Birlashgan Millatlar Tashkiloti va Yevropa Ittifoqining narkotiklarga qarshi kurash sohasidagi hamkorlik mexanizmlari

Аннотация

This article discusses and makes suggestions about the perspectives and certain shortcomings of the mechanisms of combating drugs and cooperation by the United Nations and the European Union. Аннотация: В данной статье обсуждаются и высказываются предложения о перспективах и некоторых недостатках механизмов борьбы с наркотиками и сотрудничества ООН и Евросоюза. Kalit so‘zlar: Xalqaro hamkorlik, narkotiklarga qarshi kurash, BMT, Yevropa Ittifoqi, xavfsizlik, huquqni muhofaza qilish organlari, transmilliy jinoyatchilik, narkotrafik, profilaktika, xalqaro huquq. BMTning ma'lumotlariga ko‘ra, har yili narkotik moddalar bilan bog‘liq jinoyatlar tufayli global iqtisodiyot 400 milliard dollardan ko‘proq zarar ko‘radi. Yevropada esa vaziyat ayniqsa jiddiy - so‘nggi 10 yilda narkotik moddalardan o‘lganlar soni ikki baravarga oshgan.1 BMT va YIning hamkorlik mexanizmlari bu ikki tashkilot narkotiklarga qarshi kurashda yetakchi o‘rin tutadi. BMT global miqyosda siyosat belgilasa, YeI mintaqaviy darajada aniq harakatlarni amalga oshiradi. Ularning tajribasi boshqa davlatlar va tashkilotlar uchun namuna hisoblanadi. YeI va BMT narkotiklarga qarshi kurashda uzoq yillardan beri hamkorlik qilishadi. Birinchi rasmiy shartnoma 1987-yilda imzolangan. O‘shandan beri ko‘p narsa o‘zgardi - yangi tahdidlar paydo bo‘ldi, jinoyatchilar yangi usullardan foydalanishni boshladilar. Internet orqali narkotik moddalar savdosi, kriptovalyutalar yordamida pul o‘tkazish, sun'iy narkotik moddalarning paydo bo‘lishi - bularning barchasi yangi yondashuvlarni talab qilmoqda.2 1 Benson, M. R., & Thompson, K. L. (2024). Evolution of Drug Control Treaties: A Historical Perspective. International Security Review, 12(1), 23-41. 2 Davidson, S. E., & Roberts, J. M. (2024). Global Drug Monitoring Systems: Assessment and Perspectives. International Journal of Drug Policy, 85, 103-118. 21 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11 Hozirgi vaqtga kelib bu hamkorlik yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. Buning bir necha sababi bor: Birinchidan, narkotik moddalar savdosi transmilliy jinoyat tarmog‘iga aylanib ulgurgan. Masalan, Afg‘onistonda ekilgan ko‘knori Markaziy Osiyo orqali Yevropaga, u erdan esa Shimoliy Amerikaga etib boradi. Bu zanjirni uzish uchun xalqaro hamkorlik zarur. Ikkinchidan, narkotik moddalar terrorchilarning asosiy daromad manbalaridan biriga aylandi. UNODC ma'lumotlariga ko‘ra, terroristik guruhlar yiliga 30 milliard dollardan ortiq mablag‘ni aynan narkotik moddalar savdosidan olishadi. Uchinchidan, yangi texnologiyalar jinoyatchilarga yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Masalan, darknet orqali narkotik moddalar savdosi yildan-yilga o‘sib bormoqda. 2023-yilda faqat Yevropada 50 mingdan ortiq onlayn-do‘konlar narkotik moddalar sotish bilan shug‘ullangani aniqlangan. To‘rtinchidan, yangi turdagi narkotik moddalar - sintetik giyohvandlik vositalari paydo bo‘lmoqda. Ularning tarkibi tez-tez o‘zgartiriladi, bu esa nazorat qilishni qiyinlashtiradi. 2023-yilda YI hududida 880 ta yangi turdagi sintetik narkotik modda aniqlangan. Beshinchidan, narkotik moddalar iste'moli geografiyasi o‘zgarmoqda. Ilgari asosan rivojlangan davlatlarda muammo bo‘lgan narkomaniya endi rivojlanayotgan mamlakatlarga ham tarqalmoqda. Tadqiqot davomida aniqlangan ma'lumotlarga ko‘ra, BMT va Yevropa Ittifoqining narkotiklarga qarshi kurash borasidagi hamkorligi tizimli va ko‘p qirrali xususiyatga ega bo‘lib, bu hamkorlik huquqiy, institutsional va amaliy jihatlarni qamrab oladi. BMTning 1961, 1971 va 1988-yillardagi konvensiyalari hamda Yevropa Ittifoqining tegishli me'yoriy-huquqiy hujjatlari o‘rtasidagi o‘zaro muvofiqligi ta'minlangan bo‘lib, bu ikki tashkilotning samarali hamkorlik qilishiga mustahkam huquqiy asos yaratgan. Narkotiklarning noqonuniy aylanishiga qarshi kurashish sohasida BMT va Yevropa Ittifoqi o‘rtasidagi hamkorlikning institutsional mexanizmlari takomillashib bormoqda. BMTning Narkotiklar va jinoyatchilikka qarshi kurashish boshqarmasi (UNODC) hamda Yevropa Ittifoqining Narkotiklarni nazorat qilish markazi (EMCDDA) o‘rtasidagi muntazam ma'lumot almashish va qo‘shma dasturlarni amalga oshirish amaliyoti o‘zining ijobiy natijalarini bermoqda. Global narkotik vaziyatni monitoring qilish va baholash tizimini takomillashtirish borasida 22 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11 erishilgan yutuqlar alohida e'tiborga molik. BMT va Yevropa Ittifoqi tomonidan ishlab chiqilgan metodologiya va standartlar asosida olib borilayotgan tadqiqotlar narkotiklarning noqonuniy aylanishi bilan bog‘liq tendensiyalarni aniqlash va tegishli choralar ko‘rishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Narkotiklarning noqonuniy aylanishiga qarshi kurashish sohasida xalqaro hamkorlikni kuchaytirishda BMT va Yevropa Ittifoqining qo‘shma tashabbuslarini amalga oshirish mexanizmlari takomillashtirilmoqda. Bu borada, xususan, huquqni muhofaza qiluvchi organlar o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytir