ЎЗБЕКИСТОН КОНСТИТУЦИЯСИ: ИНСОН ҚАДРИ, ҲАЛҚ МАНФААТИ ВА ЖАМИЯТ-ДАВЛАТ МУНОСАБАТЛАРИНИ ТАРТИБГА СОЛУВЧИ АСОСИЙ ҚОНУН

Аннотация

The article analyzes the Constitution of our country, its development, and the essence of amendments and additions made to this legal document in recent years. Additionally, it highlights normative-legal acts related to the implementation mechanisms of these norms. Keywords: Constitution, sovereign state, democratic state, rule of law, social state, contradictions in legislation, inviolability of rights and freedoms, state governance, local government bodies, judicial-legal sphere. КОНСТИТУЦИЯ УЗБЕКИСТАНА: ОСНОВНОЙ ЗАКОН РЕГУЛИРУЮЩИЙ ЧЕЛОВЕЧЕСКИЕ ДОСТОИНСТВО, ОБЩЕСТВЕННО-ГОСУДАРСТВЕННЫЕ ОТНОШЕНИЯ Аннотация. В статье анализируется Генеральная конституция нашей страны и ее развитие, содержание изменений и дополнений, внесенных в этот правовой документ за последние годы. Также разъяснены нормативно-правовые документы, связанные с механизмами реализации этих норм. Ключевые слова: Конституция, суверенное государство, демократическое государство, правовое государство, социальное государство, коллизия законодательства, права и свободы неприкосновенны, государственное управление, органы местного самоуправления, судебная власть. 448 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Кириш. Маълумки, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг янги таҳрири 2023 йил 1 майдан эътиборан кучга кирди. Бунга 2023 йилнинг 30 апрел куни бўлиб ўтган референдум натижасига кўра 11 та моддадан иборат Ўзбекистон Республикасининг Конституциявий қонуннинг қабул қилиниши асос бўлди1. Бунга қадар 1992 йилдан буён Констититутцияга жами 15 марта ўзгартиш киритилган эди. Бу сафар эса ўзгаришлар кўлами катталиги сабаб ҳужжатнинг янги таҳрири қабул қилинди. Янгиланиш натижасида, бош қомусдаги моддалар сони 128 тадан 155 тага, ундаги нормалар эса 275 тадан 434 тага ошди. Умуман, олганда конституция 65 фоизга янгиланган. Материал ва методлар. Ўзбекистон Республикаси Янги таҳрирдаги Конституциясини ҳуқуқий таҳлил асосида илмий тадқиқ қиламиз. Янги Конституциявий нормаларининг бугунги кундаги зарурати ҳақида мулоҳаза юритамиз. Тадқиқот натижалари. Шу ўринда Ўзбекистон Республикаси Конституциясига киритилган ўзгартиришлар ва янги нормалар ҳақида бироз тўхталиб ўтсак. Хусусан, Конституциянинг 1-моддаси: «Ўзбекистон — бошқарувнинг республика шаклига эга бўлган суверен, демократик, ҳуқуқий, ижтимоий ва дунёвий давлат. Давлатнинг «Ўзбекистон Республикаси» ва «Ўзбекистон» деган номлари бир маънони англатади», деб таъкидланган. Киритилган мазкур ўзгартиришлар натижасида суверен давлат Ўзбекистон мустақиллигининг умумий ва ажралмас белгиси бўлиб, ички ва ташқи сиёсатда тўлиқ мустақил эканлигини англатса, демократик давлат эса инсонпарварлик қонунларига асосланган, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий ҳолати ва сиёсий қарашларидан қатъий назар, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаб берадиган давлат эканлиги мустаҳкамланган. Ёки ҳуқуқий давлат деганда, давлат ўз фаолиятини, жамият ва фуқароларнинг яшаш тарзини фақат Конституция ва қонунлар асосидагина амалга оширилишини таъминлаши, натижада, давлат органлари ва мансабдор шахслар қонун устуворлиги асосида халқ манфаатлари учун ишлайди, унга хизмат қилиши назарда тутилган. Ушбу нормадаги ижтимоий давлат ҳар бир инсон учун фаровон турмуш даражаси, хусусан сифатли таълим, кафолатли тиббий хизмат, муносиб меҳнат шароити ва адолатли иш ҳақи, пенсия ва нафақалар, ижтимоий ёрдам ва хизматлар тизими яратилган, уй-жойли бўлиш шароити мавжуд бўлган, ижтимоий тафовутлар юмшатилган, мувозанатлашган, ҳеч бир 1 Ўзбекистон Республикасининг 1 май 2023 йилдаги « Ўзбекистон Республикаси Конституцияси тўғрисида»ги ЎРҚ-837-сон Конституциявий қонуни // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.05.2023 й., 03/23/837/0241-сон 449 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 фуқаро ўз муаммолари билан ёлғиз қолмайдиган адолатли давлатдир деб таърифланган бўлса, Ўзбекистонни дунёвий давлат сифатида белгилаш – дунёвий тараққиёт, турли дин ва мазҳаблар ўртасида бағрикенглик ва тотувликни мустаҳкамлашга, диний бирлашмаларнинг мустақил фаолият юритишига, дин ва эътиқод эркинлигини таъминлашга хизмат қилади. Янги конституциянинг 154-моддаси билан, 1-моддадаги қоидаларни қайта кўриб чиқиш мумкин эмас, деб белгиланди. Худди шунингдек, 154-модданинг ўзидаги айнан шу қоидадан иборат банд ҳам қайта кўриб чиқилиши мумкин эмаслиги қатъий мустаҳкамланган. Бошқача айтганда, бу норма – Ўзбекистон ҳеч қачон демократиядан воз кечмаслиги, ҳуқуқий давлатчиликка содиқлиги назарда тутади. Конституциямизнинг бошқа барча нормаларида юқоридаги санаб ўтганимиз – барча принципларни рўёбга чиқаришга қаратилган механизмлар ва кафолатлар мустаҳкамланган. Бош қонунимизнинг 15-моддагасига киритилган ўзгаришга кўра Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Демак, конституциянинг тўғридан тўғри амал қилиши фуқароларга нафақат қонунлар, балки бевосита конституциядаги нормаларга ҳам асосланган ҳолда иш олиб б