O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID FIKRLAR

Аннотация

In this article, there is a whole system of consistent views on family and family relations and family education in the Holy Qur'an, Hadith Sharifs, which includes all aspects aimed at the formation, development and strengthening of the family. If these views are averaged from theological point of view, it is stated that they are compatible with everyday life because they arise from the demands of people's lifestyles and family relationships. Key words: Holy Qur'an, Hadith Sharif, Ibn Sina's work called "Tadbiri al-Manozil", "Avesta", Muhammad ibn Musa al-Khorazmi, Abu Nasr Farabi, Abu Rayhan Beruni, Abu Ali Ibn Sina, Muhammad Qashg Ariy, Yusuf Khos Khajib, Kaikovus, Alisher Navoi, Husayn Vaiz Koshifi. МЫСЛИ О СЕМЕЙНОЙ ПЕДАГОГИКЕ В СРЕДНЕВЕКОВЬЕ Аннотация. В данной статье представлена система последовательных взглядов на семью и семейные отношения и семейное воспитание в Священном Коране, хадисах Шарифов, которая включает в себя все аспекты, направленные на формирование, развитие и укрепление семьи. Если эти взгляды усреднить с богословской точки зрения, то констатируется, что они совместимы с повседневной жизнью, поскольку вытекают из требований образа жизни людей и семейных отношений. Ключевые слова: Священный Коран, Хадис Шариф, труд Ибн Сины «Тадбири аль- Манозиль», «Авеста», Мухаммад ибн Муса аль-Хоразми, Абу Наср Фараби, Абу Райхан 353 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Беруни, Абу Али ибн Сина, Мухаммад Кашг Арий, Юсуф Хос Хаджиб, Кайковус, Алишер Навои, Хусейн Вайз Кошифи. Eramizdan avvalgi 528-529 yillar orasida buyuk mutafakkir Zardusht tomonidan yaratilgan “Avesto” kitobida ham ta’lim-tarbiyaga, axloq-odobga oid qator g‘oya va qarashlarni ko‘rish mumkin. “Avesto”da ta’kidlanishicha, tarbiya hayotning tayanchi, shu boisdan har bir yoshni yaxshi o‘qish va yozishga o‘rgatish lozim. Uni yosh paytidanoq mehnat qilib, mehnatning tagi rohat ekanligini anglatish uchun daraxt ko‘chati o‘tkazishga, uy-ro‘zg‘or qurollari yasash, erga ishlov berish va chorva bilan shug‘ullanishga o‘rgatilishi shart. Zotan uning fikricha yaxshi va ezgu ishlar yaratish uchun kishi mehnat qilishi zarur, o‘z qo‘llari bilan moddiy noz-ne’matlar yaratmas ekan, u yashash lazzatini ham his qilmaydi, hayotning qadriga ham etmaydi. U yuqoridagi fikrni davom ettirib, “Inson nafaqat mehnati tufayli o‘zini va oilasini boqadi, balki unda erga va yurtga bo‘lgan muhabbati ham paydo bo‘ladi. Zotan har bir inson o‘zi o‘sibg‘ulg‘aygan zaminni, mamlakatni eng yazshi va go‘zal mamlakat deb tushunmog‘i kerak”. Uning bu fikrlaridan har bir inson faqat o‘zining emas balki farzandlarini ham mehnatsevar qilib tarbiyalashi lozim. Chunki mehnatsevar bo‘lmasdan turib, o‘z erini, o‘z Vatanini seva olmasligi tabiiy. Islomda oilaviy tarbiyaning o‘ziga xos xususiyatlari ham ko‘rsatib o‘tiladi. Bu xususiyatlar musulmonchilik talablaridan kelib chiqqan bo‘lib, insonni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash haqidaga umumiy g‘oya bilan bog‘liq. Musulmon oilalarida kuyov va kelinning avlod-ajdodlarining kelib chiqishini o‘rganish, jismoniy va ma’naviy poklikga e’tibor berish an’anaga aylangan. Islomiy ma’naviyatda bolani oilada axloqiy tarbiyalash ha qidagi qarashlar insoniylikga, ezgulikga va yaxshlikga da’vat etgan uchun ham umuminsoniy mazmunga egadir. Shunga ko‘ra, islom musulmonlariga xos bo‘lgan diniy qadriyatgina bo‘lib qolmasdan, balki umuminsoniy qadriyatdir. Milliy mustaqillik natijasida dinga va diniy qadriyatlarga bo‘lgan munosabat tubdan o‘zgardi va u oilada bolalarni axloqiy tarbiyalashning muhim omillaridan biriga aylanib, oilada tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirishga yordam bermoqda. SHarq mutafakkirlarining ta’lim-tarbiya, oila va oilaviy tarbiya ha q idagi qarashlari islom mafkurasi va uning qobig‘ida shakllangan. Sharq mutafakkirlari ijodida aks etgan umuminsoniy g‘oyalar islomiy ma’naviyat bilan hamohangdir. SHarq mutafakkirlarining ilmiy merosida oila va oilada farzand tarbiyasi masalalariga katta e’tibor berganlar. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy, Abu Nasr Farobiy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali Ibn Sino, Muhammad qoshg‘ariy, YUsuf Xos Xojib, Kaykovus, Alisher Navoiy, Xusayn 354 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Voiz Koshifiy kabi mutafakkirlarning qator asarlarida bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash masalalari o‘rtaga qo‘yilgan va ularni hal etish yo‘llari ko‘rsatib berilgan. Oilada bola tarbiyasi masalasi Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy qarashlarida ham mavjuddir. Uning aytishicha, “Ota-onalar ikki xil: tug‘ilish otasi va ta’lim berish otasi: birinchisi jismoniy hayot sababli, ikkinchisi ruhiy hayot sababli”. SHunga ko‘ra ularni o‘zviy birlikda olib qarash tarbiya ishida muhim ahamiyatga molikdir. Uning quyidagi so‘zlari anchayin ibratlidir: “Zamondan yaxshiroq ta’lim beruvchi muallimni, insondan yaxshiro q talim oladigan o‘quvchini ko‘rmadim”. Uning bu so‘zlaridan bir tomondan ijtimoiy muhitni bola tarbiyasi uchun hal qilu