o‘rta tolali va Bitta turning kariotipidagi xromosomalar 2 ta ingichka tolali navi ekiladi [10]. xiliga genom deyiladi. Diploid xromosomali Paxta yetishtiruvchi 90 ga yaqin davlatlarda g‘o‘za turlarida genom n=13 ga, tetraploid asosan g‘o‘zaning 4 turi ekib o‘stiriladi. G. g‘o‘zalarda genom n=26 ga teng[2]. Diploid hirsutum L. 90% dan ortiq hududlarga, G. g‘o‘zalarning genom hajmi taxminan 880 Mb dan barbadense L 8%, G. arboretum L. va G. 2500 Mb gacha o‘zgarib turadi, tetraploid g‘o‘za herbaceum L. 1% maydonlarni egallaydi [4]. 1- genomining hajmi 3000 Mb[4]. Bitta genomga rasm. G. Hirsutum yuqori mahsuldorligi, erta kiruvchi o‘simliklar oson chatishadi. Duragaylar pishishi va yetishtirishning oddiyligi bilan butunlay nasil beradi, lekin ikkinchi va undan dunyoda keng tarqalgan. Shu bilan birga keying avlodlarda ajralish bo‘lmaydi. Har xil yetishtirish bo‘yicha ikkinchi o‘rinda turadigan genomli turlar chatishmaydi yoki qiyinchilik G. barbadense turiga kam e’tibor qaratilyapti. bilan chatishadi. Bunday genomga kiruvchi Chunki bu turning hosildorligi G. hirsutum turiga turlarni chatishtirish natijasida olingan oz sonli nisbatan past. Ammo tolasi yuqori sifatli bo‘lgani duragaylar, odatda, qisman yoki butunlay naslsiz uchun hozirda bu xususiyatini G. hirsutum turidan bo‘ladi. Chatishtirish har doim ham yetishtirilgan navlarga o‘tkazish maqsad qilingan. xromosomalar soniga bog‘liq bo‘lmaydi. Tolaning sifati bilan bog‘liq bo‘lgan ko‘plab Xromosomalarning katta va kichikligi turlarning allellar G. barbadensedan uzatiladi. evolutsiya jarayonining farqini ifodalaydi. 19 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(5) G‘o‘zaning barcha tur va formalari Gossypium guruhidagi resident o‘simlik bilan gibridlanishi va turkumiga kiradi. Bu turkum juda qadimda paydo poliploidizatsiyasi natijasida vujudga kelgan. bo‘lgan. Uning ajdodlari bo‘lib shartli ravishda Keyinchalik, genom guruhi hozircha besh tur Poleogossipium deb atalgan turkumning bir necha bilan ifodalangan uchta alohida naslga ajralgan. turlari hisoblanadi. G‘o‘zaning turkumi bundan Hosildor duragaylar hosil qilish qobiliyatiga taxminan 70-100 million yil oldin Bor davrining ko‘ra, g‘o‘za genofondi birlamchi, ikkilamchi va ikkinchi yarmida paydo bo‘lgan. P.M. Jugovskiy uchlamchi deb tasniflanadi[9]. (1-jadva