ZAMONAVIY SO‘ZLARNING ARAB TILIGA KIRIB KELISH TARZI

Аннотация

The Arabic language is one of the oldest and richest languages in the world, and is very famous for its rich vocabulary and perfect grammar. However, with the development and modernization of the world, globalization and technological progress, the Arabic language is facing many external influences. Also, due to new scientific, technological, cultural and economic changes in various fields, modern words are entering the Arabic language. This article discusses the way modern words enter the Arabic language and their impact on the language, but also on society and culture. Keywords: Globalization, technology, cultural, science, computer, online, modern, development, terms. КАК СОВРЕМЕННЫЕ СЛОВА ВХОДЯТ В АРАБСКИЙ ЯЗЫК Аннотация. Арабский язык является одним из старейших и богатейших языков мира и очень известен своим богатым словарным запасом и совершенной грамматикой. Однако в ходе развития и модернизации мира, глобализации и технического прогресса арабский язык сталкивается со многими внешними воздействиями. Также в связи с новыми научными, технологическими, культурными и экономическими изменениями в различных областях в арабский язык входят современные слова. В этой статье рассказывается о том, как современные слова вошли в арабский язык и их влияние не только на язык, но и на общество и культуру. Ключевые слова: Глобализация, технологии, культура, наука, компьютер, онлайн, современность, развитие, термины. Kirish: Globalizatsiya jarayoni bilan birgalikda, dunyo miqyosidagi o‘zaro aloqalar kuchaya boshladi. Buning natijasida arab tiliga boshqa tillardan bir qancha yangi so‘zlar kirib kela boshladi. Ayniqsa, internet va mobil texnologiyalarining rivojlanishi arab tiliga ingliz tilidan ko‘plab yangi atamalar kiritdi. Misol uchun, “smartfon”, “email”, “online”, “download”, “softwore” kabi so‘zlar arab tilida keng tarqalgan so‘zlar qatoridadir. 6 70 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Texnologiya va ilm-fan sohalarida ham ingilizcha so‘zlar ya’ni atamalar arab tilida o‘z ifodasini topgan. Ularning aksarlari arab tiliga o‘zlashtirilgan holda ishlatilinadi. Masalan, arab tilida kompyuter (computer) so‘zi keng tarqalgan, ammo uning asl ko‘rinishi arablar orasida بوساح (hasub) sifatidadir. Ayrim hollarda arablar bu so‘zdan ham ko‘p foydalanishadi. Zamonaviy so‘zlarning arab tiliga kirib kelish tarzi madaniy va iqtisodiy tizmga ham ta’sir ko‘rsatdi. Xalqaro savdo va iqtisodiy munosabatlar, shuningdek, arab tiliga ko‘plab yangi so‘zlarni olib keldi. Masalan, “marketing”, “bank”, “finance” kabi ko‘plab so‘zlar arab tiliga kirib, tezda kundalik nutq va professional sohalarda ishlatiladigan so‘zlarga aylandi. Lekin bu arab tiliga kirib kelgan so‘zlar ba’zida o‘zgarishlarga uchrab, arabcha talaffuz va yozuv qoidalariga moslashadi. O‘zgarilgan so‘zlar ya’ni (Arablashtirish): Arab tiliga kirib kelgan so‘zlar, ko‘pincha arab tilining fonetik va grammatik xususiyatlariga moslashtiriladi. Ingliz va boshqa tillardan olingan so‘zlar arab tilida ishlatilishdan oldin talaffuz va yozuv jihatidan o‘gartirishlarga uchraydi bunday so‘zlarga “radio” so‘zi arab tilida ويدار (radiyo) tarzida ishlatiladi yoki “television” so‘zi “telefizyoun” ishlatilinadi. So‘zlar semantik tuzilishning kengayishi, odatda, tilga mustahkam o‘rnashib, “singib” ketgan so‘zlarda ro‘y beradi. Chet tilidan kirgan so‘zlarning tilda o‘rnashib, “singib” ketish darajasiga borishi uzoq muddatlarda ro‘y beradi. To‘g‘ri, so‘zlarning semantik tuzilishining kengayishi va ularning tilda o‘rnashishi jarayoni ko‘pincha uzoq vaqt davomida amalga oshadi. Chet tilidan kirgan so‘zlar dastlab o‘z original ma'nolarini saqlab qolishi mumkin, lekin vaqt o‘tishi bilan, ular mahalliy kontekstda yangi ma'nolar yoki qo‘shimcha nuanslar olishlari mumkin. Bu jarayon ko‘plab omillarga bog‘liq: madaniy almashinuv, ijtimoiy talablar, texnologik rivojlanish va boshqa ko‘plab faktorlar. Kiruvchi so‘zlar tilda "singib" ketganda, ular nafaqat fonetik jihatdan, balki morfologik va sintaktik jihatdan ham moslashadi, bu esa ularning o‘ziga xosligini oshiradi va mahalliy tilga chuqurroq integratsiyalashishiga yordam beradi. Masalan, ingliz tilidan olingan so‘zlar ko‘pincha o‘zbek tilida yangi ma'nolar bilan boyitiladi yoki fonetik jihatdan o‘zgaradi. Bu jarayon natijasida so‘zlar nafaqat o‘z original ma'nolaridan, balki tilning umumiy strukturasi va qoidalaridan ham ta'sirlanadi. Xulosa qilib aytganda, quyidagi nuqtalarni ta'kidlash mumkin: Dunyo miqyosida madaniy va iqtisodiy aloqalar kuchayishi natijasida arab tiliga boshqa tillardan, ayniqsa, ingliz va fransuz tillaridan ko‘plab zamonaviy so‘zlar kirib kelmoqda. Umuman olganda, zamonaviy so'zlarning arab tiliga kirib kelishi, madaniy va ijtimoiy o'zgarishlar bilan bog'liq bo'lib, bu jarayon tilning rivojlanishiga va boyishiga xizmat qiladi.