A.TUREKEEVANIŃ GÚRRIŃLERINDE TURMIS SHINLIǴINIŃ SÁWLELENIWI

Аннотация

In this article, the possibility of presenting the reality of life in literary and artistic form was studied on the example of A.Turekeeva's stories. In this, some stories from the writer's collection of stories "Test of Fate" were considered. It was found that the conflict between the hero and the society in the stories is a way of embodying the reality of life. Key words: writer, stories, reality of life, hero, image, conflict, character. ВОПЛОЩЕНИЕ РЕАЛЬНОЙ ЖИЗНИ В РАССКАЗАХ А.ТУРЕКЕЕВОЙ Аннотация. В данной статье на примере рассказов А.Турекеевой исследована возможность представления жизненной действительности в литературно- художественной форме. При этом были рассмотрены некоторые рассказы из сборника рассказов писателя «Испытание судьбы». Установлено, что конфликт героя и общества в рассказах является способом воплощения реальности жизни. Ключевые слова: писатель, рассказ, реальность жизни, персонаж, образ, конфликт, характер. Turmıs shınlıǵın jaratıwǵa háreket etip atırǵan jazıwshı aldında bir qatar shártler hám ámeller turadı. Eń aldı menen, turmıslıq haqıyqattı buzbaw, bórttirip jibermew, ekinshiden hám eń tiykarǵısı sol turmıslıq waqıya-hádiyselerdi kórkem haqıyqat dárejesine alıp shıǵa alıw. Qazaq ilimpazı Saǵat Áshimbaev aytqanınday, “Ádebiyat degenimiz – shınlıq sóziniń sinonimi”.1 Haqıyqıy kórkem dóretpe tınımsız miynettiń, izlenistiń jemisi. Ómirdegi shınlıqtı durıs tabıwdıń ózi ańsat emes. Sonday-aq, kórkem shınlıqtı dál beriw onnan da qıyın is esaplanadı. 1 Сағат Әшімбаев ТАҒЫЛЫМ ТАМЫРШЫСЫ. Ana tili № 14, 11-aprel. 2024-jıl, 10-бет 399 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Oydan shıǵarılǵan waqıyalar menen kewilden keshirilgen qaharmanlardı ómirdiń boyawına salıp, shınlıq tiykarında beriw barlıq jazıwshılardıń da qolınan kele bermeydi. Demek, ádebiyattıń tiykarı, onı dúnyaǵa keltiretuǵın tiykarǵa faktor – ómir, yaǵnıy turmıs esaplanadı. Ol tawsılmaytuǵın jaratılıw qúdiretine, jańalanıwlarǵa, ósiw hám rawajlanıwǵa iye eken, ádebiyat ta oǵan sáykes túrde usı qaǵıydaǵa boysınadı, ol da dúnyaǵa kelip, rawajlanıwǵa baǵdar aladı. Gúrrińde syujet kóbinese bir qaharmannıń átirapında shólkemlesken bolıp, qaharmanları az bolıwına qaramastan, bas qaharmannıń xarakteri gúrrińdegi basqa personajlar járdeminde tolıǵıraq ashılıwı kerek. Gúrriń janrında kóbinese konflikt basqa iri janrlardaǵıday uzaq waqıtlıq bolmaydı hám óz ishine úlken qarama-qarsılıqlardı qamtıy bermeydi. Mine, usı konflikt járdeminde qaharman obrazı ele de tereń ashılıp, turmıs haqıyqatlıǵın kórkem sáwlelendiriwge xızmet etedi. Konflikt sóziniń mánisi “qarama-qarsılıq” degendi bildirip, barlıq janrlarda qaharman xarakterin ele de ashıwda úlken xızmet atqaradı. Qaharmannıń minez-qulqı, ózin uslawı, qorshaǵan ortalıqqa múnásibeti usı syujetlik elementte óz kórinisin tabadı. Kórkem shıǵarmada konflikt shártli túrde birneshe túrge bólinedi. Solardan, psixologiyalıq (qaharmannıń ishki ruwxıy gúresleri, qarama-qarsılıqlar yaki ishki sezimler gúresi kibi), sociallıq (hár qıylı sociallıq toparlar mápleri jolındaǵı qarama-qarsılıqlar), shańaraqlıq (shańaraq baxıtı, tınıshlıǵı ushın gúres), jeke- intim (jeke hám sociallıq mápler ortasındaǵı gúres kibi) konfliktler bolıwı múmkin.2 A.Turekeevanıń gúrrińlerinde qaharman obrazın ele de tereń ashıwda hám dáwir haqıyqatlıǵın beriwde konfliktler belgili dárejede xızmet atqaradı. “Tastan shıqqan gúl” dep atalǵan gúrrińi bas qaharman Baxıttıń átirapındaǵı adamlar menen soqlıǵısıwları tiykarında berilgen. Baxıttıń ata-anası óz ara muhabbat tiykarında shańaraq qurǵan, dáslepki waqıtlarda olarǵa hámmeniń háwesi kelgen. Biraq waqıt ótip, Baxıttıń ákesi Murat náshebentlikke berilip, shańaraǵına itibarı azayadı, bul waqıt ishinde perzenti Baxıt tuwıladı. Lekin balası da ákesin tuwrı jolǵa ózgerte almaydı, kúyewiniń bunday háreketlerin kótere almay júrgen Aynura da balasına mehir beriwdiń ornına hámme ashıwın perzentinen aladı. Usınday jaǵdayda Baxıttıń balalıǵı qıyınshılıqta, heshqanday jıllı sóz esitpey óte beredi. Ol mektepte oqıp júrgen waqıları ákesi qaytıs bolıp, anası menen onıń jaǵdayı burınǵıdan da beter tómenleydi. Ákesiniń tuwısqanları olarǵa járdem etiwdiń ornına inisiniń úyin hám baylıqların bosatıp beriwdi talap etedi hám olar ózleriniń úyine de sıymay Aynuranıń tuwılıp ósken úyine ketedi. Bul jerde de Baxıt erkin júre almaydı. Anası da kóp uzamay sırt elge jumıs islep ketedi. 2 Шукуров Н, Хотамов Н, Холматов Ш, Маӽмудов М. «Адабиётшуносликка кириш». Тошкент, «Ўқитувчи». 1979. 86-б 400 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 Bunnan keyin Baxıt birotala jetimsirep qaladı, jeńgesi oǵan kún bermeydi, ya tamaǵı toymaydı, ya kiyimi pútin emes. Usılay etip, Baxıttıń átirapındaǵılar oǵan qarama-qarsı kózqarasta boladı. Anası da sırtta júrip, basqa shańaraq qurıp ketedi de, balasın yadınan da shıǵaradı. Mektepti tamamlaǵan Baxıt joqarı oqıw ornına da túse almaydı, onıń ornına bazarda márdikarlıq etip júredi, tapqanların jeńgesiniń qolına ákelip tapsıradı. Gú