O’zbekistonda bolalar oziq ovqat mahsulotlarini barqarorlashtirish sharoitida bozorining ahamiyati

Аннотация

Ushbu maqolada bolalar oziq-ovqat mahsulotlari bozorida marketing tadqiqotlari o‘tkazish va bolalar oziq-ovqat mahsulotlari bozorining xususiyatlariga ko‘ra tasniflanishi ko‘rib chiqilgan. Bolalar oziq-ovqat mahsulotlari bozorining alohida elementlarining o‘zaro bog‘liqlik sxemasi ishlab chiqilgan. Shuningdek, bolalar oziq-ovqat mahsulotlari bozorida ko'proq tabiiylikka urg'u berish masalalari ko'rib chiqilgan. Kalit so'zlar: qishloq xo’jaligi iqtisodiyoti, bolalar, bolalar oziq-ovqati, bozor, ulgurji va chakana bozor, marketing. Hozirgi davrda bolalar oziq-ovqatlari va ichimliklariga bo'lgan talab tobora ortib bormoqda. Mamlakatimizda sifatli oziq ovqat ishlab chiqarish mamlakatimiz Prizidenti tomonidan ishlab chiqilgan islohatlar bilan birgalikda olib borilmoqda bunga yaqqol misol sifatida mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash bo’yicha O’zbekiston Respublikasi Prezidenti 2018-yil 16-yanvardagi “Mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligini yanada taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi[1] Farmoni hamda Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga moʻljallangan strategiyasi ishlab chiqilgan.Masalan, strategiyada Oʻzbekistonda 2018-yil holatiga koʻra aholi oʻrtasida umumiy toʻyib ovqatlanmaydiganlarning ulushi 6,3 foizni tashkil etishi koʻrsatib oʻtilgan. Ushbu ulushni 2025-yilga kelib 3 foizgacha kamaytirish, 2030-yilga borib nol darajaga tushurish belgilab berilgan. Bolalar uchun sotiladigan bazi mahsulotlarning umumiy ovqatlanish profili yaxshilanganligiga qaramay , bozorni bolalar oziq- ovqat mahsulotlari bilan boyitishda ayrim kamchiliklar va bog'liqlar saqlanib kelmoqda. Ushbu bo'shliqni bartaraf etishda bolalarga qaratilgan reklama va marketing qanday ahamiyatga ega ekanligini aniq belgilash zarur ahamiyatga ega. Ushbu maqolada ichki bozorni bolalar oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta'minlashda marketingni roli hamda bolalar ва o'smirlarni o'ziga jalb qilishda qo'llaniladigan marketing strategiyalari haqida gap boradi Bolalar oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonalariga, bolalar oziq-ovqat mahsulotlarining xavfsizligiga, saqlanishiga va tashilishiga bo‘lgan sanitariya-gigiyena talablari” 0059-23-son SanQvaN yangi loyihasi – bolalar oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish bilan shug‘ullanadigan korxonalarning joylashuviga, ularning sanitariya-gigiyena holatiga, bolalar oziq- ovqat mahsulotlarining xavfsizligiga, saqlash va tashishga, shuningdek, xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qo‘yilgan sanitariya-gigiyena talablarini belgilaydi. 152 “MILLIY IQTISODIYOTNI ISLOH QILISH VA BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi Mazkur sanitariya qoidalarni ishlab chiqishda mahsulot xavfsizligiga doir talablar belgilangan Kodeks Alimentarius komissiyasi qoidalari va prinsiplari tavsiyalaridan foydalanilgan.[2] Shuningdek, ushbu loyihaga quyidagi yangi talablar kiritildi: tushunchalarga qonun hujjatlariga mos o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilgan; korxonalarning joylashuvi va hududiga qo‘yiladigan sanitariya-gigiyena talablariga bolalar oziq-ovqat mahsulotlarining modda va kimyoviy tarkibiga qo‘yilgan sanitariya-gigiyena talablariga; bolalar oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligini ta’minlash choralariga; dezinfeksiya, dezinseksiya, dezatizatsiya tadbirlari; xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qo‘yiladigan sanitariya-gigiyena talablariga Kodeks Alimentarius komissiyasi qoidalari va prinsiplari tavsiyalarida berilgan talablariga moslashtirildi. Bolalar oziq-ovqat mahsulotlari bozorini tahlil qilishda undagi jarayonlar xususiyatlariga alohida e'tibor qaratilishi lozim. Birinch navbatda sotuvchilar va xaridor o'rtasidagi munosabatlar vosirachilarning o'ziga xos xususiyatlari hisoblanib, ishlab chiqaruvchi tomonidan oziq- ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmini o'z vaqtida oshirish yoki kamaytirish iloji bo'lmagan holatlarda ham oziq- ovqat iste'molini xaaridor uzoq vaqt davomida ushlab turolmasligidir. Shu sababli iste'molchi tomonidan ham, ishlab chiqaruvchi tomonidan ham, ma'lim bir tizim sifatida bozorning o'ziga xos xususiyati sifatida tan olinishi kerak. Shunday qilib, har doim ham bozorning asosiy tarkibiy qismlari talab va taklif narx tizimidan kelib chiqib, boshqa tomonning pozitsiyasiga mos ravishda javob bera oladi. [3] Bolalar oziq- ovqat mahsulotlari bozorining turlari: - Hududiy qamrov jihatidan -Ta'minot jihatdan -Tovar harakatiga qarab -Saqlash muddatiga qarab Bolalar oziq- ovqat mahsulotlari bozori hududiy qamrovi bo'yicha dunyo davlatlararo, umummilliy, mintaqaviy, va mahalliy bozorlarga bo'linadi. Ta'minot nuqrai nazaridan, eksport qiluvchi va import qiluvchi bozorlarga ajratiladi. Tovarlar harakati shakliga ko'ra ulgurji (B2B) va chakana(B2C) bozorlar ajralib turadi, saqlash muddati bo'yicha uzoq muddatga mo'ljallangan tovarlar ozori va tez buziladigan mahsulotlar bozori kabi tasniflanishi maqsadga muvofiq. Turli xil oziq- ovqat bozrlari to'lov qobiliyatiga bo'lgan talabning past darajadan yuqori darajasiga farq qilad