DAVLAT BUDJETI DAROMADLARI TIZIMI

Аннотация

This article analyzes the importance, structure and effectiveness of the state budget revenue system. The main attention is paid to the specifics of the sources of state budget revenue of the Republic of Uzbekistan, their role in economic development and comparison with international experience. Statistical analysis, regression methods and comparative analysis were used as research methods. The results studied the main sources of state revenue and their impact on economic indicators, and identified the shortcomings of the existing system. Based on the discussions, proposals were developed to simplify tax policy, reduce the black economy and use the opportunities of the digital economy. This study serves as an important theoretical and practical basis for modernizing the state finance management system. Keywords: state budget, revenue system, tax policy, black economy, economic development, financial management, state revenue, digital economy. СИСТЕМА ДОХОДОВ ГОСУДАРСТВЕННОГО БЮДЖЕТА Аннотация. В статье анализируется значение, состав и эффективность доходной системы государственного бюджета. Основное внимание сосредоточено на особенностях источников доходов государственного бюджета Республики Узбекистан, их роли в экономическом развитии и сравнении с международным опытом. В качестве методов исследования использовались статистический анализ, регрессионные методы и сравнительный анализ. В результате были изучены основные источники государственных доходов и их влияние на экономические показатели, а также выявлены недостатки существующей системы. По итогам обсуждений были высказаны предложения по упрощению налоговой политики, сокращению теневой экономики, использованию возможностей цифровой экономики. Данное исследование служит важной теоретической и практической основой модернизации системы управления государственными финансами. 8 40 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: государственный бюджет, доходная система, налоговая политика, теневая экономика, экономическое развитие, финансовый менеджмент, государственные доходы, цифровая экономика. Kirish: Davlat budjeti har bir mamlakatning iqtisodiy barqarorligini ta'minlash va ijtimoiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashning asosiy mexanizmi hisoblanadi. Budjet daromadlari tizimi esa davlatning moliyaviy mustahkamligini, iqtisodiy siyosatini amalga oshirish samaradorligini belgilovchi asosiy omil sifatida namoyon bo‘ladi. Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida davlat budjeti daromadlari nafaqat soliqlar va majburiy to‘lovlardan, balki davlat mulkidan tushumlar va boshqa manbalardan ham shakllanadi. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotining so‘nggi yillardagi rivojlanish tendensiyalari budjet daromadlari tizimini optimallashtirish zarurligini ko‘rsatmoqda. Soliq siyosatining samaradorligi va davlat daromadlarining barqarorligi mamlakatning strategik rivojlanish maqsadlariga erishish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, davlat budjeti daromadlari tizimini ilmiy jihatdan tahlil qilish va uning iqtisodiy rivojlanishga ta'sirini baholash dolzarb masalalardan biridir. Ushbu tadqiqot davlat budjeti daromadlarining asosiy manbalari, ularga ta'sir qiluvchi omillar va xalqaro tajribaga asoslangan holda tizimni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Mavzuga oid adabiyotlar sharhi. Davlat budjeti har qanday mamlakat iqtisodiyoti va moliyaviy siyosatining markaziy elementi hisoblanadi. Uning daromadlar tizimi iqtisodiy barqarorlik, ijtimoiy farovonlik va strategik maqsadlarni amalga oshirishning poydevoridir. Ushbu sohada ko‘plab olimlar davlat daromadlari tizimini o‘rganib, ularning shakllanishi, tarkibi va iqtisodiyotga ta’sirini tahlil qilgan. Mahalliy, rus va xorijiy iqtisodiy maktablarning izlanishlari davlat budjeti daromadlarining nazariy va amaliy jihatlarini yoritishda muhim rol o‘ynaydi. Rus olimlari davlat moliyasi va budjet tizimi bo‘yicha fundamental tadqiqotlar olib borgan. A.G. Granberg davlat budjeti va uning iqtisodiy siyosatga ta’sirini o‘rganishda katta hissa qo‘shgan. U davlat daromadlarining soliqlar, bojxona to‘lovlari va boshqa manbalardan shakllanishi, shuningdek, ularning davlatning iqtisodiy siyosatiga qanday ta’sir ko‘rsatishini chuqur tahlil qilgan. L.V. Balatskiy esa davlat moliyasining barqarorligi va fiskal siyosatning iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta’sirini o‘rganishga e’tibor qaratgan. U davlat budjeti daromadlarini iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantiruvchi vosita sifatida qaragan. M.A. Fadeeva davlat daromadlari va ularning iqtisodiy siyosatga uyg‘unlashishini tahlil qilgan. Uning tadqiqotlari iqtisodiy rivojlanishning turli bosqichlarida davlat daromadlarining samaradorligini baholash va soliq siyosatini takomillashtirishga bag‘ishlangan. Davlat daromadlari tizimi bo‘yicha xalqaro iqtisodiy maktabda ham ko‘plab muhim ishlar olib borilgan. Richard Musgrave davlat moliyasi nazariyasining asoschilaridan biri