ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ ХАЛҚАРО ШАРТНОМАЛАРИ МИЛЛИЙ ҲУҚУҚИЙ ТИЗИМНИНГ ТАРКИБИЙ ҚИСМИ СИФАТИДА

Аннотация

Мазкур мақолада халқаро шартнома тушунчаси, халқаро шартномаларнинг миллий ҳуқуқий тизимнинг таркибий қисми сифатидаги ўрни ҳамда аҳамияти борасида сўз юритилган. Шунингдек, мақолада халқаро шартномаларнинг давлатлар миллий қонунчилигидан устуворлик касб этиши ва ҳуқуқий давлат фаолиятининг муҳим элементи сифатидаги ўзига хос жиҳатлари ёритиб берилган. Калит сўзлар: халқаро шартнома, ҳуқуқий тизим, ратификация, конвенция, резолюция, халқаро ҳуқуқ. МЕЖДУНАРОДНЫЕ ДОГОВОРЫ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН КАК СОСТАВНАЯ ЧАСТЬ НАЦИОНАЛЬНОЙ ПРАВОВОЙ СИСТЕМЫ Аннотация. В данной статье рассматривается понятие международного договора, роль и значение международных договоров как составной части национальной правовой системы. Также в статье освещаются особенности международных договоров, имеющих приоритет над национальным законодательством государств и являющихся важным элементом деятельности правового государства. Ключевые слова: международный договор, правовая система, ратификация, конвенция, резолюция, международное право. INTERNATIONAL TREATIES OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN AS AN INTEGRAL PART OF THE NATIONAL LEGAL SYSTEM Аbstrаct. This article discusses the concept of an international agreement, the role and importance of international agreements as a component of the national legal system. Also, the article highlights the special aspects of international agreements gaining priority over the national legislation of states and being an important element of the activity of a legal state. Kеywоrds: international agreement, legal system, ratification, convention, resolution, international law. Ташқи сиёсат қуроли ҳамда миллий хавфсизликни таъминлашнинг воситаси сифатида халқаро шартноманинг роли беқиёсдир. Халқаро шартномалар давлатлараро муносабатларнинг ҳуқуқий асосини ташкил этиш билан бир қаторда, умуминсоний тинчлик ва хавфсизликни сақлашга, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Уставининг мақсад ва тамойилларига мувофиқ, халқаро ҳамкорликни ривожлантиришга хизмат қилади. 1186 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Инсоннинг асосий ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш, давлатларнинг қонуний манфаатларини таъминлашда халқаро шартномалар муҳим аҳамият касб этади. Халқаро шартномалар - халқаро ҳуқуқий тартиб ва давлатлар ўртасидаги муносабатлар барқарорлигининг, ҳуқуқий давлат фаолиятининг муҳим элементидир. 1969 йил 23 майдаги “Халқаро шартномалар ҳуқуқи тўғрисида”ги Вена конвенцияси ҳамда 2019 йилдаги “Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари тўғрисида”ги Қонунга биноан, халқаро шартнома – бу шартнома, битим, конвенция, акт, пакт, баённома, хатлар ёки ноталар алмашинуви ҳамда халқаро шартноманинг бошқача номлари ва тузилиш усулларидан қатъи назар, хорижий давлат, халқаро ташкилот билан ёзма шаклда тузилган, халқаро ҳуқуқ билан тартибга солинадиган халқаро келишув ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасининг 06.02.2019 йилдаги ЎРҚ-518-сонли “Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари тўғрисида”ги қонунининг 2-моддасига кўра, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принциплари ва нормаларига, Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, шунингдек ушбу Қонунга ҳамда халқаро шартномаларнинг ўз қоидаларига мувофиқ тузилиши, бажарилиши, тугатилиши ва уларнинг амал қилиши тўхтатиб турилиши лозимлиги белгиланган. Халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган норма ва принциплари ҳамда Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари мудофаа ва хавфсизлик соҳасидаги норматив- ҳуқуқий асоснинг муҳим таркибий қисми ҳисобланади. Замонавий халқаро ҳуқуқнинг императив нормалари ҳисобланган умумэътироф этилган норма ва принциплар ҳам миллий, ҳам халқаро ҳуқуқий тизимнинг барча турдаги нормаларига нисбатан олий юридик кучга эга. Айнан шунинг учун ушбу хулқ-атвор қоидалари Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва бошқа қонун ҳужжатларида ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамлаб қўйилган. Шунингдек, янги таҳрирда қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг1 15-моддаси “Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принцип ва нормалари билан бир қаторда Ўзбекистон Республикаси ҳуқуқий тизимининг таркибий қисмидир”, деган янги норма билан мустаҳкамланди. Мазкур ўзгаришнинг мазмуни билан танишиш учун, биринчи навбатда ҳуқуқий тизим тушунчасига таъриф бериб ўтиш лозим. Ҳуқуқий тизим – бу ўзаро боғлиқ, мутаносиб ва бир-бирига таъсир қилувчи ҳуқуқий воситалардан иборат бўлган, ижтимоий муносабатларни, шунингдек, у ёки бу 1 Янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 2023 йил 30 апрель куни ўтказилган Ўзбекистон Республикаси референдумида умумхалқ овоз бериш орқали қабул қилинган. 1187 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 мамлакатдаги ҳуқуқий ривожланиш даражасини тавсифловчи таркибий қисмлар йиғиндисидир2. Америкалик ҳуқуқшунос олим Лоуренс Фридманнинг фикрича, ҳуқуқий тизим айнан ҳуқуқнинг тузилиш тизими қисмларининг бутун бир шаклидир3. Демак, ҳуқуқий тизим деганда ҳуқуқ соҳаларининг тузилиши, ўзаро алоқаси в