ВЛИЯНИЕ ЗАГРЯЗНЕНИЯ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА НА ЗДОРОВЬЕ ЧЕЛОВЕКА

Аннотация

This article contains information about the pollution of the atmosphere with various toxic gases and other waste materials, as well as the fact that this situation has a negative effect on human health and causes various diseases. Key words: atmospheric air pollution, toxic gases, transport emissions, dust storm, human health. Annotatsiya: Ushbu maqolada atmosfera havosini turli zaharli gazlar va boshqa chiqindi moddalar bilan ifloslanib borayotganligi hamda ushbu holat inson salomatligiga salbiy ta’sir ko’rsatib, turli hildagi kasalliklarni yuzaga keltirayotganligi to’g’risida ma’lumotlar keltirilgan. Kalit so’zlar: atmosfera havosining ifloslanishi, zaharli gazlar, transport chiqindilari, changli bo’ron, inson salomatligi. Аннотация: В данной статье содержится информация о загрязнении атмосферы различными токсичными газами и другими отходами, а также о том, что такая ситуация отрицательно влияет на здоровье человека и вызывает различные заболевания. Ключевые слова: загрязнение атмосферного воздуха, токсичные газы, выбросы транспорта, пыльная буря, здоровье человека. Language: Uzbek 54 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(6) Citation: Qoriyev , M., & Mahammadjanova , R. (2024). EFFECTS OF ATMOSPHERIC AIR POLLUTION ON HUMAN HEALTH. Universal International Scientific Journal, 1(6), 54–62. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1109 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.13890506 Ta’kidlab o’tilgan ma’lumotlardan ko’rinib KIRISH. Inson hayot faoliyati uchun eng turibdiki, bugungi kunda dunyo miqyosida muhim omillardan biri bo’lgan atmosfera havosini atmosfera havosining ifloslanganlik holati va muhofaza qilish, uning sifat ko’rsatkichlarini uning inson salomatligiga ta’siri yil sayin ortib ekologik normativlarga mosligini ta’minlash bormoqda. Bu o’z navbatida atmosfera havosining bugungi kunning dolzarb muammolaridan biri ifloslanish darajasini doimo monitoring qilib hisoblanadi. Bugungi kunda turli omillar, ayniqsa borish, o’zgarishlarni baholash va muhofaza qilish antropogen omil tufayli atmosfera havosining choralarini ko’rish kabi masalalarda tadqiqotlar ifloslanishi kuchayib bormoqda. Insonlarning o’tkazishni talab qiladi. atmosfera havosiga ko’rsatayotgan ta’siri ASOSIY QISM. So’nggi yillarda atmosfera natijasida yuzaga kelayotgan salbiy jarayonlar oxir havosining ifloslanishida antropogen ta’sirning oqibat insoniyatning o’ziga, inson salomatligiga roli keskin ortib ketdi. Ishlab chiqarish jiddiy xavf tug’dirmoqda. korxonalari, avtomobillar sonining ko’payishi Birlashgan Millatlar Tashkilotining atmosferaga tashlanayotgan tashlanmalar ma'lumotiga ko'ra, dunyoda har o’n nafaridan miqdorining ortishiga sabab bo’lmoqda. to’qqiz nafari ifloslangan havodan nafas olyapti. O’zbekistonda atmosferaga chiqarilayotgan Yer yuzining 91 foiz aholisi havosi ifloslangan ifloslantiruvchi moddalarning umumiy miqdori hududlarda yashamoqda. Odamlardagi yurak 1991 yildan 2006 yilgacha qariyb ikki barobarga kasalliklarining 25 foizi, shol kasalligining 24 (1991 yil foizi, o’pka kasalliklari va o’pka saratonining 43 3,81 mln tonna, 2006 yilga kelib bu ko'rsatkich foizi ifloslangan havodan nafas olish natijasida 1,92 mln. tonnani tashkil etgan) kamaygan bo’lsa, kelib chiqmoqda [14]. 2010 yildan 2018 yilgacha atmosfera havosiga Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti bergan chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdori ma’lumotlarga ko’ra (2014 yilda) har yili qariyb 1,3 barobarga ortgan va 2018 yili havoning ifloslanishi oqibatida dunyo bo‘ylab 7 2,4 mln tonnani tashkil etgan [14]. 2020 yilda millionga yaqin insonning bevaqt hayottan ko’z esa atmosferaga chiqarilgan tashlamalar miqdori 2 yumadi. Bu ko’rsatkichni 8,8 million nafarga mln 225 ming tonnani tashkil qilib, 2018 va 2019 yetganligini so’nggi yillarda (2019 yil) olib yilga nisbatan 7 foizga (155,0 ming va 150,0 ming borilgan tadqiqotlar isbotlamoqda [1]. tonnaga) kamaygan [9]. Ammo, O’zbekiston Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti bergan Respublikasi davlat statistika qo’mitasining 2011 boshqa ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoyda atmosfera yildan 2020 yilgacha bo’lgan davrdagi havosining ifloslanishi bilan bog’lik o’lim O’zbekistonda atmosfera havosiga chiqarilgan ko’rsatkichi har yili 500 ming nafarni, Yevropada ifloslantiruvchi moddalar miqdori bo’yicha esa 430 mingda 800 ming nafargacha deb berilgan statistik ma’lumotlar yuqorida keltirilgan baholanmoqda [3]. ko’rsatkichlarga nisbatan ancha kam ekanligini Buyuk Britaniya hukumati azot dioksidi bilan ko’rishimiz mumkin (1-jadval). Bu holat chuqur zaharlanish oqibatida mamlakatda yiliga 23,5 izlanishlar olib borishni va ishonchli ma’lumotlar ming aholi hayotdan bevaqt ko’z yumushiga sabab keltirishni talab etadi. bo’layotganligi oshkor qilindi [7]. 55 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(6) O’zbekistonda (viloyatlar kesimida) 2011-2020 yillarda atmosferaga chiqarilgan ifloslantiruvchi moddalar miqdori (ming tonna) 1-jadval 2011 2012