ТАЛАБАЛАРДА КРЕАТИВЛИКНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА ПЕДАГОГИК ИМПРОВИЗАЦИЯНИ ҚЎЛЛАШНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ

Аннотация

This article discusses the peculiarities of using pedagogical improvisation in developing creativity in students. Keywords: material and spiritual values, modern human thinking, modern teacher, higher education, intellectual, creative person, improvisation, Creative pedagogy. ОСОБЕННОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ ИМПРОВИЗАЦИИ В РАЗВИТИИ ТВОРЧЕСКИХ СПОСОБНОСТЕЙ УЧАЩИХСЯ. Аннотация. В статье рассматриваются особенности использования педагогической импровизации в развитии творческих способностей учащихся. Ключевые слова: материальные и духовные ценности, современное человеческое мышление, современный педагог, высшее образование, интеллектуал, творческая личность, импровизация, Креативная педагогика. Мамлакатимиздаги моддий ва маънавий қадриятлар ва меъёрларни қайта баҳолаш замонавий инсон тафаккурининг инновацион услуби ва мазмунини белгилаб беради. Айни пайтда маҳаллий ва ижтимоий муаммоларнинг эрта ечимини ижтимоий-маданий, педагогик ва шахсий аҳамияти ортиб бормоқда, бу уларнинг ечими учун умумий етарлича ривожланган ижод назарияси, ижтимоий, педагогик ва кундалик вазифаларни ҳал қилиш механизми ўсиши билан боғлиқ. Замонавий жамиятнинг дунёқараш йўналишларида янги тенденциялар, мулоқот ва ҳамкорлик цивилизацияни сақлаб қолиш ва ривожлантиришнинг ҳал қилувчи воситаси бўлган инсон тараққиётининг инвариантлиги бўлажак ўқитувчиларни тайёрлашга янгича ёндашувларни талаб қилади. Умумий таълим ва олий таълимнинг долзарб талабларига жавоб берадиган замонавий ўқитувчи - ижодий шахс, интеллектуал, педагог, миллий қадриятларни аниқлаш, ижодий ва интеллектуал мойилликларини ривожлантириш ва ўз-ўзини ривожлантириш ва ўз-ўзини такомиллаштириш қобилиятларни ривожлантириш асосида талабалар билан самарали мулоқот қила оладиган юқори маданиятли мутахассисдир. Ўқитувчи ўз фаолиятида импровизация элементларини ўз ичига олган ҳолда ижод қилиши мумкин. Ушбу фаолиятнинг объектив шарт-шароитлари динамикаси ўқитувчиларга кўпроқ янги вазифаларни тақдим этади, доимий ўзгарувчан вазиятларни тез 4 17 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ таҳлил қилиш ва баҳолашни талаб қилади ва тез-тез тезкор қарорлар қабул қилади ва амалга оширади. Шу нуқтаи назардан импровизация доимий ва зарурий хусусият ва шу билан бирга ижодий фаолиятнинг ўзига хос таркибий қисми бўлиб, бусиз иккинчисининг иложи йўқ. Ҳар қандай инсон фаолиятида муқаррар равишда икки даража - стереотип ва импровизацион мавжуд. Агар биринчиси ўзгармайдиган шароитдаги нарсада акс эттириш сифатида фаолиятга барқарорлик берса ва инсонлар тажрибаси ифодаси бўлиб хизмат қилса, унинг импровизацион хусусияти инсоннинг ўзгарувчан шароитдаги ҳатти- ҳаракатларини қайта қуриш қобилиятини акс эттиради. Бу даражалар реал ҳаётда турли нисбатларда бўлиши ва бир-бири билан маълум зиддиятларга киришиши, унинг ривожланишини ҳамда шу фаолият субъектининг ривожланишини таъминлаши мумкин. Шунингдек, олий ўқув юртларида педагогик ижодкорлик бўйича махсус курслар ва семинарлар ўтказилади. Шунга қарамасдан тадқиқод ишидаги тажриба синов ишларининг биринчи босқичида умумтаълим мактабларида ва олий таълим муассасаларида педагоглар фаолиятида педагогик импровизацияни қўллаш зарурлиги ва ижодкор ўқитувчилар етишмовчилиги кузатилди. Ушбу натижаларга кўра, “Креатив педагогика” қуйидаги икки ҳолатни кафолатлай олиши зарурлиги қайд этилди: 1) ўқитувчилар томонидан ўқув фанларини паст ўзлаштираётган ва уларини ўрганишни зерикарли деб ҳисоблаётган талабалар эътиборларини фан асосларини ўзлаштиришга жалб этиш; 2) ўқитувчиларга талабаларда креатив фикрлаш ва ижодий фаолият натижаларини рағбатлантиришга хизмат қиладиган стратегия ва воситаларни тавсия этиш қилиш орқали аудиторияда улардан самарали фойдаланишлари учун имконият яратиш. Педагогнинг креативлик сифатларига эга бўлмаслиги туфайли талабалар ҳам қизиқарли ва ажойиб ғояларга эга бўлсалар-да, бироқ, уларни ифодалашда сусткашликка йўл қўяди. Бунинг сабаби таълим жараёнида қўлланилаётган методлар талабаларда эркин, мустақил фикрлаш креатив кўникмаларни, педагогик импровизацион қобилиятни шакллантиришга хизмат қилмаслиги билан белгиланади. Демак, индивидуал жиҳатларни ва педагогик креативликнинг бутун меҳанизмини чуқур билмасдан туриб, уни узлуксиз таълим тизимида самарали ривожлантириш мумкин эмас. Бироқ, унинг айрим энг муҳим таркибий қисмлари, хусусан, педагогик импровизация деярли ўрганилмаган. Психология соҳасида импровизацион психологлар С.O.Грузенберг, Н.A.Енгелхард, К.A.Ерберг ва бошқалар томонидан ХХ асрнинг биринчи чорагида шахснинг ижодкорлик фаолияти таҳлил қилинган. Замонавий адабиётда эса, Б.Н.Руниннинг илмий изланишлари психологик импровизацияга бағишланган. Диалектик файласуф Л.A.Сабурованинг диссертация ишида стереотипик ва импровизацион ижодий фаолият кўриб чиқилган. Ҳозирги кунда театрда импровизацияни ўрганишга катта эътибор қаратилмоқда. Масалан, В.P.Демин, А.Строков, М.Жанковский ва бошқалар ва айниқса театршуносликнинг санъат ва мусиқа бўлимлари