ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ВЗГЛЯДЫ МИРОВЫХ ЛИНГВИСТОВ НА СОМАТИЗМЫ

Аннотация

Modern directions of linguistic research - semantic-cognitive, linguocultural, psycholinguistic-somatic - the study of the human factor in language (in the manifestation of anthropocentrism) and the conceptualization of reality. relevant area. Three articles cover this topic. Keywords: Anatomy, somatics, perception model, language, personality. Annotatsiya: Tilshunoslik tadqiqotining zamonaviy yo‘nalishlari - semantik-kognitiv, lingvokulturologik, psixolingvistik-somatika tilda inson omilini o‘rganish (antropotsentriklikning namoyon bo‘lishi sifatida) va voqelikni konseptualizatsiya qilish doirasida hal qilinadi. Ushbu maqolada anu shu mavzu yoritilgan. Kalit so‘zlar: Anatomiya, soamatizm, idrok modeli, til, shaxs. Аннотация: Современные направления лингвистических исследований — семантико- когнитивное, лингвокультурологическое, психолингвистико-соматическое исследование 196 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(9) человеческого фактора в языке (в проявлении антропоцентризма) и концептуализация действительности. соответствующая область решения. Этой теме посвящены три статьи. Ключевые слова: Анатомия, соматизм, когнитивная модель, язык, личность. Language: Uzbek Citation: Mirzakarimov , M. (2024). THEORETICAL VIEWS OF WORLD LINGUISTS ON SOMATISMS. Universal International Scientific Journal, 1(9), 196–200. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1390 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.14565187 Somatik leksika yoki somatika (tananing konseptualizatsiyasi ham, boshqa voqelik, qismlari, a’zolari va joylari, sezgi a’zolari va hodisalar, atrofdagi dunyoning munosabatlari inson tanasining namoyon bо‘lishi) - tilning va inson faoliyati konsepsiyasi jarayonida leksik tizimini tahlil qilish amaliyotida, tananing (somatik) kodi tilda qanday shuningdek, qiyosiy xarakterdagi madaniy ifodalanishi e’tiborga molikdir . tadqiqotlarda eng mashhur obyektlardan biri. Rus olimi Apresyan yozganidek, Har qanday til leksikasining somatik lingvistik shaxs ongida mavjud bо‘lgan qatlamining denotatsion ahamiyati, yoshi, konseptlarni tematik xususiyatlarga kо‘ra barqarorligi va izchilligi uning о‘rganish tasniflash mumkin. Shunday ekan dunyoning obyekti, xususan, leksik va semantik tahlil sodda tasviri g‘oyasini tilning asosiy sifatida dolzarbliligini aniqlaydi. konseptlari tо‘plami sifatida rivojlantirar ekan, Somatizmlarning turli voqeliklar haqqoniyligi bu tasvirning tizimli mohiyatini ta’kidlab, bilan bog‘liqligining kо‘lami inson tanasi inson tasvirini tilda aks ettirishda oddiy qismlari (a’zolari) ning funksional yuklamalari geometriya, oddiy etika, oddiy psixologiya va va ularning keng ifodalanishi natijasi bilan boshqalarga alohida tizimli yondashuvni taklif izohlanadi. qiladi.[1] Tilshunoslik tadqiqotining zamonaviy Bu fikr mantig‘ida E.V. Urison "oddiy yо‘nalishlari - semantik-kognitiv, anatomiya" atamasini ishlatadi, bu inson lingvokulturologik, psixolingvistik-somatika tuzilishi haqidagi lingvistik g‘oyani, til tilda inson omilini о‘rganish egasining jismoniy holati haqidagi fikrini aks (antropotsentriklikning namoyon bо‘lishi ettiradi. Bu atama doirasida muallif kо‘zga sifatida) va voqelikni konseptualizatsiya qilish kо‘rinmas organlarning (ruh va yurak; ong, doirasida hal qilinadi. Inson tanasining haqiqiy tafakkur, aql va idrok; vijdon; xotira; tasavvur 197 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2024, 1(9) va xayol; eshitish va kо‘rish; iroda, qobiliyat, jumladan somatik(imo-ishoralar) his -tuyg‘ular) ta’rifiga murojaat qiladi, (ruh frazeologiyada aks etadigan somatik tilni va kо‘ngil; kuch, quvvat, sabr), shuningdek rus о‘rganishdir (A. Peaz, L. Iordanskaya, S. tilidagi qabul qilishning alohida idrok Paperno, M. L. Butovskaya, G. Kreidlin va modeli (idrok organlari; qarash, kо‘rish). boshqalar). A.D.Shmelev, rus tilidagi Tadqiqotchining ta’kidlashicha, qalb yurak, dunyoning tasvirini lingvistik ruh sо‘zlari insoniyat olamiga rus tilshunoslik konseptualizatsiya va о‘zaro bog‘liqlik modelini tushuntirishda muhim ahamiyatga motivlarini о‘rganib, unda insonning tuzilishi ega[2]. haqidagi g‘oyalar qanday aks etishi haqidagi Til ma’lumotlariga kо‘ra, inson masalaga ham murojaat qiladi. Shaxsning qiyofasini yaratish, Y.D.Apresyanning о‘ziga xosligi, muallif ta’kidlaganidek, "rus tili aytishicha, "har qanday faoliyat, har qanday intellektual yoki ruhiy fazilatlarda emas, balki holat, har bir reaksiya о‘z tizimiga ega. U uning tuzilishi va tarkibiy qismlarining ma’lum bir organda lokalizatsiya qilinadi, u funksiyalarida kо‘radi"[4]. ma’lum bir harakatni bajaradi, ma’lum holatga Insonning rus tilidagi modeli ikkita keladi, kerakli reaksiyani hosil qiladi. Ba’zida qarama -qarshilik bilan belgilanadi: 1) ideal va bitta organ bir nechta tizimga xizmat qiladi material, 2) intellektual va hissiy. Birinchi yoki bitta tizimga bir nechta organlar xizmat qarama -qarshilik tilda qalb, ruh va tana, qiladi. Qizig‘i shundaki, ruhda faqat his- vujud, ikkin