Выражение пищевых страданий во французских романах Кафки

Аннотация

Из языка главного героя процесс выявления черт и судебного разбирательства, можно сказать, имеет вполне ясный социальный облик. Они становятся социальными элементами бюрократии, которой писатель и его герой пытаются сопротивляться изнутри. Абсурд в том, что главный герой является частью этой системы. В данной статье подробно рассматривается человеческое чувство самоистязания в романе Франца Кафки. Ключевые слова: роман, писатель, текст, чтение, творчество, метод, жизнь,процесс,объект, абсурд. XX аср адабиёти тараққиётини янги йўналишга солиб юборган, инсон ва унинг умрига ўзгача муносабатни қарор топтирган Франц Кафкани дунёдаги энг ғаройиб ва тушунарсиз такдир эгаси бўлган ижодкор-ёзувчи дейиш мумкин. Франц Кафканинг асарлари инсон тафаккурини янгилади, одамга ўзгача эстетик нуқтаи назардан қараш мумкин эканлигини исботлади. Қизиғи шундаки, Кафканинг ижодий тақдири ҳам шахсий ҳаётига ўхшаш чигал эди. Ундан уч роман қолган бўлиб, учаласи ҳам тугалланмаган ва адибнинг ўлимидан сўнг чоп этилган.Ёзувчининг қаҳрамонининг тилидан хусусиятлари ошкор қилинган жараён ва суд, айтиш жоизки, тамоман аниқ ижтимоий кўринишга эгалиги маълум бўлади. Улар адиб ва унинг қаҳрамони ич- ичлариларидан қаршилик кўрсатишга уринаётган бюрократиянинг ижтимоий элементларига айланадилар. Абсурдлик шундаки, қаҳрамон (қайсидир маънода, адибнинг ўзи) шу тизимнинг бир қисми саналади. Франц Кафканинг «Жараён» романида Йозеф К.ни тамоман ҳимоясиз ҳолатда қамоққа олишади, яъни қаҳрамон ҳали уйқуси тарқалмаган ҳолатда бўлади, моҳиятан чуқур назар ташланса, оддий бир фуқаро, яъни штат котиблари, мирзо ва курьерларининг формасиз ҳолатида бўлади.Бу хусусда, ёзувчи, адабиётшунос олим Хуршид Дўстмуҳаммад шундай ёзади: «Кимдир ҳибсга олиндими, демак, ҳадемай суд жараёни бошланади. Суд жараёни асносида, одатда қандайдир ҳақиқатларга ойдинлик киритилади. Асарнинг номланиши ўқувчини биринчи навбатда шундай хаёлга ундайди. У ўзини суд жараёни ҳақидаги тавсилотларни ўқишга чоғлайди. Бироқ....»[2:5]. Бу ҳолат қаҳрамон учун қаршилик кўрсатишни қийинлаштиради, айбдорлик ҳиссини оширади, ҳатто суд уни тутиб турмаган ҳолатда ҳам у ўзини қийнайверади ва айнан гуноҳкорлик туйғусию виждон азоби қайта-қайта мана шу ғалати суд жараёнига назар ташлашга мажбур қилади, бу худди ўргимчак инига тушиб қолган ўлжанинг ҳолатига ўхшайди, Йозеф К. қаршилик кўрсатгани сайин ўралиб қолаверади, ўзини ўзи азобга маҳкум қилади. Ин тубидаги ўргимчак эса қаҳрамоннинг виждони, у борган сари қўрбонига босимни кучайтиради, руҳий қийноқларни тобора кучайтиради ва домига тортаверади. Бу хусусда 178 профессор Муҳаммаджон Холбеков шундай фикр билдиради: «Бир қарашда, «Жараён» романи қаҳрамони Йозеф К. ни ҳам бекордан бекорга ўлимга маҳкум этишган. У жазога тортилиши мумкин бўлган ҳеч қандай жиноятни содир этмаган, ўзини ҳам, бошқаларни ҳам айбсизлигига, ҳеч қандай гуноҳи йўқлигига ишонтиради. Аммо тергов жараёнида Йозеф К. ўз айбига иқрор бўлиб бораверади, айбдорлигини ҳақиқатдан ҳам ҳис эта бошлайди, банк хизматчиси сифатида эмас, балки ақлли инсон, яъни Тангри яратган жонли мавжудот ва Унинг бир ноқобил фарзанди сифатида гуноҳига иқрор бўла бошлайди»[3:164]. Алалоқибат, қаҳрамоннинг қаршилик қилиш имкониятини чегаралаб, айбдорлик ҳиссини оширади. Одамларни қисматидан айириб, руҳини синдираётган Қонун Йозеф К.ни ҳам шу тариқа ўз қисматини қабул қилишга мажбурлайди. Адабиётшуносларнинг кўпчилиги мазкур романнинг энг аҳамиятли эпизоди сифатида Прага ибодатхонасида Йозеф К. қамоқхона руҳонийси билан гаплашган жойини эътироф этишлари бежиз эмас. Камюнинг машҳур «Бегона»сидаги қаҳрамон Мерси ҳам қатл аввалидан роҳоний билан гаплашишни маъқул кўради. Гарчанд қаҳрамон жиноят қилганига қарамай, ўзини айбдор санамайди. У билан содир бўлган вазиятнинг бемаънилиги тамоман ҳадсиздир. «Жараён»даги қамоқхона руҳонийси Йозеф К.ни қилган ишларида пушаймон бўлишга чақирмайди, бироқ унга илоҳий қонунларга аралашишни ниҳоятда истаган бир одам ҳақида сўзлаб беради, қаршисида соқчи томонидан қаттиқ қўриқланадиган ёпиқ дарвозалар олдида умр ўтказади-ю, аммо ичкарига киришга журъат қилолмайди. Фақат ўлаётган куни, ёлғиз унда унинг черагасини босиб ичкарига киришга ҳуқуқ бўлганилигидан хабар топади. Қисқа ҳикоя, А.В.Карельский шундай фикр билдиради: бир қарашда маънисиз, ҳатто мантиқсиз ҳам. Бир томондан уни ичкарига соқчининг ҳайбати қўймаётгандай туюлади, иккинчи томонидан эса, ўзининг ички қаршилиги ғов бўлади. Шунчалар истаса, ичкарига кириш мумкин, бироқ ичкарида нима борлиги маълум эмас. Бошқаларга қараб умр ўтказмаслик керак эди. Инсон ўзи эркин қарор қабул қилиши керак эди[4:117]. Кафканинг бундай ғалати ҳикояси экзистенциалист файласуфларга хос услубдир. Бу билан у қисматига ичкарига кириш тақдир этилган одам, кириш дарвозаси олдида шунчаки алданганлигини кўрсатишдан иборат бўлган, деган хулосага олиб келади. Бир қатор адабиётшунослар сюжетни изоҳлашнинг бошқа имкониятини эътироф қилишади. У Кафка ижодининг яширин тақводорларга хос диний моҳиятига алоқадор. Бунга, ҳатто адибнинг биродари Макс Бродни