ISHSIZLIK MUAMMOLARI VA ULARNING KELIB CHIQISHI

Аннотация

This article analyzes the position of unemployed workers in the labor market, their job opportunities, and their socio-economic status in society. The article also discusses labor market requirements, the role of higher education, and professional development opportunities for unemployed people without a degree. Also, the impact of education and qualification on social and economic changes in the society, inequalities in the labor market and the role of the diploma in determining the social level were highlighted. Key words: Socio-economic, labor market, education, society, unemployment, economic crises, automation, artificial intelligence, investment, private sector. ПРОБЛЕМЫ БЕЗРАБОТИЦЫ И ИХ ПРИЧИНЫ. Аннотация. В данной статье анализируется положение безработных на рынке труда, их возможности трудоустройства, а также их социально-экономический статус в обществе. В статье также рассматриваются требования рынка труда, роль высшего образования и возможности профессионального развития для безработных без высшего образования. Также было подчеркнуто влияние образования и квалификации на социально- 726 Dekabr, 2024-Yil экономические изменения в обществе, неравенство на рынке труда и роль диплома в определении социального уровня. Ключевые слова: Социально-экономический, рынок труда, образование, общество, безработица, экономические кризисы, автоматизация, искусственный интеллект, инвестиции, частный сектор. Rivojlanib borayotgan davrda yutuqlar bilan birga kamchiliklar ham ko‘payib bormoqda. Ishsizlik muammosi esa butun dunyo bo‘yicha global muammo sifatida ko‘rilmoqda. Yurtimizda tadbirkorlikka, o‘z- o‘zini band qilish sohalariga katta e’tibor qaratilayotgan bir davrda, ishsizlik hajmi ham kundan- kunga ortmoqda. Buni raqamlar nisbatida ham ko‘rishimiz mumkin. 2024-yilda mehnat bozoriga 2mln 400ming aholi kirib kelgani, bu esa 2023- yildagi ko‘rsatgichdan qariyb 2 barobarga oshgani aniqlandi. Agar biz bu muammolarga yechim topmasak, kelib chiqish sabablarini o‘ranmasak bu raqamlar yildan – yilga ortib boradi xolos[1]. Bugungi kunda respublika bo’yicha 876 ming nafar ishga joylashishga muhtoj aholi mavjud (yil bishida 1 ming 24 ming nafar bo’lgan)[2]. Jahon yoki mahalliy miqyosdagi iqtisodiy inqirozlar ko‘plab sohalarda ish o‘rinlarini kamayishiga, ishsizlar sonini ko‘payishiga olib kelmoqda. Bundan tashqari avtomatlashtirish va sun’iy intellektning rivojlanishi tufayli, bazi ish o‘rinlari yo‘qolishi, yangi ish o‘rinlari esa texnologik malakalarni talab qilmoqda.Yana bir asosiy sabablardan biri oliy ta'lim tizimi bilan mehnat bozorining talablarining o‘rtasida o‘zaro moslik yo‘qligi ishsizlar muammolarining asosiy sababi hisoblanadi. Ko‘plab oliy o‘quv yurtlari va mutaxassisliklar bo‘yicha tayyorlanayotgan yoshlar mehnat bozorida talab etilayotgan ko‘nikmalarni yetarli darajada olishmaydi. Ba'zan ta'lim tizimi iqtisodiy va texnologik o‘zgarishlarga tezda moslasha olmaydi, bu esa mutaxassislar bilan bo‘lgan talab va taklif orasidagi nomutanosiblikni keltirib chiqaradi. Bundan tashqari Ba'zan oliy ta'limni olishning o‘ziga xos muammolari ham mavjud. Talabalar faqat nazariy bilimlar bilan ta'minlanadi, amaliy tajriba va ko‘nikmalarni olish imkoniyatlari cheklangan bo‘ladi. Yangi bitiruvchilar ko‘pincha o‘qigan sohalarida amaliy tajriba va malaka olishda qiynaladi, bu esa ularning ish bozorida raqobatlashish imkoniyatlarini kamaytiradi. Ba'zi sohalarda esa, oliy ta'limning darajasi bo‘yicha ish o‘rinlari mavjud bo‘lmaganligi sababli, diplomli ishsizlar bu bo‘shliqni to‘ldira olmaydi. Shuni ham aytib o‘tish kerakki, Zamonaviy mehnat bozori tez o‘zgarib turadi va texnologik inqiloblar ham yangi talablarni keltirib chiqaradi. 727 Dekabr, 2024-Yil Yangi texnologiyalar, sun'iy intellekt va avtomatlashtirish kabi jarayonlar ko‘plab sohalarda ish o‘rinlarini qisqartirgan yoki yangi ko‘nikmalarni talab qilgan. Ishsizlar esa bu o‘zgarishlarga moslashishda qiyinchiliklarga duch keladi, chunki ular ko‘p hollarda eski usullar va bilimlarga tayanadilar. Masalan, informatika yoki raqamli marketing kabi sohalarda ishlash uchun zamonaviy texnologiyalarni bilish zarur, lekin bu ko‘nikmalarni olish uchun ko‘plab bitiruvchilar qo‘shimcha kurslar yoki o‘qishlar o‘tkazishlari zarur bo‘ladi.[3] Bugungi kunda oliy ta'limni tamomlaganlarning soni ortib bormoqda, bu esa mehnat bozoridagi raqobatni oshiradi. Ishchilar o‘rtasida ham raqobat kuchayadi va yuqori malakali ish o‘rinlari uchun talab va taklif o‘rtasidagi tenglikni topish qiyinlashadi. Shuningdek, ko‘plab kompaniyalar va tashkilotlar, agar imkoniyati bo‘lsa, kamroq tajribali, lekin yirik kompaniyalarda ish tajribasiga ega bo‘lgan yoshlarni ishga olishni afzal ko‘rishadi. Bu esa yangi diplomli mutaxassislarga qarshi raqobatni yanada kuchaytiradi. Ishsizlar ko‘pincha kam malakali ishchilarga mo‘ljallangan ish o‘rinlari uchun raqobatlashadilar. Aholining yosh bo‘lishi va ta'limga erishish imkoniyatlarining kengayishi tufayli, ba'zida diplomli ishchilar ham past malakali ish o‘rinlarida