FOROBIYNING “FOZIL ODAMLAR SHAHRI” ASARINING ILMIY TAHLILI

Аннотация

In this article, we will get acquainted with the rare and wise thoughts about the rational state structure and human society in Abu Nasr Al-Farabi's "The City of the Virtuous" work. This book includes examples from the works "The Philosophy of Aristotle", "On the Origin of Sciences", and the treatise "On the Classification of Sciences". It is intended for historians, writers, philosophers, and readers and students interested in this field. The book discusses and perfectly illuminates the essence of Plato's laws, the philosophy of Aristotle and the art of poetry. Keywords: Abu Nasr Al-Farabi, the work "The City of the Virtuous", "The Teacher of the East", "On the Origin of Sciences", "On the Classification of Sciences" treatises. НАУЧНЫЙ АНАЛИЗ РАБОТЫ ФОРАБИ "ГОРОД ДОБРОДЕСТВЕННЫХ ЛЮДЕЙ". Аннотация. В этой статье мы познакомимся с редкими и мудрыми мыслями о рациональном государственном устройстве и человеческом обществе в произведении Абу Насра Фараби «Город добродетельных людей». В книгу включены образцы из сочинений «Аристотелевская философия», «О происхождении наук» и «О классификации наук». Она предназначена для историков, писателей, философов, а также читателей и студентов, интересующихся этой областью. В книге рассказывается о сути законов Платона, философии Аристотеля и искусстве поэзии, и это прекрасно объясняется. Ключевые слова: Абу Наср Фараби, книга «Город добродетельных людей», трактаты «Муаллими Ассаньи», «Араст Востока», «О происхождении наук», «О классификации наук». 904 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Avvalambor, bu nodir kitobimizning muallifi haqida gapirib o’tsam, Abu Nasr Farobiy Forobda o’qigan, Shomda bo’lgan, Buxoro va Samarqandda ta’lim olgan. U 160 dan ortiq asar yozgan. Bundan tashqari O’rta Osiyoning qomusiy olimi.Yunon falsafasini chuqur bilgani, va unga sharhlar bitganligi, fanlar rivojiga katta hissa qo’shgani uchun “Muallimi assoniy”, “Sharq Arastusi” kabi nomlarga sazovor bo’lgan. Farobiy ilk o’rta asrda, Sharq Uyg’onish davrida yashab ijod etgan. Alloma, eng avvalo, Arastu asarlariga sharhlar bitgan, uning naturfalsafiy g’oyalarining targ’ibotchisi va davomchisi sifatida tanilgan. Shuningdek, Aflotun, Aleksandr Afrodiziyskiy, Yevklid asarlariga sharh yozgan. U “Ilmlarning kelib chiqishi haqida”, “Ilmlarning tasnifi haqida” nomli risolasida o’sha davrda ma’lum bo’lgan 30ga yaqin ilm sohasining tavsifi va tafsilotini bayon qilib berdi. O’rta asr fanining taraqqiyotida Forobiyning ilmlar tasnifi muhim rol o’ynadi. Olimning “Ilmlarning kelib chiqishi haqida”, ”Ilmlarning tasnifi haqida” risolalarida 30 ga yaqin ilm sohasining tartibi, xarakteristikasi va tafsilotini berdi. Ilmlarning strukturasi va tizimini baholashda Forobiy asosan materialistik prinsipdan kelib chiqib, ilmda borliqning birdan-bir holati aks etishdan iborat obyektiv mezonni ilgari surdi. Forobiy fikricha, har bir fan substantsiyaning muayyan tomonini, moddiy jismlarning muayyan guruhi yoki xususiyatini o’rganadi. Olim tabiat va inson organizmiga xos bo’lgan tabiiy jarayonlarni o’rganuvchi ilmlarni birinchi o’ringa qo’ydi. Umuman Forobiy ilmlarning quyidagi strukturasini keltiradi 1.Til haqidagi ilm. U yetti bo’limdan iborat bo’lib, grammatika, poetika, to’g’ri yozuv va boshqalarni o’z ichiga oladi. 2.Mantiq. Sakkiz bo’limdan, jumladan tushuncha, muhokama, xulosa hamda muhokama metodiga taalluqli sillogistika, dialektika, sofistika va boshqalardan iborat besh bo’limni o’z ichiga oladi. 3.Matematika, yetti mustaqil ilm: arifmetika, geometriya, optika, sayyorlar, muzika, og’irlik, mexanika haqidagi ilmlardan iborat. 4.Ilm at-tabiiy va ilm al-ilohiy-tabiiy va ilohiy ilmlar yoki metafizika. 5.Siyosat ilmi (ilm al-madaniy-shahar haqidagi ilm, shaharni boshqarishilmi), yurisprudentsiya (fiqh) va musulmon teologiyasi(kalom). Mutakallimlar kalomini bilishning, filosofiyaning universal metodi, islomning nazariy asosi deb hisoblanganlari holda Forobiy boshqa ilmlar orasida unga juda kam o’rin bergan. Bu bilan Forobiy ortodoksal islom tarafdorlari talqinidagi kalomning hamma narsani o’z ichiga olish xarakterini inkor etadi. Forobiyning “Ilmlar tasnifi haqida” risolasining kirish qismida Forobiy o’zining ilmlarning tasnifi bo’yicha ishidan maqsadi haqiqatni o’rganish va tasdiqlashdan, uni yolg’ondan va haqiqat sifatlikdan farqlashdan iborat,deydi. Shu munosabat bilan u bilishning qiyinchiliklarini bayon etadi, olimning yuksak mas’uliyatini ta’kidlaydi, hamda ilmiy bilish masalalariga dogmatik 905 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 munosabatda bo’luvchi, shuningdek,aslida ilmning mohiyatini tushunmasdan turib, hamma narsani bilishni da’vo qiladigan kishilarni tanqid qiladi. Fikrimcha, bu to’g’ri. Chunki, inson ilmning mohiyatini bilmay turib, anglamay turib, hamma narsani bilishini da’vo qilishi-bu nodonlikdir. Ilm olishning chek-chegarasi yo’q. U xoh ilmiy, xoh dunyoviy bo’lsin har bir inson ilm olishi shart. Inson bilimi, aqli, fikrlashi bilan hayvondan ajralib tu