XARAKTER AKSENTUATSIYASIN ÚYRENIW METODLARI

Аннотация

Bul teziste xarakter aksentuatsiyasınıń teoriyalıq tiykarları, onıń insan ózligine tásiri hám aksentuatsiyani úyreniw metodları analiz etiledi. Aksentuatsiyanıń psixologiyalıq qásiyetleri hám olardı anıqlawda qollanılatuǵın tiykarǵı diagnostik usıllar, atap aytqanda, testler hám baqlaw metodları talqılaw etiledi. Izertlew nátiyjeleri aksentuatsiyani anıqlaw arqalı shaxs menen islewde nátiyjeli jantasıwlardı islep shıǵıw imkaniyatın beredi. Gilt sózler: xarakter aksentuatsiyasi, shaxs, metodlar, psixodiagnostika, testler, minez- qulıq, shaxs psixologiyasi. Kirisiw Xarakter aksentuatsiyasi - bul shaxstıń arnawlı bir qásiyetleri hádden tıs kusheytiwi nátiyjesinde onıń turpayına tásir etiwshi jeke ayrıqshalıqlar bolıp tabıladı. Psixologiyada bul fenomen shaxs qásiyetleri norma hám patologiya aralıǵinda bolǵan jaǵday retinde túsiniledi. Aksentuatsiya insannıń túrli turmıslıq jaǵdaylarda qanday qatnasda bolıwın, onıń sezimiy jáne social ózin tutıwın belgileydi. Usınıń sebepinen aksentuatsiyani úyreniw tekǵana shaxstıń turpayın túsiniwde, bálki onıń rawajlanıwın tuwrı basqarıwda zárúrli áhmiyetke iye. Bul maqala xarakter aksentuatsiyasınıń mánisin hám olardı úyreniw metodların kórsetip beredi. Tiykarǵı bólim Xarakter aksentuatsiyasi psixologiyada K. Leonhard hám A. E. Lichkolar tárepinen tereń úyrenilgen. K. Leonhard aksentuatsiyani shaxstıń ayırım xarakter qásiyetleriniń hádden tıs rawajlanıwı dep tariyplagan. Ol insan ózligin sırtqı faktorlarǵa qanday iykemlesiwi arqalı analiz etken hám aksentuatsiyanıń bir neshe túrlerin ajıratıp kórsetken. A. E. Lichko bolsa aksentuatsiyani tiykarlanıp óspirimlik dáwirinde rawajlanıwshı ayrıqshalıqlar dep bahalaǵan hám olardı túrli jeke-social kórinetuǵın bolıwı arqalı klassifikaciyalaǵan. 863 Dekabr, 2024-Yil Aksentuatsiyasın úyreniw maqsetinde bir qatar metodlar islep shıǵılǵan. Bul metodlar aksentuatsiyani anıqlaw, shaxstıń turpayı hám psixologiyalıq jaǵdayın analiz qılıw imkaniyatın beredi. Tómende tiykarǵı metodlar kórsetip berilgen: Sorawnamalar hám testler Psixologiyada xarakter aksentuatsiyasini anıqlawda test usılları eń kóp qollanıladı. K. Leonhardnıń " Shaxs aksentuatsiyasi diagnostikası" sorawnaması hám A. E. Lichkonıń óspirimler ushın islep shıqqan " Xarakter aksentuatsiyasi túrleri" testi buǵan baylanıslıǵı eń ataqlı qurallar bolıp tabıladı. Bul testler shaxstıń aksentuatsiya túrlerin anıqlaw hám olarǵa ataq beriwde nátiyjeli esaplanadı. Sonıń menen birge, MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory) sıyaqlı keń kólemli psixologiyalıq testler de qollanıladı. Baqlaw usılı Baqlaw usılı arqalı shaxstıń turpayı hám sezimiy reaksiyaları real turmıslıq sharayatlarda analiz etiledi. Bul metod, ásirese, óspirimlik dáwirinde aksentuatsiyanıń kórinetuǵın bolıwın úyreniwde paydalı bolıp tabıladı. Insannıń túrli jaǵdaylarda ózin qanday tutıwı, stresske qatnası jáne social ortalıqqa maslasıwshılıǵı baqlanadı. Klinikalıq sáwbet Klinikalıq sáwbet metodında shaxs menen tikkeley ushırasıw arqalı onıń sezimiy hám jeke qásiyetleri anıqlanadı. Bul usıl aksentuatsiya túrleriniń tereńrek analizin ámelge asırıwda járdem beredi. Sáwbet dawamında shaxstıń mútajlikleri, qızıǵıwshılıqları, qarawları hám máseleleri haqqında tolıq maǵlıwmat jıynaladı. Eksperiment usılı Eksperiment usılı aksentuatsiya hám minez-qulıq arasındaǵı baylanıslılıqtı úyreniw ushın qollanıladı. Mısalı, stressli yamasa qıyın sharayatlar jaratılǵan jaǵdaylarda shaxstıń ózin qanday tutıwı analiz etiledi. Bul usıl aksentuatsiyanıń konkret kórinetuǵın bolıw qásiyetlerin úyreniwge múmkinshilik beredi. Óz-ózin bahalaw metodları Bul usılda shaxstıń ózi óz turpayı hám jeke qásiyetlerin qanday bahalawı uyreniledi. Test hám sorawnamalar járdeminde respondenttiń ózin qanday aqıl etiwi haqqında maǵlıwmat alınadı. Óz-ózin bahalaw aksentuatsiyanıń subyektiv sezimler menen baylanıslılıǵın anıqlawda qol keledi. Toparlıq metodlar Aksentuatsiyani úyreniwde toparıy metodlar, mısalı, trenıńlar hám rolli oyınlar da qollanıladı. Bul usıl arqalı shaxstıń toparlıq jaǵdaylarda qanday aksentuatsiya qásiyetlerin 864 Dekabr, 2024-Yil kórinetuǵın etiwi uyreniledi. Toparıy dinamikanı analiz qılıw shaxstıń social ortalıqtaǵı ózin tutıw usılın anıqlawǵa járdem beredi. Xarakter aksentuatsiyasınıń bir neshe túrleri bar. Mısalı, gipertimik, introvert, emotsional, demonstrativ hám basqa túrler. Hár bir tur ayriqsha minez-qulıq hám sezimiy ayrıqshalıqlarǵa iye bolıp, olarǵa jantasıw jekelestirilgen bolıwı kerek. Aksentuatsiyani anıqlaw hám olardı tuwrı basqarıw arqalı shaxstıń múmkinshiliklerin maksimal dárejede ashıp beriw múmkin. Aksentuatsiyani anıqlawdıń ámeliy qollanılıwı Xarakter aksentuatsiyasini úyreniw hám anıqlaw túrli tarawlarda, atap aytqanda, tálim, kadrlar basqarıwı, klinikalıq psixologiya hám jeke rawajlanıw programmalarında qollanıladı. Mısalı: Bilimlendiriw tarawında: Oqıtıwshılar oqıwshılardı jaqsılaw túsiniw hám olarǵa individual jantasıwdı támiyinlew ushın aksentuatsiyani anıqlawdan paydalanadı. Kadrlar basqarıwında: Xızmetkerle