XARAKTER AKSENTUATSIYASINING PSIXOLOGIK TAHLILI

Аннотация

This scientific article analyzes the main concepts and features of character accentuation in psychology. Character accentuation represents the more focused parts of an individual's character, manifested as a result of the strengthening of certain personality traits. The article examines various forms of character accentuation, their psychological analysis, and their impact on the human psyche. Key words. Character, accentuation, stress, extravert, introvert, impulsive accentuation, skeptical accentuation. ПСИХОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ АКЦЕНТУАЦИИ ХАРАКТЕРА Аннотация. В данной научной статье анализируются основные понятия и особенности акцентуации характера в психологии. Акцентуация характера представляет собой более целенаправленные стороны характера личности, проявляющиеся в результате усиления определенных черт личности. В статье рассматриваются различные формы акцентуации характера, их психологический анализ, влияние на психику человека. Ключевые слова. Характер, акцентуация, стресс, экстраверт, интроверт, импульсивная акцентуация, скептическая акцентуация. Psixologiya sohasida xarakter aksentuatsiyasi – shaxsning turli jihatlarining ortiqcha kuchayishi, ya’ni biror bir xususiyatning ekstremal darajada o‘z ifodasini topishi, shaxsning umumiy hayot faoliyatida muhim rol o‘ynaydigan muayyan xususiyatlarning boshqaruvchi bo‘lishini anglatadi. Aksentuatsiyalar odatda salbiy yoki ijobiy kontekstdan tashqari, shaxsning psixologik muvozanatining buzilishi, biroq klinik kasallik sifatida ta’riflanmaydigan holatlarni aks ettiradi. Ular, shuningdek, odamlarning turli stress vaqti yoki muhit sharoitlarida qanday reaksiyalarni ko‘rsatishini tushunishga yordam beradi. Xarakter aksentuatsiyasi tushunchasi nemis psixologi Karl Leongard tomonidan 1957 yilda kiritilgan va bu sohada ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Ushbu maqolada, xarakter aksentuatsiyasining ta’riflari, turlari, sabablari va uning hayotdagi roli haqida so‘z yuritiladi. Xarakter aksentuatsiyasi tushunchasining umumiy tavsifiga to’qtaladigan bo’sak, Xarakter aksentuatsiyasi psixologik tushuncha bo‘lib, u insonning ichki dunyosining ma’lum bir qismining boshqa jihatlariga nisbatan nisbatan kuchli yoki kuchsiz bo‘lishini ifodalaydi. 6 56 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bu holat odatda shaxsning shaxsiyating xususiyatlaridan kelib chiqadi, va ular ijtimoiy, madaniy va biologik omillarga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bunday aksentuatsiyalar shaxsiyatdagi ijobiy va salbiy jihatlarning ifodasi bo‘lib, ular odamning o‘ziga xos xatti-harakatlarini shakllantiradi. Psixologiyada turli xil xarakter aksentuatsiyalarining turlari mavjud. Karl Leongard o‘zining asosiy tasnifida quyidagi 12 xil aksentuatsiya turlarini ko‘rsatgan. Ekstravertlik aksentuatsiyasi – shaxsiyatning psixologik xususiyati bo‘lib, u insonning tashqi dunyo bilan bo‘lgan aloqalari, odamlar bilan o‘zaro munosabatlari va energiya olish usullariga bog‘liq. Ekstravertlik aksentuatsiyasi bo‘lgan shaxslar, odatda, ijtimoiy va faol, boshqalarga ochiq va muloqotga intiluvchi bo‘ladi. Biroq, ekstravertlikning ortiqcha va kuchaygan shakli aksentuatsiya sifatida namoyon bo‘lib, bu shaxsning o‘zining shaxsiy va ichki hissiyotlariga kam e’tibor berib, faqat tashqi muhitga, odamlar bilan aloqaga, yangiliklarga va faoliyatga ko‘proq urg‘u berishini anglatadi.Introvertlik aksentuatsiyasi – introvertlar o‘z ichki dunyosiga ko‘proq qiziqishadi va tashqi muhitga kamroq e’tibor berishadi. Ular odatda uyushmagan va noaniq vaziyatlardan qochadilar. Skeptik aksentuatsiyasi – psixologiyada shaxsiyatning bir turi bo‘lib, unda odamlar doimiy ravishda shubha, tashvish va noaniqlikni his qilishadi. Bu turdagi shaxslar boshqalarning fikrlariga yoki o‘zlarining qarorlariga ishonmaslikka moyildirlar va odatda, har qanday vaziyatda xavf- xatarlarga e’tibor qaratadilar. Skeptik aksentuatsiyasiga ega bo‘lgan shaxslar doimiy ravishda xavfsizlikni, ishonchlilikni va barqarorlikni izlashadi. Ular shubha va ehtiyotkorlikni ko‘proq qadrlaydilar, bu esa ular uchun hayotdagi turli vaziyatlarda qiyinchiliklar yaratishi mumkin. Korrektiv aksentuatsiyasi – psixologiyada shaxsiyatning bir turi bo‘lib, unda odamlar o‘z qarorlariga, fikrlariga va xatti-harakatlariga yuqori darajada ishonadilar. Bunday shaxslar ko‘pincha o‘z fikrlarini boshqalarga to‘g‘ri va adolatli deb isbotlashga intiladilar. Ular boshqalarning fikrlarini hisobga olishdan ko‘ra, o‘zlarining qarorlarini va nuqtai nazarlarini himoya qilishga harakat qiladilar. Korrektiv aksentuatsiyasi bo‘lgan shaxslar, odatda, mustahkam pozitsiyaga ega bo‘lishadi va boshqalarga o‘z fikrlarini o‘tkazishda muvaffaqiyatli bo‘lishadi. Biroq, bu holat ba’zan ularni boshqalarga bo‘lgan ishonchsizlik, muloqotdagi noaniqlik yoki ortiqcha baholashga olib kelishi mumkin. O‘ziga yo‘naltirilgan aksentuatsiyasi – bu psixologik tushuncha bo‘lib, unda shaxs o‘zining ichki ehtiyojlari, his-tuyg‘ulari va xohishlariga ko‘p