BOSHLANG`ICH SINFLARGA MATEMATIKA ELEMENTLARINI SINGDIRISHDA PSIXOLOGIK YONDASHUV

Аннотация

In this article, the issues of psychological approach to the introduction of elements of mathematics to elementary grades are analyzed. Kalit so‘zlar: Psixologik yondashuv,boshlang`ich ta'lim,matematika elementlari,ta'limda motivatsiya,o`quv jarayonlari,kreativ ta'lim,innovatsion metodlar,aqliy rivojlanish,qiziqish uyg'otish. Ключевые слова: Психологический подход, начальное образование, элементы математики,мотивация в обучение, учебные процессы, кредитное обучение, инновационные методы, интеллектуальное развитие, пробуждение интереса Key words: Psychological approach, Primary education, elements of mathematics, motivation in education, educational processes, creative education, innovative methods, intellectual development, arousing interest. Matematika ta'limining boshlang`ich bosqichi nafaqat fan asoslarini o`rganish,balki o`quvchilarning aqliy va mantiqiy qobiliyatlarini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega.Bunda psixologik yondashuv asosida ishlash o`quv jarayonining samaradorligini oshiradi,chunki bolalarning yosh xususiyatlari va ruhiy holatini inobatga olish muhimdir. Matematika va psixologiyaning o`zaro bog`liqligi. Matematika ko`nikmalari o`zlashtirish jarayonida bolalar faoliyatiga ta'sir qiluvchi omillar quyidagicha: 1.Yoshga xos psixologik xususiyatlar-bolalarning diqqat,xotira va mantiqiy tafakkur qobiliyatlari turli bosqichlarda turlicha namoyon bo`ladi. 2. Qiziqish uyg`otish-bolalar matematik topshiriqlarga qiziqishi orqali fanga munosabatini shakllantiradi. 3. Motivatsiya-o`quv jarayonida rag`batlantirish,maqtov va o`yin shaklidagi mashqlar muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotlarda keltirilishicha,interaktiv o`qitish usullari, masalan, o`yinlar, rol o`ynash, guruhli ishlarni qo`llash matematika elementlarini singdirishda samarali ekanligi aytiladi.Bu usullar bolalarni faol ishtirok etishga rag`batlantiradi va o`quv jarayonini ular uchun qiyin bo`lmaslikka yordam beradi. O`yinlar orqali o`qitishda bolalarga matematik masalalarni kreativ va mantiqiy fikrlashga harakat qilishga ko`maklashish mumkin. 284 www.namspi.uz universaljurnal.uz Matematika o`qitishda motivatsiya juda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotlarda ta'kidlanishicha,ta'limda rag`batlantirish,maqtov va fikr bildirishning psixologik usullari o`quvchilarning qiziqishini uyg`otishda foydalanilishi kerakligi aytiladi. Mukofotlar: Kichik mukofotlar yoki haqiqiy hayotda qo`llanishga yaqin bo`lgan mukofotlar bolalarning qiziqishini oshiradi. Ijobiy munosabat: O`qituvchi bolalarga o`zgarishlarni ko`rsatish va muvaffaqiyatlarni nishonlashga karakat qiladi. Shaxsga yo`naltirilgan yondashuv bolalarning individual xususiyatlarini hisobga olishni nazarda tutadi.Har bir bolaning emotsional holati,o`qishdagi qiziqishi va qobiliyatlari turlicha bo`lishi mumkin,shuning uchun individual yondashuv juda muhimdir. Matematika va hayotga aloqadorlik: Tadqiqotlarda matematika elementlarini hayotga aloqador qilish usullari, ya’ni amaliy va hayotiy misollar orqali bolalarga matematikadan foydalanish imkoniyatlari haqida tushuncha berish, ularning ta’limga qiziqishini oshirishda samarali ekani ta’kidlangan. Hayotiy misollar bolalarning matematika faniga bo‘lgan qiziqishini kuchaytirib, uni amaliy jihatdan qabul qilishlariga yordam beradi. Matematika ta'limining boshlang`ich bosqichi nafaqat fan asoslarini o`rganish,balki o`quvchilarning aqliy va mantiqiy qobiliyatlarini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega.Bunda psixologik yondashuv asosida ishlash o`quv jarayonining samaradorligini oshiradi,chunki bolalarning yosh xususiyatlari va ruhiy holatini inobatga olish muhimdir. Matematika va psixologiyaning o`zaro bog`liqligi. Matematika ko`nikmalari o`zlashtirish jarayonida bolalar faoliyatiga ta'sir qiluvchi omillar quyidagicha: 1.Yoshga xos psixologik xususiyatlar-bolalarning diqqat,xotira va mantiqiy tafakkur qobiliyatlari turli bosqichlarda turlicha namoyon bo`ladi. 2.Qiziqish uyg`otish-bolalar matematik topshiriqlarga qiziqishi orqali fanga munosabatini shakllantiradi. 3.Motivatsiya-o`quv jarayonida rag`batlantirish,maqtov va o`yin shaklidagi mashqlar muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotlarda keltirilishicha, interaktiv o`qitish usullari, masalan, o`yinlar,rol o`ynash, guruhli ishlarni qo`llash matematika elementlarini singdirishda samarali ekanligi aytiladi.Bu usullar bolalarni faol ishtirok etishga rag`batlantiradi va o`quv jarayonini ular uchun qiyin bo`lmaslikka yordam beradi. O`yinlar orqali o`qitishda bolalarga matematik masalalarni kreativ va mantiqiy fikrlashga harakat qilishga ko`maklashish mumkin. Matematika o`qitishda motivatsiya juda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotlarda ta'kidlanishicha,ta'limda rag`batlantirish,maqtov va fikr bildirishning psixologik usullari o`quvchilarning qiziqishini uyg`otishda foydalanilishi kerakligi aytiladi. Qiyinchiliklar va ularni yengish: 285 www.namspi.uz universaljurnal.uz Tadqiqotlarda ta’lim jarayonida bolalar matematika fanidan qiyinchiliklarga duch kelishi mumkinligi qayd etilgan. Bu qiyinchiliklar psixologik holat bi