MÚTAJLIK BELSENDILIKTI JÚZEGE KELTIRETUǴIN TÚRTKI SIPATINDA HÁM MÚTÁLIKTI ÚYRENIWSHI METODLAR

Аннотация

Usı teziste mútájliktiń aktivlikti júzege keltiriwdegi ornı jáne onıń tiykarǵı motivatsion kúsh retindegi áhmiyetin kórip shıǵadı. Sonıń menen birge, mútájlikti úyreniwdiń zamanagóy metodları, olardıń qollanılıw tarawı hám izertlewlerde qolǵa kiritilgen nátiyjeler haqqında pikir júritiledi. Usı teziste psixologiya, pedagogika, hám insan resurslarını basqarıw tarawlarında mútájlik teoriyalerinan paydalanıw ushın paydalı bolıp tabıladı. Gilt sózler: mútájlik, aktivlik, motivatsiya, metodlar, shaxs, izertlew, psixologiyalıq mútajlikler. Kirisiw Insan iskerligi hám rawajlanıwda motivatsiyanıń roli úlken. Shaxstıń aktivligi onıń ishki hám sırtqı mútajliklerin qandırıw maqsetinde ámelge asırilatuǵın háreketler menen ańlatıladı. Psixologiyalıq hám fiziologikalıq jarlılıqlar shaxstı sırtqı dúnya menen óz-ara qatnasqa kirisiwge odaydı hám jańa jetiskenliklerge jetiwine sebep boladı. Bul maqalada mútájlikti aktivlikti keltirip shıǵarıwshı dúmpish retinde kórip shıǵamız hám de mútájlikti úyreniw metodların analiz etemiz. Tiykarǵı bólim Mútájlik - insannıń túrli mútajliklerin qandırıwǵa umtılıwın támiyinleytuǵın ishki tosqın bolıp, ol insan iskerliginiń baslanǵısh noqatı esaplanadı. Psixologiyada jarlılıqlar shaxstıń rawajlanıwı hám turpayın basqarıwshı tiykarǵı faktor retinde úyreniledi. Mútájlik tek ǵana fiziologikalıq mútajlikler menen sheklenip qalmay, bálki psixologiyalıq, social, ruwxıy hám mádeniy mútajliklerdi de óz ishine aladı. Bul mútajlikler insannıń maqsetlerin belgileydi hám oǵan málim bir iskerlik túrlerin ámelge asırıw ushın motivatsiya beredi. Mútájlik hám motivatsiya bir-biri menen tıǵız baylanıslı processler bolıp tabıladı. Motivatsiya - bul shaxstı háreketke úndewshi ishki hám sırtqı kúshlerdiń jıyındısı bolsa, mútájlik onıń tiykarı esaplanadı. Mısalı, fiziologikalıq jarlılıqlar ashlıq yamasa uyqı sıyaqlı mútajliklerden ibarat bolsa, joqarı dárejedegi psixologiyalıq jarlılıqlar óz-ózin rawajlandırıw, 936 Dekabr, 2024-Yil jámiyette óz ornın tabıw hám ushırasıwǵa bolǵan mútajlikti sáwlelendiredi. A. Maslou tárepinen islep shıǵılǵan mútajlikler iyerarxiyasında insannıń jarlılıqları tómen dárejeden (fiziologikalıq) joqarı dárejegeshe (óz-ózin ańǵarıw) bolǵan bir neshe basqıshlarda kórsetilgen. Bul iyerarxiya jarlılıqlardı aktivlikti qáliplestiriwshi dúmpish retinde tereńrek túsiniwge járdem beredi. Mútájlikti izertlew zamanagóy psixologiyada zárúrli orın iyeleydi. Izertlewler sonı kórsetedi, mútájliktiń mazmunı hám olardı qandırıw usılları hár bir shaxsda individuallıqqa iye. Usınıń sebepinen, mútájlikti anıqlaw hám analiz qılıw ushın bir neshe metodlardan paydalanıladı. Anketalar hám sorawnamalar jarlılıqlardı ólshewdiń eń kóp tarqalǵan usılı bolıp, olar shaxstıń mútajliklerin sub'ektiv bahalaw imkaniyatın beredi. Eksperimentlar bolsa qadaǵalaw etiletuǵın sharayatlarda shaxstıń motivatsion turpayın úyreniwge qaratılǵan. Baqlaw metodı arqalı shaxstıń tábiyiy sharayattaǵı háreketleri analiz etiledi, bul bolsa mútajliklerdiń kúndelik turmısdaǵı ańlatpaların úyreniwde zárúrli esaplanadı. Intervyular bolsa shaxstıń jarlılıqları haqqında tolıq maǵlıwmat alıwda qollanıladı. Zamanagóy izertlewler mútájlikti úyreniwde texnologiyalıq jantasıwlardan paydalanıwdı da usınıs etpekte. Mısalı, neyropsixologiya jarlılıqlardıń miydiń túrli aymaqları iskerligi menen baylanıslılıǵın úyrenedi, big data texnologiyaları bolsa úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı analiz qılıw arqalı túrli toparlardıń mútajliklerin boljaw imkaniyatın beredi. Bul sıyaqlı metodlar jarlılıqlardı analiz qılıwdı jáne de nátiyjeli hám keń qamtılǵan qılıw imkaniyatın beredi. Mútájlikti analiz qılıw insan iskerligi hám rawajlanıwına unamlı tásir kórsetedi. Mısalı, pedagogikalıq iskerlikte oqıwshılar hám studentlerdiń mútajliklerin úyreniw olardıń qızıǵıwshılıqları hám qábiletlerine uyqas tálim procesin shólkemlestiriwge járdem beredi. Sonıń menen birge, insan resurslarini basqarıwda xızmetkerlerdiń mútajliklerin anıqlaw hám qandırıw olardıń jumıs iskerligin asırıwǵa xızmet etedi. Mútájlikti qandırıw shaxstıń óz-ózin ańǵarıwına, psixologiyalıq teń salmaqlılıqǵa hám turmıs sapasınıń jaqsılanıwına alıp keledi. Juwmaq Mútájlik insan aktivligin qáliplestiriwshi zárúrli dúmpish esaplanadı. Shaxstıń motivatsiyası hám iskerligi kóbinese onıń mútajliklerin qandırıwǵa yo'naltiriladi. Mútájlikti úyreniw metodları tekǵana jeke rawajlanıwdı analiz etiwge, bálki jámiettiiń túrli tarawlarında nátiyjeli qararlar qabıllawǵa járdem beredi. Izertlewler sonı kórsetedi, mútajliklerdi tuwrı anıqlaw hám qandırıw shaxstı tabıs tárepke odaydı. 937 Dekabr, 2024-Yil