MATEMATIKANING BOSHQA FANLAR BILAN INTEGRATSIYADAGI AHAMIYATI

Аннотация

Currently, there is a trend towards the integration of disciplines in both theoretical and practical fields in order to obtain complete information about real-world objects. However, this problem cannot be solved within the framework of one discipline. The article reveals the essence of the integration of mathematics with other disciplines. Keywords: Integrated lesson, interaction technology, integrator, Level of integration, equal cooperation. ЗНАЧЕНИЕ МАТЕМАТИКИ В ИНТЕГРАЦИИ С ДРУГИМИ НАУКАМИ Аннотация. В настоящее время для получения полной информации об объектах реального мира наблюдается тенденция интеграции наук как в теоретической, так и в практической области. Однако эту проблему невозможно решить в рамках одной дисциплины. В статье раскрывается сущность интеграции математики с другими науками. Ключевые слова: Интегрированный урок, технология взаимодействия, интегратор, Уровень интеграции, равноправное сотрудничество. Integratsiyalashgan darslarga ehtiyoj ortishining sabablari nimada? O‘qitish jarayonida integratsiyalashgan darslar, fanlararo aloqalarning ahamiyati ortib bormoqda. Bunda o‘qituvchilarning faoliyatlari yagona maqsadda birlashadi, bu maqsadga faqatgina birgalikdagi ijodiy hamkorlik orqaligina erishilishi mumkin. Integratsiyalangan darslar taqqoslash, umumlashtirish, xulosa chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirishga yordam beradi. 936 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Zamonaviy insonning ijtimoiy, iqtisodiy va boshqa barcha faoliyatlarda faol ishtirok etishining asosiy sabablaridan biri funksional savodxonlikka erishilishi, xususan, matematik savodxonlikdir. Bunda tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari va shaxsiy qobiliyatlaridan hayotda foydalanish ko‘nikmalari hosil bo‘ladi. Integratsiyalashgan darslar tahlili Ko‘p yillik kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, o‘quvchilar, o‘rta maktab bitiruvchilari, olgan bilimlarini amaliyotda qo‘llashda qiynaladilar. Ularda mustaqil fikrlash, olingan bilimlarni o‘xshash yoki boshqa vaziyatlarga tatbiq etish ko‘nikmasi yetishmaydi. Matematika o‘qitishda qo‘llaniladigan integrativ strategiyalar, xalqaro maktablarda faol qo‘llaniladi va tadqiqotlar ularning samaradorligini isbotlaydi. Integratsiyalangan dars – bu o‘ziga xos dars turi bo‘lib, unda bir vaqtning o‘zida bir nechta fanlarni o‘rganishda bitta tushuncha, mavzu yoki hodisani o‘rganish birlashtiriladi. Integratsiyalashgan darslar bolalarda dunyoni yaxlit tasavvur qilishga, tabiatdagi, jamiyatdagi va umuman dunyodagi hodisalar o'rtasidagi bog'liqlikni tushunishga yordam beradi. Bunday darsda har doim integrator sifatida ishtirok etuvchi asosiy fan va asosiy fan mavzusini chuqurlashtirish, kengaytirish, aniqlashtirishga xizmat qiluvchi yordamchi fanlar ajratiladi. Kasbiy va ilmiy vaziyatlarda integratsiyalangan darslar o‘qitish jarayonini hayotga yaqinlashtirib, uni tabiiylashtirib, ruhlantirib, vaqtni mazmunli o‘tkazishga xizmat qiladi. Integratsiyalangan darsdan asosan quyidagi holatlarda foydalaniladi: • O‘quv reja va darsliklarda bir xil materialning takrorlanishi aniqlanganda; • Mavzuni o‘rganish uchun vaqt cheklanganda va parallel fanlardan tayyor mazmundan foydalanish istagi bo‘lganda; • Fanlararo va umumlashtirilgan kategoriyalar (harakat, vaqt, rivojlanish, miqdor va h.k.), inson hayoti va faoliyatining turli jihatlarini qamrab oluvchi qonun va tamoyillarni o‘rganishda; Qanday darsni integratsiyalangan deb hisoblash mumkin?. Bir nechta o‘qituvchining ishtiroki yoki o‘quv fanlari materiallarining mexanik birlashtirilishi integratsiya darajasining ko‘rsatkichi emas. Bu daraja quyidagilar bilan aniqlanadi: • O‘quv fanlarining tushuncha-maʼlumot sohalarining birlashuvi. U yaxshiroq eslab qolish maqsadida baʼzi faktlar va maʼlumotlarni takrorlash, darsga qo‘shimcha material kiritish va h.k. orqali amalga oshirilishi mumkin. Buning barobarida, o‘quvchilar tomonidan qo‘llanilayotgan bilimlar integratsiyalangan dasturni amalga oshirish natijasi hisoblanadimi yoki yo‘qmi, degan savolni hisobga olish lozim. Integratsiyalashgan dars namunasi Yuqori sinflarda matematika va informatika fanlaridan integratsiyalangan dars o‘tkazish foydali bo‘ladi. 11-sinfga kelib, o‘quvchilar kvadrat, darajali, logarifmik va ildizli tenglamalarni 937 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 hal qilishni bilishadi. Shuningdek, ular dasturlash bo‘yicha boshlang‘ich ko‘nikmalarga ega. Dars davomida o‘quvchilar bir necha guruhlarga bo‘linadi va har bir guruhga muayyan turdagi tenglamalarni hal qilish uchun dastur yozish va keyinchalik tenglamalarni odatiy usulda hal qilib, o‘z natijalarini tekshirish vazifasi beriladi. Dastur yozish turli tenglamalarni hal qilish algoritmlarini mustahkamlashga yordam beradi. Agar tenglamalar katta koeffitsiyentlarga ega bo‘lsa va hisob-kitoblarni qo‘lda bajarish uzoq vaqt talab qilsa, bu ham foydali bo‘ladi. Dastur o‘quvchiga tenglamaning ildizlarini tezkor baholash, ularni tikonini beradi. Integratsiyalashgan darslarni o'tkazish bo'yicha amaliy tavsiya