Talabalik davrida ijtimoiy intellekt shakllanishining pedagogik shart-sharoitlari

Аннотация

В статье рассматриваются роль социальной среды в формировании социального интеллекта в студенческом возрасте, педагогическое и психологическое значение, определяющее их место в приобретении знаний и в обществе. Shaxs kamoloti asosini u yashab turgan ijtimoiy muhit va tarbiya belgilaydi. Muhit – shaxs hayot kechirish va yashash sharoitidagi tevarak–atrof, kishilar, oila, mahalla, mehnat faoliyatini yuritishdagi jamoa va shu kabilar. Shaxs ijtimoiy munosabatlar jarayonida shakillanadi. Chunki ta‟lim jarayonida bolalarga jamiyatda birga yashash bilan bog‟liq bo‟lgan holat va hodisalar o‟rgatiladi. Bu jarayonda o‟quvchi jamiyatga kirishadi va u bilan o‟zaro munosabatda bo‟ladi. Ular ma‟lum ijtimoiy tajriba (bilim, qadriyat, axloqiy qoida, ko‟rsatma) orttiradilar, ya‟ni ijtimoiylashadilar. Ijtimoiylashuv uzoq davom etadigan murakkab jarayon. Chunki har qanday jamiyat rivojlanish jarayonida ijtimoiy va axloqiy qadriyatlar, idealar, axloqiy me‟yorlar va qoidalar tizimini ishlab chiqadi, har bir bola yuqoridagi qoidalarni qabul qilib, o‟rganib mazkur jamiyatda yashash, uning a‟zosi bo‟lish imkoniyatiga ega bo‟ladi. Buning uchun jamiyat u yoki bu shaklda shaxsga maqsadga muvofiq ta‟sir etadi. Bu ta‟sir ta‟lim vositasida amalga oshadi. Ikkinchi tomondan, shaxsning shakllanishiga turli g‟oyalar, ijtimoiy muhit ta‟sir ko‟rsatadi. Insondagi aql, ongning rivojlanib borishi natijasida tabiat va jamiyatdagi hodisa va jaraѐnlar kechishini o„rganishga, ularni imkon bo„lganda boshqarishga bo„lgan qiziqish, intilish hamma vaqt ham dolzarb muammo bo„lib kelgan. Eng asosiysi bular masofa ham, irq ham, millat ham tanlamaydi. Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 450 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого социально- ривожланиш йилларида замонавий шахс экономического развития общества» ривожланишининг психологик хусусиятлари” Aql – inson miyasining dunyoni aks ettirish va shaxsning voqelikka bo„lgan munosabatlarini boshqarib turadigan faolyati. Ong – kishining fikrlash qobiliyati yoki insonning ijtimoiy hayotni tushunishi, sezishi va unga bo„lgan shaxsiy munosabati, ya‟ni tafakkur markazi bo„lib unda fikr va ma‟lumotlar jamlanadi va u qalbdagi e‟tiqod asosida dunyoqarashni shakllantiradi. Ilm – o„qish, o„rganish hamda hayotiy tajriba asosida bilim, ko„nikma va malakalar majmui. Bilim – odamlarning predmetlar va jamiyatni bilish mahsuli, tabiat, jamiyat va tafakkurning qonuniyatlari to„g„risidagi ilmiy tushunchalarning yaxlit tizimlashtirilgan majmui. Fikrlash – bu tahlil va sintez qilish, taqqoslash, abstraksiyalash, umumlashtirish va xulosa qilish singari xayoliy harakatlar orqali amalga oshiriladi. Xulosa qilish – bu nimanidir tasdiqlash yoki inkor etish orqali, hukm chiqarish orqali amalga oshiriladi. Demak, ongli inson paydo bo„libdiki, fikr, g„oya, qarash, mafkura, ta‟limotlar shakllanib, ular asosida ilm, fan, texnika, texnologiya, ta‟lim, tarbiya tadrijiy (evolutsion) tarzda rivojlanib kelmoqda va takomillashib boraveradi. Shaxs shakllanishi real ijtimoiy sharoitlarda amalga oshadi, bunga muvofiq holda individual iqtidor rivojlanadi. Shaxsda namoyon bo„ladigan umumiy iqtidor va maxsus qobiliyatlar orasidagi o„zaro munosabatlar shaxs faoliyatida namoyon bo„ladi. Shaxsda layoqat va texnikalar qanchalik muhim rol o„ynasa, individual qobiliyat va umumiy iqtidor orasidagi oraliq masofa shunchalik kam yoki ko„p bo„lishi mumkin. Intellekt (lotincha intellectus) – bilish, tushunish, idrok etish demakdir. U insonning aqliy qobiliyati bo„lib, u inson miyasining dunyoni aks ettirish va shaxsning voqelikka bo„lgan munosabatlarini boshqarib turadigan faoliyati, hayotni, atrof– muhitni ongda aynan aks ettirish va o„zgartirish, fikrlar, o„qish–o„rganish, dunyoni bilish va ijtimoiy tajribasini qabul qilish qobiliyati; turli muammolarni hal qilish, bir qarorga kelish, oqilona ish tutish, voqea–hodisalarni oldindan bilish. Intellektual madaniyat inson intellektining va uning tuzilmaviy komponentlari xususiyatlarini va ular haqidagi maxsus bilimni talab qiladi. Bular xotira, e‟tibor, ijodiy fikrlash, integratsiyalashgan fan sifatidagi intellektologiyaning tashkil bo„lishidir. Intellektual savodxonlikning zaruriy komponenti bu fikrlash operatsiyalarining va refleksiv harakatlarning yaxlitligidir. Dunyoqarash shakllanishining yana bir xususiyati shundan iboratki, xususiy ko„rinishlardan umumiy ko„rinishlarga, ya‟ni individual xususiyatlardan ijtimoiy xususiyatlargacha rivojlanib, takomillashib boraveradi va shuning bilan birga u Материалы международной конференции. Халқаро анжуман тўплами. 451 Ташкент. 24 ноября 2021г Тошкент 24 ноябрь 2021й. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) «Психологические особенности развития современной “Жамиятнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий личности в годы устойчивого